မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ၶွပ်ႈတဵမ် 79 ပီယဝ်ႉလႄႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတႆး လၢႆတီႈလၢႆတၢင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုင်ႁဵတ်းပၢင်ပွႆးမၢႆတွင်း တီႈၽႂ်ႁဵင်းမၼ်းယူႇ၊ ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်တႄႇမၵ်းမၼ်ႈမႃး ဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ်February ပီႊ 1947 ၼီႈၼႆႉ ယၼ်ၼိူဝ်ၶေႃႈဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်လႄႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃထၢင်ႇႁၢင်ႈ ပဵင်းမိူၼ်မိူင်းမၢၼ်ႊထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းၼၼ်ႉၼႆ မီးဝႆႉသၢႆပိုၼ်းတႅတ်ႈတေႃးၸႅင်ႈလႅင်းယူႇ။
ၵူၺ်းၼၼ်သေတႃႉ ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၵူၼ်းတႆး ၼင်ႇႁၢင်ႊဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၵပ်း ၸွမ်း တၢင်ႇၸုမ်းၸၢဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်မီးဝႆႉသေ၊ လွင်ႈၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်ၵေႃႈ လႅဝ်ယၢႆႈလူင်ဝႆႉယဝ်ႉၼႆ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁပ်ႉသေတႃႉ ၵႃႈလႆႈယိုၼ်ယဝ်ႉ။ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ငမ်ဝၵ်ႉဢႃႇၼႃႇသုၼ်ၵၢင်မႃး ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ်ၼႆႉ ၵွႆးၵုမ်ႇယွင်ႇမဝ်းၼိူဝ်ၵၢၼ်ၵိၼ်မိူင်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ တႃႇပူၵ်းပွင်ပၼ်ပိုၼ်ႉတီႈမႃး၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇလႆႈပွႆႇၾႃႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ သမ်ႉပၢႆၸႅၵ်ႇထႅၵ်ႇသႄႇသူၼ်းယွၵ်ႈယဝ်ႈၸွမ်း ၵႄႈၵၢင် ၵူၼ်းမိူင်းသၼ်လွႆထႅင်ႈလႄႈ ထိုင်မႃးၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ တႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၵၼ်၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႈ ၸတ်ႉငၢၵ်ႈၵၼ် ထိုင်တီႈပေႃးဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ လၢႆးတေၶိုၼ်းၶွၼ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဝႃႇတႁေႃၶမ်းသိုၵ်း၊ ဝႃႇတၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းပဵၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်ၵွႆးႁူႉဝႃႈ ၽႂ်တိုၵ်းလႆႈမၼ်းဢဝ်၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢွၼ်ႇဢိတ်းၵဝ် ၸင်ႇလမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉ ႁိူင်းထႃးၵႂၢင်ႈလႃးလူင်မႃးယူႇ ယိုတ်ႈယိုတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢွၼ်သၢင်ႈပၼ်ႁႃ ဢမ်ႇၼၼ် ၵေႃႉတႄႇသုမ်ၾႆးၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသုၼ်ၵၢင်ၶဝ်ယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၼ်ႁႃၼႆႉႁႅင်ႉယိုၼ်းယၢဝ်းမႃး ႁႅင်ႉယင်ႇလိုၵ်ႉမႃးပူၼ်ႉတီႈလႄႈ ၽူႈၶွင်ႈမၢပ်ႇ ႁိုဝ် တူဝ်သၢင်ႈပၼ်ႁႃၼၼ်ႉ ဢဝ်တူၺ်းဢမ်ႇႁၼ်ၸႅင်ႈသေ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းၸမ်ၵၼ် ၶိုၼ်းပိၼ်ႇမင်ႁူဝ်ၵၼ်ယူႇၼႆႉ တႃႉလီၸဵပ်းၸႂ်လူင်လၢင်တေႉယဝ်ႉ။ ပၼ်ႁႃတေႉၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽွင်းငမ်းဢမ်ႇတြႃး၊ ပဵၼ်လွင်ႈသုၼ်ၵၢင် ငမ်ဝၵ်ႉဢႃႇၼႃႇလူၼ်ႉလိူဝ်၊ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇယွမ်းၸႅၵ်ႇ ႁိၼ်ႁႄႈ တိုၼ်းလၢင်း လႄႈ သုၼ်ႇလႆႈၼႆ ပေႃးၶႂ်ႈလိုမ်းပႅတ်ႈၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တႆးၼႆႉပေႉပုၼ်ႈၶဝ်၊ တႆးသမ်ႉၶိုၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၼႆႉ ၵုမ်ႇၶႂ်ႈၸႅၵ်ႇၽၢတ်ႇတင်ႈမိူင်းမႂ်ႇၼႆ ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆးလႆႈ။
ယိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးၼင်ႇၵၼ်ႁႅမ်ႁူဝ်ၵၼ် ယိုင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ တိူဝ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈလီ၊ ယိုင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ လုသုမ်းၼမ်ၼႆ လႅပ်ႈၶႂ်ႈလိုမ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၽူႈ ၶဵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽႂ်တေႉတေႉသေ ဢဝ်ၶိူဝ်းၵူၼ်း၊ ၼႃႈတီႈ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ၸႅၵ်ႇၵၼ်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈတူၵ်းလွၵ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ႁၢင်ႈဝႆႉမူၵ်ႇသွၵ်းၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉၵွႆး။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇႁိုဝ်ႉ၊ ၶႂ်ႈတင်ႈ ၸေႊမိူင်းမႂ်ႇၼႂ်းမိူင်းတႆးႁိုဝ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတေႃႇသူႈဢမ်ႇလႆႈ၊ ဢိုၼ်ၵူမ်ၵၢမ်လၢမ်ၸိုင်းဝႆႉ ဢမ်ႇယဝ်ႉ။ တၵ်းလႆႈၶူၼ်ႉႁႃငိူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းသေၵေႈၶႆၸင်ႇ တေၸၢင်ႈၸိုၼ်ႈၸၢႆႇလႆႈယဝ်ႉ။
ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်လိူင်ႇၼမ်၊ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းလိူင်ႇၼမ်လႄႈ ပၢႆးႁၼ်ၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆယၢင်ႇ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉပဵၼ်ၼၼ်ယူႇၵေႃႈ တေလႆႈႁုပ်ႈႁႃႁႂ်ႈႁၼ်လႆႈ ငိူၼ်ႈငဝ်ႈပၼ်ႁႃ ဢၼ်ၸၢင်ႈယွမ်းႁပ်ႉမိူၼ်ၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၽွင်ႈယူႇ။ ၵွၼ်ႇပႆႇလၢတ်ႈလွင်ႈဢႃႇၼႃႇႁူမ်ႈပၢၼ်ႇပွင် တေလႆႈႁုပ်ႈၶွၼ်ႈဝႆႉ တၢင်းႁၼ် ဢၼ်ႁပ်ႉၽွမ်ႉၸႂ်ၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လိူင်ႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ လိူင်ႈၸတ်းပွင် ႁိၼ်ႁႄႈတိုၼ်းလၢင်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းလီတီႈၵူၼ်းမိူင်း၊ လိူင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ တႅၼ်းတၢင် လႆႈၸိူဝ်းၼႆႈ လီလႆႈဢဝ်ဝႆႉၶေႃႈၽွမ်ႉၸႂ်ၵၼ်ယူႇ။ မွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ ႁဝ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၽွမ်ႉၸႂ်မိူၼ်ၵၼ်လႆႈယူႇ ပေႃးၼႆ ဢမ်ႇႁၢင်ႈႁၢႆႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်းၼႆႉ ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းတႆး ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်မႃးလႄႈ ယူႇၸဵင်ႇၽႂ်ၸဵင်မၼ်းသေ ႁပ်ႉႁၼ်ႁိူင်ႈႁၢင်ႇထၢင်ႇၽိတ်းငမ်းငဝ်းၵၼ်ယူႇယႂ်းယႂ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ 1947 လႄႈ 1961 ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈၶဝ်ႈတိၼ်ၶဝ်ႈမိုဝ်းၵၼ်မႃး ပိူဝ်ႈတႃႇၽွၼ်းပၢင်ႈမိူင်းတႆးၶႃႈလူး။ တႄႇဢဝ်ၼႆႈ ၵႂႃႇ ၵူၼ်းလူင်ပႆႇ ၸၢင်ႈ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်ၵေႃႈ တေလႆႈပိုတ်ႇတၢင်းပၼ် တႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁႂ်ႈလႆႈ မီးသုၼ်ႇပိၼ်ႇ ပႆႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ၊ တီႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႆႉ တေလႆႈထွၵ်ႇၼေပၼ် သၢႆပိုၼ်းဢၼ်ပဵၼ်တေႉမီးတေႉမႃး၊ တေဢမ်ႇလႆႈထိမ်ႇလပ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းလူင်ယၢမ်ႈၽိတ်းပိူင်ႈမႃး၊ တေလႆႈပိုတ်ႇပၼ် ႁူးၽၵ်းတူ တႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ် တွင်ႈထၢမ်လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းလူမ်ၸႂ် ၸင်ႇတေၸၢင်ႈမီးမႃးတိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇမိူင်းတႆးၶဝ် ၸၢင်ႈႁူမ်ႈၶႆႈၸႂ်လႆႈ ပုၼ်ႈလီမိူင်းတႆးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတႃႇ ဢၼႃႇၵတ်ႈမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၽိူဝ်ႇတေပၵ်းၸႂ်ဢုပ်ႇထဵင်ဝႃႈ ၽႂ်ၽိတ်းၽႂ်ထုၵ်ႇ တႃႉလီပၵ်း ၸႂ်ၼိူဝ် လၢႆးတၢင်းတႃႇႁူမ်ႈယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဝူၼ်ႉတႃႇတင်ႈ ၸေႊမိူင်းမႂ်ႇႁိုဝ်ႉ ၼႃႈတီႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃမႂ်ႇႁိုဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇဢွၵ်ႇၶွပ်ႇၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇၼႆ တီႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈသူ ၼ် လီလႆႈတႄႇဢုပ်ႇၸွမ်း လွင်ႈၼမ်ႉ၊ လွင်ႈတၢင်း၊ လွင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႈ။ တီႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ဝဵင်းၼၼ်ႉ လီလႆႈတႄႇဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းလဵင်ႉတွင်ႉ လႄႈ လွင်ႈပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်း၊ တီႈၸၼ်ႉမုင်ႉႁေႃ တေႃႁိူၼ်းၼၼ်ႉ လီလႆႈတႄႇဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၽဝပၢၼ် လႄႈ လွင်ႈမုင်ႈမွင်းမိူဝ်းၼႃႈ လၢႆသိုပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ၶႂ်ႈၶေႃယိုၼ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ပေၵုမ်ႇႁႂ်ႈၵႂႃႇၶင်ႉဝႆႉတီႈ လိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ မၢၵ်ႇမိုဝ်ႈၸို ၼ်းယၢမ်း၊ ပေၵုမ်ႇႁႂ်ႈၵႂႃႇၶင်ႉၸိူဝ်ႈဝႆႉတီႈ ၼႃႈလိၼ်လႅၼ်ၶႅၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆဢေႃႈ။
ၶေႃႈလူပ်းၵႂၢမ်းၸမ်ႉ တႄႇတီႈ ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး 79 ပီႊၼႆႉၵႂႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁႂ်ႈလႆႈပိုတ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၵႂၢင်ႈ သုတ်ႉၸူးၸမ်ၵၼ်သေ ၽၢၼ်ႉတူၺ်းႁႂ်ႈႁၼ် ၶူၵ်းၼႂ်းၵၼ်လီငၢမ်းယဝ်ႉၸင်ႇ ၵွႆႈၶႆႈၸႂ်ၶိုၼ်းၽၼ်ႁၼ်ၵဝ်ႇ ၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ တေႁူမ်ႇလူမ်ႈလိူဝ် လႄႈ တေၼႄႉၼွၼ်းလပ်းၽၼ်လီလိူဝ်တႃႇၵူႈၸုမ်းၸၢဝ်းယူႇ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆယူႇဢေႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ