ဝူင်ႈပူၼ်ႉၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈပၢႆးၼေၵၼ်မႃး လွင်ႈဝႃႈၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်းၸၢဝ်းတႆး ဢမ်ႇမီးဝႆႉသုၼ်ၵၢင်ၼႆ ၶႃႈၼေႃႈ။
လွၼ်ႉၵႂၢမ်းတႄႉၶႂ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းႁႃးပႆႇမီးဝႆႉ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်မိူင်း Common Ground ဢၼ်ၵူႈပႃႈၾၢႆႇ ႁူမ်ႈယွမ်းႁပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ယိူင်းထိုင်ၵၢၼ်ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင် ပိူင်လဵဝ်၊ လမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်ၼႆႉ ယိူင်းထိုင်မူႇပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းယိုၼ်ယၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇပဵၼ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်မီးၵွင်ႈဢမ်ႇမီးမၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈလွင်ႈ႞ ႁဝ်းႁႃးၵုမ်ႇမႆႈၸႂ် တႃႇၼႃႈလိၼ်ယၢင်ႇလဵဝ်၊ တီႈတေႉ ပေႃးဢမ်ႇမီးၵူၼ်းယူႇၼႆ ၼင်လိၼ်ၵေႃႈ ပိူၼ်ႈတေယူႇၵွႆး။
ၵွပ်ႈၼႆ ၼွၵ်ႈလိူဝ်လၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းသေ တေမီးသင်ထႅင်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵႅတ်ႇၶႄပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႆ တေလႆႈၶႆႈၸႂ်ပႃးယဝ်ႉ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းႁႃးၵႆႉဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ တေႁဵတ်းၵေႃႉၸွမ်းၽႂ်ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇမႃးတင်းၶိင်ႇ၊ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလိူဝ်ၼႆႉတႄႉ ဢၼ်လႂ်တေလႆႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်လႂ်တိုၼ်းတေဢမ်ႇယွမ်းတိူဝ်ႉလႆႈလႃးလႃးၼႆ ႁဝ်းႁႃးတေလႆႈတူၵ်းလူင်း မၵ်းတတ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်း တေတႄႇၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတေလွမ်ထၢင်ႇဝႃႈ ၼႂ်းပီႊၼႃႈၼႆႉ မိူင်းႁဝ်းတေတိူဝ်းၵတ်းယဵၼ်မႃး၊ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် တေၸၢႆႇဝၢႆးႁၢႆၵႂႃႇၼႆယူႇ။
ပေႃးၼပ်ႉသၢင်ႈသပ်းသေးၸိုင် တေဢမ်ႇႁၼ်မိူၼ်ၼၼ်၊ ယွၼ်ႉမိူင်းၶႄႇ ၶဝ်ႈၵႅဝ်ႁိုတ်းႁၢမ်ႈလႄႈ MNDAA လႆႈမွပ်ႈပၼ်လႃႈသဵဝ်ႈ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၸွမ်းသၢပ်ႇဝဵင်း လႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ဢၼ်ၵႂႃႇမႃးတိတ်းတေႃႇၸွမ်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တၢင်းႁူဝ်ပိုၵ်ႉ၊ ၼမ်ႉၸလၢပ်ႈလႂ်၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇတၢင်း ၼမ်ႉပွင်ႈ ႁူဝ်ယႃႉလႂ်၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တၢင်းၼမ်ႉလၼ်ႈ၊ ၼႃးမၢၵ်ႇၶေႃလႂ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸုမ်း သိုၵ်းၶဝ်သွင်ၾၢႆႇ ၵိုဝ်တႃငႃၶဵဝ်ႈတေႃႇၵၼ်ယူႇ။
TNLA ပၢႆႈပၼ် မိူင်းၵုတ်ႈ၊ မိူင်းမိတ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ သဵင်ၵွင်ႈယဵၼ်ၼႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၵွႆး။ ၼမ်ႉတူႈ၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ သႅၼ်ဝီ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဝႆႉၼႃႈလိၼ်ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈယူႇ။
ဢမ်ႇၵႃးၵွႆး တပ်ႉသိုၵ်း၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်တေမီးမႃးဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းမိူင်း 2008 မၵ်းတတ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၼွၵ်ႈလိူဝ် မၢၼ်ႈတူင်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉသၼ်ႇ ႁူႉတေၶတ်းၸႂ်ၵႂၢတ်ႇဝၵ်ႉ တိုၵ်းတၢဝ်းၶိုၼ်း ဢမ်ႇႁၢင်ႉသႄႈ။ ဢမ်ႇၵႃးၵွႆး ပၢင်တိုၵ်းဢၼ်ပဵၼ်တေႃႇတင်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းၼၼ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈတပ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ဢဝ်ၸဵမ် TNLA, SSPP, MNDAA,RCSS ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇၶဝ်ႈႁႃငူပ်ႉငိၵၼ်လႆႈၸိုင် ၸၢင်ႈတူၵ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ယိူဝ်ႇသိုၵ်း ၶွင်ပိူၼ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်မိူင်းၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ လႄႈ လွင်ႈဝႆႉၽွၼ်းပၢင်ႈပဵၼ်ယႂ်ႇ ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၼႆႉ ထႃႈဢမ်ႇလၢမ်းၶိုပ်ႈၶိုတ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈၺႃးၸၢၵ်ႇမၼ်းပေႃႉယွၼ်ႈ ၼင်ႇယၢမ်ႈဝႃႈယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၽွၼ်းပၢင်ႈၶွင်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသေ ပေႃးတေၼပ်ႉသၢင်ႈၸွမ်း ၶေႃႈႁပ်ႉႁၼ်မိူင်းၶႄႇ ၼႆ လွင်ႈၼိမ်မၼ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼဵၼ်မၼ်းယဝ်ႉ။ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်း ၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းလႂ်၊ မိူင်းၶႄႇ ၼႆႉ ၵူၺ်းဝႆႉၼၵ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် လွင်ႈၼိမ်မၼ်ႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၵွႆးၼႆ ၵႆႉၵႆႉပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇယူႇ။ ပေႃးၼႆ လွင်ႈၼိမ်မၼ်ႈဢၼ်ၶဝ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈပိူဝ်ႈတႃႇမိူင်းတႆးၵတ်းယဵၼ်ႁႃႉ၊ ဝႃႈလႃး ၵွႆးပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈ တႃႈ သၢႆတၢင်း ယႃႇႁႂ်ႈၶၢတ်ႇ၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ယႃႇႁႂ်ႈလု၊ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ယႃႇႁႂ်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ ဢူၼ်ဢုင်း ၼၼ်ႉ ယူဝ်ႉၼႆ တေလႆႈၶႆႈၸႂ်ပႃးယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႇပႆႇတႄႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ လွပ်ႇပီႇၾၢႆႇၶႄႇၶဝ် ဢွၵ်ႇသဵင်လင်မႃး လွင်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ်တဵင်ၾၢႆၼမ်ႉၵဵဝ်ဝႃႇ၊ ႁူဝ်ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇ လႆယွၼ်ႇလူင်းမႃးဝႃႇ၊ သဵၼ်ႈတၢင်း လူတ်ႉၾႆး ၶုၼ်းမိင်-ၵျွၵ်ႉၽိဝ်ႇ ၼႆႉ ၾၢႆႇမိူင်းၶႄႇ တူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉမွၵ်ႈၶၢၼ်ႈႁိုဝ်ယဝ်ႉဝႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႂႃႇၸွမ်း ၶၵ်ႉၽႅၼ် ၽွၼ်းပၢင်ႈ လႄႈ လွင်ႈၼိမ်မၼ်ႈ ဢၼ်မိူင်းၶႄႇ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ လွၼ်ႉလွၼ်ႉ ယဝ်ႉႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ တေလႆႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃးယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၽွၼ်းပၢင်ႈသေ ပေႃးႁိဝ်ႈၸင်ႈၸွမ်း လိူင်ႈမိူင်းၶႄႇ၊ US လႄႈ ASEAN ၼႆ လိူင်ႈမိူင်းတႆးၼႆႉ မီးတၢၼ်ႇမႂ်မၢၵ်ႇၶေႃဢွၼ်ႇ တႃႇၶဝ်ၵွႆးၼႆ လိုမ်းဢမ်ႇလႆႈသႄႈ။ ၸင်ႇၼၼ် ပေႃးဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ တေပွႆႇ ႁႂ်ႈၸူမ်ယူႇတႂ်ႈ သၢႆသိုၵ်းလၢႆလၢႆၸုမ်း ၶိုၼ်ႈလေႃႇၵိတ်ႇၶွင်ႈယူႇ၊ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇယွၼ်းၵႃႊယူႇ၊ တီႉၺွပ်းယွၼ်း ၵူၼ်းယူႇ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵႃႇမႃးႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယၢပ်ႇယၢၵ်ႈယူႇၵွႆးၸိုင် ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ၵမ်းလိုၼ်း တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၸုၵ်းမၼ်ႈႁၼ်လီတေႃႇၽႂ်ၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။
ႁၢႆႉၸႃႉသုတ်းၸမ့် ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁႃလႆႈ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်မိူင်းသေ လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းၼႆႉ ပေႃးတေၵုမ်ႇဢဝ် ၶၢတ်ႈၶဵၼ်းၸွမ်း လိူင်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း၊ လိူင်ႈၽႃႇသႃႇ ထႅင်ႈၼႆၸိုင် ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၼင်ႇၵၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႁၵ်ႉမိူင်းတႆးဢၼ်ပဵၼ် တႆး လွႆ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ပဢူဝ်း ၶၢင် တေၸၢင်ႈတႅၵ်ႇလႅဝ်ၽႅဝ်ထိုင် ႁၢမ်းတီႈၸု ၵ်းၸင်ႈၵႂႃႇ ၵူႈၽႂ်မၼ်းၵွၼ်ႇဢေႃႈ။
ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်းလူင် ဢၼ်ႁဝ်းႁႃးတေလႆႈၾၢင်ႉတႄႉ ၸုမ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်းဢွင်ႇပေႉၵၢၼ်တိုၵ်းၼၼ်ႉ တေတိုင်ႈသဵင်ယႂ်ႇၶဝ် ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇၵၢၼ်မိူင်းမႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသဵင်တႆးႁၢႆဝွႆးၵႂႃႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးတင်းဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်း၊ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း၊ သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်း၊ ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ၊ ၸုမ်းၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၶေႃႈလဵဝ်သဵင်လဵဝ်ၵၼ်ဝႆႉတႄႉ တီႈတႅပ်းတတ်း ၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ တႆးၼႆႉ ၸၢင်ႈတေဢမ်ႇမီးတီႈၼင်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇၼႆ ၶႂ်ႈဢဝ်ပၢႆးၼေပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ် တႃႇပီႊ 2025 ၼႆသေ ယွၼ်းၶွတ်ႇယွတ်ႈသၢႆၵႂၢမ်းၵွၼ်ႇၶႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ