ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉ ႁႅင်းၽုၵ်ႇၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ယွမ်းလူင်း  ၵူၼ်းၽုၵ်ႇယႃႈလမ်ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး ဝႃႈၼႆ ။

ယွၼ်ႉၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်း လႄႈ ၸဝ်ႈသူၼ်ၽုၵ်ႇၽၵ်းယိူဝ်ႈ ၼၢင်းၶဵဝ် ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း သုမ်းတိုၼ်းလၢင်း မီး 2 ပီယဝ်ႉ ။  ၽုၵ်ႇၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်လႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၽုၵ်ႇ ယႃႈလမ်မႃး ၸဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ – ၼင်ႇၼႆ။

“ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်းၼႆႉၶႂ်ႈဝႃႈၵူႈတီႈယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇယႃႈ ၼမ်ၼႃႇပီၼႆႉ ပေႃးပူၼ်ႉလွႆပၢင်လွင်းၼႆႉလႆႈႁၼ်သူၼ်ယႃႈလၢႆလၢႆ ၊ ပီၼႆႉ ၼမ်လိူဝ် ပီၵၢႆ ၊ ပီၵၢႆၼမ်လိူဝ် ပီဢွၼ် ၼမ်မႃးၵူႈပီပီယဝ်ႉၶႃႈ”- ဝႃႈၼႆ ။

ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇယႃႈလမ် ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း တေပဵၼ်တၢင်းဝၢၼ်ႈတိၼ်းၶျႅၵ်ႉ(သင်းချက်)  ၊ ထီႇပွင်ႇ(ထီပေါင်)  ၊ ပိၼ်ႇတႃႇ (ပြင်သာ)  ၊ ဝၢၼ်ႈဝႃးပလူင်း( ဝါးပလုံး )  ၊ ၾၢႆႇဢွၵ်ႇ ၾၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပၢင်လွင်း မိူၼ်ၼင်ႇဝၢၼ်ႈသွင်းပျွင်း ၊ ၸၢမ်ၵႃး ၊ ၼွင်တရႃး ၊ ၵေႃမႆႉသၢင်း ၊ လူင်ပႅၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉပႃး ၼႆယဝ်ႉ ။ ၸဝ်ႈသူၼ်ယႃႈထုင်ႉၸၢမ်ၵႃး လႆႈသႂ်ႇၶွၼ်ႇတီႈ ပျီႇတူ့ၸိတ့်ပဢူဝ်း ၼိုင်ႈဢေႊၶိူဝ်ႊ 3 သႅၼ်ပျႃးထိုင် 5 သႅၼ်ပျႃး ၼႆယဝ်ႉ ။

လိူဝ်သေ လႆႈသႂ်ႇၶွၼ်ႇတီႈ ပျီႇတူႉၸိတ်ႉပဢူဝ်းသေဢမ်ႇၵႃး လႆႈသႂ်ႇၶွၼ်ႇတီႈ ပလိၵ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၊ ၵၢင်ႉၵႄႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၽွင်းငမ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉပႃးထႅင်ႈ- ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆ ။

ၵူၼ်းၸၢႆးပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ ၸဝ်ႈသူၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈမိူၼ်ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ ၊ မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၽုၵ်ႇယူႇၵေႃႈသုမ်းတိၵ်းတိၵ်း ၊ ဢၼ်လႆႈၵႃႈယႂ်ႇၵေႃႈ တေမီးယႃႈလမ်ၼႆႉၵူၺ်း ၊ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ၽၵ်းၵၢတ်ႇပီ ၊ ဢႃႇလူး ၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ  ၸိူဝ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇမီးၵူၼ်းၽုၵ်ႇၶၢႆယဝ်ႉ  တေယွမ်းလူင်းၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ ။

ၾၢႆႇတင်း ၸုမ်းပလိၵ်ႈ တႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ တႄႇဝၼ်းတီႈ 29 လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းတီႈ 5 လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ လႆႈၽဵဝ်ႈယႃႉပႅတ်ႈသူၼ်ယႃ 140 ဢေႊၶိူဝ်ႊ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ဝႃႈၼႆ။

ၵူၼ်းၸၢႆးပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ ဢၼ်ၶဝ်မႃးၽဝ်ပႅတ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁဵတ်းၼႄၵူၺ်း တႃႇတေၽဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်တိုၼ်းၽုၵ်ႇဝႆႉ မီးဝႆႉယဝ်ႉ ၊ ၶဝ်ႁဵတ်းၼႄ ထႆႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ တၢင်ႇဢဝ်ၸိုဝ်ႈ ဢဝ်သဵင် ၊ ဢၼ်ၶဝ်ၽဝ်ပႅတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈယႃႈဢၼ်ဢမ်ႇလီ  ဢၼ်တႅင်ႉ ဢၼ်ၶႅၼ်ႉ ဢၼ်ဢဝ်ယႃႈယဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ပေႃးလီတႄႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၽဝ် ၊ ၶဝ်ႁဵတ်းၼေ ၵူႈပီယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ ။

ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ UNODC တႄႉ ၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်းႁၢႆးငၢၼ်းဢွၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ – လွင်ႈၽုၵ်ႇသူၼ်ယႃႈၼႆႉ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း မီး 44 % သေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၽုၵ်ႇၼမ်သုတ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉ လွင်ႈၽုၵ်ႇယႃႈၼႆႉ ၼမ်မႃးလိူဝ်ပီၵၢႆ 13 % ဝႃႈၼႆ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီပၢႆ လွင်ႈၽုၵ်ႇယႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်သုင်သုတ်းယဝ်ႉသေ ၼိူဝ်လုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၽုၵ်ႇၼမ်သုတ်း မၢႆၼိုင်ႈယဝ်ႉၼႆ UNODC ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ ၼင်ႇၼႆ။