ဝၼ်းတီႈ 6/12/2025 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းလၢဝ်း  ၾၢႆႇၽွင်းငမ်းလွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၵ်ႉတွၼ်းသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း  ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ၽႂ်သူင်ႇၶၢဝ်ႇပၼ်လွင်ႈ “ၽူႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်းၸုမ်းလွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ်ငိုၼ်းတၢင်းဢွၼ်ႊလၢႆႊ ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ လႄႈၵူၼ်းႁဵတ်းၽိတ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈမိူင်းလၢႆးၸိုင် ” တေမီးငိုၼ်းသူး    သုင်သုတ်းထိုင် 100 လၢၼ်ႉၵိပ်ႇ(ငိုၼ်းလၢဝ်း) (ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်းငိုၼ်းထႆးမွၵ်ႈ 1 သႅၼ် 5 မိုၼ်ႇဝၢတ်ႇ) ဝႃႈၼႆ။

လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢၼ် ထွႆႈၵႂၢမ်းႁၢဝ်ႈႁၢၼ်ၶူမ်းၽၢႆ ၶွင်ၸုမ်းၵုမ်းၵမ်  ပွင်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းၶဵတ်ႇ  ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလူၺ်ႈ သၢမ်ၽႃႇသႃႇ လိၵ်ႈလၢဝ်း – လိၵ်ႈၶႄႇလႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ။

 မီးႁူဝ်ယွႆႈသပ်းသေးဝႃႈ –  ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ႁွင်ႈၵၢၼ် ၵႅတ်ႇၵင်ႈ ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ၵမ်ႁႅတ်ႉ   ၶပ်းၶိုင် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး   ၵဵမ်ႊဢွၼ်ႊလၢႆႊ မၢႆၽိုၼ် 2220  ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/11/2025  ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းပိုၼ်ႈတီႈသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၼ်သူး ၽူႈတေမႃးၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇပၼ်လွင်ႈၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ – ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉပႃးဝႆႉထႅင်ႈဝႃႈ – ၶဵတ်ႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶိုၵ်ႉတွၼ်းသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း လႆႈသင်ႇႁႂ်ႈ ၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ ၵိုတ်းၵၢၼ်လွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ်ပိူၼ်ႈ ။ ႁၢမ်ႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ၽိတ်းပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းလၢဝ်း  ၼႆဝႆႉပုတ်းၶၢတ်ႇၸဵမ်လႂ်ယဝ်ႉ။

 ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ  ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ သင်ဝႃႈထူပ်းႁၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း လၢဝ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင်  ႁႂ်ႈတိတ်းတေႃႇႁွင်ႈၵၢၼ် ၵုမ်းၵမ်ၶပ်းၶိုင်လႆႈ ၵူႈၶၢဝ်း  24 ၸူဝ်ႈမူင်း။ မိူဝ်ႈႁွင်ႈၵၢၼ်လႆႈၵူတ်ႇၸွပ်ႇထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ ၶေႃႈမုလ်းဢၼ်ၵၢဝ်ႇၸႅင်ႈၼၼ်ႉပဵၼ်လွင်ႈတႄႉ ၵေႃၵမ်ၵၢၼ် ၸတ်းၵၢၼ်ၶဵတ်ႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶိုၵ်ႉတွၼ်းသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း တေပၼ်ရၢင်ႊဝလ်ႊၽူႈၸႅင်ႈၶေႃႈမုလ်း 100 လၢၼ်ႉၵိပ်ႇလႄႈ တေၵႅတ်ႇၵင်ႈ ႁၵ်ႉသႃလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈၸႅင်ႇၶၢဝ်ႇပၼ်ၶေႃႈမုလ်း -ၼၼ်ႉလူၺ်ႈလီ ဝႃႈၼႆဝႆႉ။

သၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈမီးၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတၢင်းပိုၼ်းလႄႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ယူႇၸွမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး ၶွင်ၸိုင်ႈထႆး ပဵၼ်လႅၼ်ၶႅၼ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းလၢဝ်း လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။

 ပိုၼ်းလႄႈၽႅၼ်ႇၼႃႈလိၼ်

သၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်းတင်ႈယူႇတီႈၶႅပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင်လႄႈမႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈမႃးၶွႆႈၵၼ်။ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈတၢင်းယၢဝ်း 200,000 ဝႃး ပၼ်ႇမူၼ်း။  မိူဝ်ႈၵႃႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉယႃႈလတ်းၽၢၼ်ႇ လႄႈပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈမဝ်းၵမ်ယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ  လူၺ်ႈဢဝ်ၶမ်းမႃးလႅၵ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် ယႃႈၾိၼ်ႇ။

သၢမ်ႇၸဵင်ႇၶမ်း ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၶဵတ်ႇလႅၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး (မိူင်းထႆး) –  ၸႄႈတွၼ်ႈ (ၶဝႂႅင်) ဝေႃႇၵႅဝ်ႈ(မိူင်းလၢဝ်း)လႄႈ  ၸႄႈတွၼ်ႈ တႃႈၶီႈလဵၵ်း မိူင်းတႆး(မၢၼ်ႈ) ။

ၾၢင်ႁၢင်ႈပဵၼ်သၢမ်ၸဵင်ႇလႄႈမီးမႄႈၼမ်ႉၶွင်လႆလတ်းၽၢၼ်ႇၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မိူင်းတႆး လႄႈ မိူင်းလၢဝ်း မိူင်းထႆးလႄႈမိူင်းလၢဝ်း။ ၼႂ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းထႆးၼၼ်ႉပဵၼ်ၼႂ်းၶဵတ်ႇသူပ်းႁူၵ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းသႅၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းႁၢႆး မီးတႃႈႁိူဝ်းလဵၵ်ႉ တေႃႉတၢင်ႇၶူဝ်းၶွင်သိၼ်ၵႃႉ ၵႂႃႇမိူင်းလၢဝ်း။

ၵႂၢမ်းဝႃႈ“သၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း” မီးတီႈမႃး 2 ၶေႃႈ။   ၶေႃႈႁႅၵ်ႈ  – လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢႆယႃႈၾိၼ်ႇ။  ပွင်ႇဝႃႈ “ၾိၼ်ႇ” မီးၵႃႈၶၼ်မိူၼ်ၶမ်း (Black Gold) ။  ၶေႃႈ 2  သမ်ႉ-  လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆႁိမ်းႁွမ်း လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်မီးၶမ်း ပဵၼ်တူဝ်ၵၢင် ၼႂ်းၵၢၼ်လႅၵ်ႈပိၼ်ႇသိၼ်ၵႃႉ။

 မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၽုၵ်ႇၾိၼ်ႇဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ။  ၵွႆးၵႃႈမိူဝ်ႈမိူင်းထႆး မီးၶူင်းၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်းလွႆတုင်း ၶွင်သူမ်ၻဵၸ်ႇယႃႈ(မႄႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတူၼ်တီႈ 9) လႄႈမီးၶေႃႈပူင်ၵႂၢမ်း ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈ ႁူႉထိုင် ၽႆးယ်(ၽေး) ယႃႈၾိၼ်ႇသေ   လႅၵ်ႈလၢႆႈပိၼ်ႇၽဝၸၢတ်ႈ ၵၢၼ်ပဵၼ်ယူႇ ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸၢဝ်းထႆးၸွမ်းႁူၺ်ႈလွႆ လႆႈမီး ၵၢၼ်ယူႇလီမူၼ်ႈသိူဝ်း လိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈၵိုတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇၾိၼ်ႇ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉယင်းမီးၵႂၢမ်းလဝ်ႈၶၢၼ်ၵၼ်ဝႃႈ မီးႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸူမ်ယူႇၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၶွင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဢၼ်ႁူမ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ လဵဝ်ၵၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၵႂႃႇယူႇၵေႃႉဝၢၼ်ႈၵေႃႉမိူင်း။ လူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1936 လႆႈမီးႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၽရႃႉပုတ်ႉ ထၸဝ်ႈတူၼ်ယႂ်ႇ ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃးၵၢင်မႄႈၼမ်ႉၶွင် သိုဝ်ႈတီႈပၵ်းႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵဵင်းသႅၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ။ သိုပ်ႇၼၼ်ႉမႃး ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး မိူဝ်ႈပီ 2002-2004 လႆႈမုင်ႈႁၼ်ဝႃႈ ၵိုင်ႇလီသၢင်ႈႁုၼ်ႇႁၢင်ႈမိူၼ် ၶိုၼ်းဢၼ်မႂ်ႇ ၼႆသေ သၢင်ႈဢဝ်မႃးဝႆႉတီႈႁိမ်းၾင်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင် သၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း  ။  ၽူႈၵူၼ်းဢၼ်မႃးဢႅဝ်ႇတွင်ႈတဵဝ်းတီႈသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်းၵေႃႈလႆႈႁၼ်လႆႈဝႆႈသႃတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်။