ပေႃးတူၵ်ႇထိုင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆ ၵမ်ႈၼမ်တေႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းသုၼ်ႇလီဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇတႅင်ႇတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႆၼၼ်ႉယူႇ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊဢၼ်ၵုမ်းဝႆႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢင်သေ ၸပ်းၾၢႆႇဝႆႉတႄႉ လိူၵ်ႈတင်ႈ ပၼ်သဵင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၽွၼ်းပၢင်ႈဢၼ်လီတႃႇၵူၼ်းမိူင်း ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ တွတ်ႈပၼ်ပႃႇတီႇသင်ၵေႃႈ ယဝ်ႉ ၵမ်းလိုၼ်း ပႃႇတီႇဢၼ်ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊတႅင်ႇတင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵူၺ်း ဢၼ်တေလႆႈတီႈယူႇၼႂ်းသၽႃး ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တေလိူၵ်ႈတင်ႈမိူဝ်ႈလႂ် ၶၢဝ်းလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တၵ်းလူဝ်ႇပဵၼ်ၵၢင် ၸင်ႇမီးၽွၼ်းလီတႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ်မုင်ႈမွင်းၼင်ႇၼႆ ။

မိူင်းဢၼ်ၸႂ်ႉပိူင်တီႊမူဝ်ႊၵရေႊၸီႊ ၼၼ်ႉ တိုၼ်းၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တႃႇၶွတ်ႇၽွတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပၼ်ႇ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၸုမ်းဢၼ်ၵုမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈလူဝ်ႇမီး ။ တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇမီး ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ UEC (Union Election Commission) တႃႇထတ်းထွင် ၵုမ်းၵမ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ယုင်ႈသေလႄႈ ပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ ၸိုင်ႈမိူင်း လီလီ ။ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ဢၼ်မီးဝႆႉၵေႃႈ သမ်ႉပဵၼ်ပိူင်ဢၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းပိုၵ်း ။

ၼႂ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိုၼ်းတင်ႈၸႂ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ ႁႂ်ႈၵူႈႁွင်ႈၵၢၼ် ယူႇတႂ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵုမ်း။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ UEC ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလွတ်ႈယူႇတႂ်ႈမိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ ၵႃႈလႆႈ ဢဝ်တၢင်း လူဝ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးၵူၵမ်းၵမ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈၵေႃႈ တၢင်းဢွမ်ႈ။

သင်ဝႃႈ UEC ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၼႆၵေႃႈ တေႁႃလၢႆးတၢင်းမၼ်းသေ ပၢၵ်ႈ ပႅတ်ႈ ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ 2021 ၼႆႉ။ မၢပ်ႇၼႄးဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသိုဝ်ႈယူဝ်း ၼႆသေ ယိုတ်းမိူင်းပႅတ်ႈ။ ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼူၵ်ႉယုင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လူႉၸွမ်း ။
UEC (Union Election Commission) ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ တႄႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶွတ်ႇၽွတ်ႈမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 08/03/2010 ၼၼ်ႉ ။ တႄႇဢဝ် 2021 ၼၼ်ႉသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ယဝ်ႉ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃး ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶိုၼ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 26/01/2023 ၼၼ်ႉ ။ ထိုင်မႃး ၼႂ်းပီ 2024 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမႄးပိူင်ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်း ၵၼ် 5 ဢၼ်မီးဝႆႉ မတ်ႉတႃ 27 ဢၼ်ၼၼ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇ ၼႂ်းပိူင်မႂ်ႇၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသႂ်ႇဝႆႉဝႃႈ – သင်ၶႂ်ႈတႅင်ႇတင်ႈ ပႃႇတီႇၶိုၼ်ႈမႃးမႂ်ႇ တေလႆႈမီးၵူၼ်း တီႈဢေႇသုတ်း 15 ၵေႃႉ ။ ၵူၼ်းတင်ႈမၼ်း တေလႆႈမီးဢႃယု 25 ပီ။ တေဢမ်ႇလႆႈပဵၼ် ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် ၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼႂ်းသႃသၼႃ ၊ တေဢမ်ႇလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ ၊ ၵူၼ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ ၊ ၵူၼ်းမီးတူတ်ႈတၢမ်ႇ လႄႈ တေဢမ်ႇလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ။

ၸွမ်းၼင်ႇမတ်ႉတႃ 5 (စ) ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တႄႇဢဝ်ဝၼ်းဢၼ်တၢင်ႇမၢႆၾၢင်ၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 90 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈမီး ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇ တီႈဢေႇ သုတ်း ၼိုင်ႈသႅၼ်ၵေႃႉ ။ မိူဝ်ႈပိူင်ဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၼိုင်ႈႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်း ။

မတ်ႉတႃ 5 (ဆ)ၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉထႅင်ႈဝႃႈ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ပႃႇတီႇဢၼ်တေလိူၵ်ႈတင်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းၼႆ တေလႆႈမီးငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် 1ႁဵင်သႅၼ်ပျႃး ၊ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ပႃႇတီႇဢၼ်လိူၵ်ႈၸွမ်းၸႄႈမိူင်းလႄႈတိူင်းၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းတႄႉ တေလႆႈမီးငိုၼ်း 100 သႅၼ်ပျႃး ။ တေလႆႈမီးလၵ်းထၢၼ်မၼ်းဝႆႉတီႈ ယေးငိုၼ်း ဝႃႈၼႆ။

မတ်ႉတႃ 5 (ဇ) ၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ ပႃႇတီႇဢၼ်ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၼႂ်း 330 ဝဵင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈပိုတ်ႇလုမ်းပႃႇတီႇ တီႈဢေႇသုတ်း ႁႂ်ႈမီးၶိုင်ႈလိူဝ် ( 165 ဝဵင်း ) ၶၢဝ်းတၢင်း 180 ဝၼ်း ။
သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ပႃႇတီႇ ဢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈမိူင်းၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းတႄႉ တေလႆႈပိုတ်ႇလုမ်း တီႈဢေႇသုတ်း 5 ဝဵင်း ။ ပိူင်ဢၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႊၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊၵဝ်ႇ ဢမ်ႇပႃးဝႆႉ။
ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈမႂ်ႇ ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ယူႇတႂ်ႈမိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။

ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ သင်ၵုမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်း ၵူၼ်းဢၼ်ၽွင်းငမ်းမၼ်းၵူၺ်းတႄႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈၽွၼ်းလီသင်တီႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပေႃးဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၼႆၵေႃႈ သမ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်း။ ၽႂ်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈ မၼ်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈၵူၺ်းလႄႈ မိူၼ်တင်း ႁဵတ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၽႂ်မၼ်းၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၵူၺ်း ။မၼ်းဢမ်ႇ ပဵၼ်ၵၢင်တႄႉတႄႉ။
ၵွပ်ႈၼၼ် ၸူးၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၸပ်းၾၢႆႇ ၊ ဢၼ်တူၺ်းၽွၼ်းပၢင်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈတႄႉတႄႉ။ ၸင်ႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်တဵင်ႈလႆႈၼႆ – တႅၼ်းၽွင်းၵဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆ –

ပၼ်ႁႃမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လွင်ႈၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၶဝ်ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်လႂ်ၶိုၼ်ႈမႃးၵေႃႈ မႃးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ UEC ၸိူင်ႉၼႆတႄႉ မၼ်းတေငမ်းငဝ်းၵၼ်လူင်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႂ်ၶိုၼ်ႈမႃးၵေႃႈ မႃးၽွတ်ႈပဵၼ် ၸုမ်း UEC ၼႆၵေႃႈ ၸုမ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵႂႃႇပဵၼ်ၸႂ်လူင်ပွင်ႈၸိုင်ႈၼၼ်ႉယူႇၵူၺ်းၼႃႇ။ UEC မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈသုၼ်ႇၵၢင် ။ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉတႄႉ တွတ်ႈမႄးထႅင်ႈ 100 ပွၵ်ႈၵေႃႈ တေၽိတ်းၵၼ်ႁဵတ်းၼႆ တိၵ်းတိၵ်း ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၶႃႈဝႃႈတႄႉ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းႁဝ်းၼႆႉၼႃ UEC ၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၵႂႃႇၵွင်ႉၵၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ။ မၼ်းလူဝ်ႇမီးသုၼ်ႇလဵဝ်ႁင်းၶဝ်ၵူၺ်း။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸတ်းယူႇယႅၼ်ႈယႅၼ်ႈၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈမိူဝ်ႈႁိုဝ်း ပေႃးၸမ်ထိုင်ယဝ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းမိူင်းယင်းပႆႇဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်။ ၵမ်ႈၼမ်ႁၼ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁႃလၢႆးတၢင်းယိုတ်ႈဢႃယုၽွင်းငမ်းမၼ်းၵူၺ်းၼႆယူႇ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ – ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တွၼ်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ တေၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 28 လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2025 ၊ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်တေၸတ်းမီး 102 ၸႄႈဝဵင်း၊ တွၼ်ႈ သွင်သမ်ႉ ပဵၼ် ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 11 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ပီ 2026 ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်တေၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမီး 100 ၸႄႈဝဵင်း၊ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈသၢမ်သမ်ႉ တေၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 25 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ၼႆယဝ်ႉ။

တွၼ်ႈ (ၸုပ်ႈ) ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ တေၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 28 လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2025 ၊ မိူင်းတႆးၼႆႉ တေၸတ်းႁဵတ်းတႃႇ 12 ၸႄႈဝဵင်း ပဵၼ် – ဝဵင်းပၢင်လႃႈ၊ ႁူဝ်ပူင်း၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ ၵဵင်းတုင်၊ တႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ တူၼ်ႈတီး၊ ၼမ်ႉၸၢင်၊ မူႇၸေႊ၊ မိူင်းသၢတ်ႇ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ လွႆလႅမ် – ၾၢႆႇၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၼင်ႇၼႆ။