ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းတီႈ ပၢင်ပွႆးၶွပ်ႈၶူပ်ႇ ဝၼ်းၵေႃႇတင်ႈ တပ်ႉၼမ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ ၶွပ်ႈတဵမ် 78 ပီ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇဝႃႈ – တပ်ႉၼမ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မီးႁိူဝ်းသိုၵ်းယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ၵႂႃႇမႃးလႆႈၼိူဝ်ၼမ်ႉ၊ မီးႁိူဝ်းလမ်ၼမ် ဢိၵ်ႇတင်း ၼမ်ႉၵတ်ႉလၢႆလၢႆၾၢႆႇဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ထိုင်ၸၼ်ႉတပ်ႉၼမ်ႉ ဢၼ်တူဝ်ႈတၼ်း တႃႇတေၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈတႄႇၵေႃႇတင်ႈ တပ်ႉၼမ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႂ်းပီ 1947 လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ဝၼ်းတီႈ 24 ၼၼ်ႉ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း 500 ၵေႃႉ၊ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ 75 ၵေႃႉ၊ ႁိူဝ်းသိုၵ်း Frigate၊ ႁိူဝ်းၽဵဝ်ႈမၢၵ်ႇ 2 လမ်းလႄႈ ႁိူဝ်းတိုၵ်း 12 လမ်း ႁူမ်ႈသဵၼ်ႈမီးႁိူဝ်း 15 လမ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈထိုင်မႃးယၢမ်းလဵဝ် တပ်ႉၼမ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မီးမႃး ႁိူဝ်းတိုၵ်း၊ ႁိူဝ်းလမ်ၼမ်ႉလႄႈ ႁိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းၼမ်ႉ ၼိူဝ်လိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉတၢင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉၾၢႆႇၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး၊ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလႄႈ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်း ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယုၵ်ႉမုၼ်းၽိူမ်ႉထႅမ်ဝႆႉတၢင်းၼမ် ဝႃႈၼႆ။

ၶွပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ်မိူင်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 140,000 လွၵ်းလၵ်း၊ တၢင်းယၢဝ်းၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ မီး 1260 လၵ်း၊ မီးၵုၼ်လဵၵ်ႉၵုၼ်ယႂ်ႇ ပႃးၸဵမ်ၵုၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင်တႃႇၵၢၼ်သိုၵ်း မိူၼ်ၼင်ႇၵုၼ်ၵူဝ်ႇၵူဝ်း ႁူမ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းမူတ်း 1400 ၵုၼ်။

ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈၼၼ်ႉ တပ်ႉၼမ်ႉဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႆႈ၊ တေလႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း တပ်ႉလိၼ်၊ တပ်ႉလူမ်း၊ တပ်ႉပႂ်ႉၾင်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၸိူဝ်း ၼႆႉသေ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵႅတ်ႇၶႄၵႂႃႇ – ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

တီႈပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းရၶႅင်ႇလႄႈ ပၢင်တိုၵ်းၸွမ်းသၢႆၼမ်ႉၵဵဝ် (ဢေႇရႃႇဝတီႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉၼမ်ႉသေသူင်ႇပၼ် ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်၊ ႁႅင်းၵူၼ်း ႁႅင်းၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလႄႈ ပိုတ်းယိုဝ်းၶိူင်ႈၵွင်ႈလူင်ၸွႆႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ်ပိုတ်းယိုဝ်းတိုၵ်းတေႃးၶိုၼ်းလႄႈ ႁိူဝ်းတပ်ႉၼမ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸူမ် လူႉၵွႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး။

မိူဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းတီႈ မိၼ်းပျႃး လႄႈ ၵျွၵ်ႉတေႃႇ ၼႂ်းလိူၼ်ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊ ပီ 2024 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းရၶႅင်ႇ(AA) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လႆႈပိုတ်းယိုဝ်းတိုၵ်းတေႃး ႁိူဝ်းသိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸူမ်ၼမ်ႉလူႉၵွႆၵႂႃႇ 9 လမ်း ဝႃႈၼႆ။