ၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူႇပၢၼ်မွၼ်ႇၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈၵၼ်မႃး ထိုင်ၸူဝ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်လိၼ် ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၼမ်ႉတီႈၵိၼ် လိၼ်တီႈၵိူတ်ႇႁဝ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈတီႈလဵဝ်ၵၼ်သေ သဵင်လၢတ်ႈလႄႈ ၶူဝ်းၼုင်ႈႁဝ်း တေပိူင်ႈၵၼ်ဢိတ်းဢီႈ သေတႃႉ ယူႇဝၢၼ်ႈလႂ်မိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်သေႁွင်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တႆး ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႆးတႄႉႁွင်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈပဵၼ်တႆးၼႆယူႇသေတႃႉ တၢင်ႇၶိူဝ်းတၢင်ႇမိူင်း ဢမ်ႇႁွင်ႉတႆး ဝႃႈတႆး။ ၶင်ႁွင်ႉၸွမ်းၼင်ႇၶဝ်ယၢမ်ႈႁွင်ႉမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း
။

မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၼ်ႈသမ်ႉႁွင်ႉတႆးဝႃႈ သျၢၼ်း ၊ ထႆးသမ်ႉႁွင်ႉတႆးဝႃႈ ထႆးယႂ်ႇ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ပေႃးတူၺ်း ၼႂ်းလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးၼႆ တေၸႂ်ႉဝႆႉ ၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈ ထႆးယႂ်ႇ ไทยใหญ่ ၼႆယူႇသေတႃႉ လၢႆးတႅမ်ႈမၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် မၢင်တီႈသႂ်ႇပႃးယေႃႊယၵ်း ၊ မၢင်တီႈသမ်ႉ ဢမ်ႇပႃးယေႃႊယၵ်း ။ မၢင်တီႈသမ်ႉ ဢဝ်တူဝ်တေႃးတဝ်ႇသေတႅမ်ႈ။ မၢင်တူဝ်ပႃးယေႃႊယၵ်း မၢင်တူဝ်ဢမ်ႇပႃး။ ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၼင်ႇႁိုဝ် တႆးၼႂ်းမိူင်းထႆးပေႃးတေႁူႉပွင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႃႈ တေၸႂ်ႉၶေႃႈလႂ် ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸၢႆးသႂ်ၸိုၼ်ႈမိူင်း တေႁၢႆးငၢၼ်းၼႄပၼ်ၵႂႃႇၶႃႈဢေႃႈ။

ဝၼ်းတီႈ 20/11/2025 ၼႆႉ မႅၼ်ႈလိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇၼိုင်ႈၶမ်ႈ သမႃးၶူမ်းတႆး สมาคมการศึกษาและวัฒนธรรมไทยใหญ่ Taiyai Education and Culture Association ၽိတ်ႈမွၵ်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းထႆးလၢႆတီႈလၢႆတၢင်းသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၵဵဝ်ႇလွင်ႈ ၸိုဝ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်တေၸႂ်ႉၼႂ်းပိူင်လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။

ပေႃးၸွမ်းၼင်ႇ ၵူၼ်းထႆးႁွင်ႉတႆးတႄႉဝႃႈ ထႆးယႂ်ႇၼႆၵမ်ႈၼမ် ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတႅမ်ႈပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈသမ်ႉ တီႈၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈ ထႆး ၼႆၼၼ်ႉသမ်ႉ မၢင်တီႈတႅမ်ႈဝႃႈ ไทย ထႆးပႃးယေႃႊယၵ်း ၊ မၢင်တီႈသမ်ႉ ไท ထႆးဢမ်ႇပႃးယေႃႊယၵ်း ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၶေႃႈၸႂ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸင်ႇမီးမႃး ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။

ၶေႃႈၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈသဵင်ၸုမ်းလႄႈသင် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈသင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးၵူၼ်းမိူင်းၽၵ်းၵႃႇၸႂ်ႉတေႃႇၵၼ်ၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃသင်သေတႃႉ ပေႃးထိုင်ၼႂ်းလုမ်းၼႂ်းၸႆးမႃးသမ်ႉ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ ။
ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆးဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းပိူင်လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးၸိုဝ်ႈတႆး ဢမ်ႇတၢႆတူဝ်ဝႆႉၸိုင် ပေႃးလူဝ်ႇတႅပ်းတတ်းလွင်ႈတႆးမႃး ၸၢင်ႈမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈတႅမ်ႈလႄႈၶေႃႈလၢတ်ႈ ။

သင်ဝႃႈ တၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းထႆးၵေႃႈ ႁႂ်ႈၶဝ်ပေႃးႁၼ်ဝႃႈ ၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ ထႆးမၵ်းမၼ်ႈႁွင်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ၼႂ်းမိူင်းၸိုင်ႈထႆးၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်း တီႈၼိုင်ႈလႄႈတီႈၼိုင်ႈသမ်ႉ တႅမ်ႈၸိုဝ်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈ ပၵ်းပိူင်ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၼ်းပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ၼႆ ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ၼႂ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆႉ တႃႇတေလႆႈၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ယႃႇပေဢဝ် သုၼ်ႇတူဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ ႁႂ်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၵူၼ်းၼမ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ ၊ ႁႂ်ႈဢဝ်ႁဵတ်ႇၽူလ် ပဵၼ်ယႂ်ႇ ယႃႇဢဝ်လွင်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်ယႂ်ႇ ၼႆသေ ဢႃးၸၢရ်ၶိုၼ်းသႂ်ၸႂ်ယဵၼ် လၢတ်ႈပိုတ်ႇပၢင်ၵႂႃႇၼင်ႇၼၼ်။

ၼႂ်းပၢင်ၼႆႉ မီးတူဝ်တႅၼ်းၸၢဝ်းထႆးလႄႈ သၽႃးၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ဢႃးၸၢရ်သတ်ႉတႃႊ သႅင်မီး ၊ ဢႃၸၢရ်ၶျူၽိၼိတ်း ၵဵတ်ႇမၼီး လႄႈ ပႃးတၢင်း ၽူႈတူင်ႉၼိုင် ၵဵဝ်ႇလွင်ႈတႆးၼႂ်းမိူင်းထႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်း ၽယၵ်ႉဝူင်း ၊ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဢၼ်ဢွၼ်ၼမ်းပၢင်ၵေႃႈ ပဵၼ် ၼၢင်းသႅင် မိူင်းလီ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် သမႃးၶူမ်းလႄႈ ပၢႆးပၺ်ၺႃတႆး ။

ဢႃၸၢရ်ၶျူၽိၼိတ်း ၵဵတ်ႇမၼီး ၽူႈမီးတူဝ်ထူပ်းၼႂ်းၵၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိုင်ႈထႆး လၢတ်ႈဝႃႈ – ၸိုဝ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼိုင်ႈ ၶိူဝ်းၼႆႉ တႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈႁွင်ႉၵိုၵ်းၼႂ်းလုမ်းၼႂ်းၸႆးၼႆႉ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉ။ ထႆးယႂ်ႇ ဢၼ်ပႃး ယေႃႊယၵ်းလႄႈ ဢၼ် ဢမ်ႇပႃးယေႃႊယၵ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီဢဝ်သဵင်ၵၢင်ၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ ။ ပေႃးတူၺ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းထႆးတႄႉ ထႆး ဢၼ်ပႃးယေႃႊယၵ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃလိ ဢၼ်ဝႃႈ เทยยฺ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶေႃႈထႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇသႂ်ႇ ယေႃႊယၵ်းမႃးၸွမ်း ။ ပေႃးပီႈၼွင်ႉတႆး ၶႂ်ႈဢဝ်တူဝ်ထႆးဢၼ်ဢမ်ႇပႃးယေႃႊယၵ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႅပ်ႈမီးပၼ်ႁႃသင် ။ ၼႆႉတႄႉ ယူႇတီႈၵူႈၵေႃႉတဵပ်းၵူၺ်း – ဝႃႈၼႆ။

ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၼႂ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆႉ မီး 200 ပၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ယုၵ်ႉမိုဝ်း ပၼ်သဵင် လိူၵ်ႈၸိုဝ်ႈတႆး တႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢၼ်ယုၵ်ႉမိုဝ်းႁၼ်လီၸွမ်း ၶေႃႈဢၼ်ၸႂ်ႉဝႃႈ တႆး ไตย ဢၼ်ပႃးယေႃႊယၵ်း – 67 ၵေႃႉ ၊ ၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈ ထႆး ဢၼ်ပႃးယေႃႊယၵ်းသမ်ႉ 47 သေပေႉပုၼ်ႈဝႆႉ ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၸင်ႇတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႃႈ ၸၢဝ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ သင်ၸႂ်ႉတႆးတေႃႇတႆးၼႆ ႁႂ်ႈပဵၼ် တႆး ဢၼ်ပႃးယေႃႊယၵ်း ไตย သေ ၊ သင်ဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈတႆးၸိုင် ႁႂ်ႈၸႂ်ႉဝႃႈ ထႆးယႂ်ႇ ထႆး ไทย ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပႃးယေႃႊယၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၶေႃႈဢၼ် ၵူၼ်းတင်းၼမ် ပၼ်သဵင်သေ တႅပ်းတတ်းၵႂႃႇၼႆႉ သင်ဝႃႈ မီးၽူႈၸိူဝ်းဢၼ် ဢမ်ႇလႆႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၽွမ်ႉၸွမ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမႃးပၼ်သဵင် ပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်ပွၵ်ႈတေမႃး။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တေမီးပၢင်ၵုမ်ၸိူင်ႉၼႆ 5 ပီလႂ် ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။

ဢၼ်တႅပ်းတတ်း ႁွင်ႉဝႃႈ တႆး ไตย လႄႈ ထႆး ไทย ဢၼ်ပႃး ယေႃႊယၵ်း တင်းသွင်တူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇ ၸၢဝ်းတႆးလူင်ၵူၺ်း ။ ပႆႇသွၼ်ႇတႃႇ တႆးလိုဝ်ႉ ၊ တႆးၶိုၼ် ၊ တႆးလမ် ၊ တႆးယႃႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈ တေမီးပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၸိူင်ႉၼႆ ၶေႃႈၶေႃယူႇ ၼၢင်းသႅင်မိူင်းလီ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၼႂ်းပၢင်ၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉတႆး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၊ သင်ၶၸဝ်ႈ လႄႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၸိူဝ်းပၵ်းသဝ်းဝႆႉ ပွတ်းတၢင်း ၵုင်းထဵပ်ႈ လမ်းပုၼ်း မႄႈသၢႆ ၊ ၵဵင်းႁၢႆး ၊ ဝၢၼ်ႈထိူတ်ႉထႆး(ႁိၼ်တႅၵ်ႇ) ၊ ဝဵင်းႁႅင် ၊ မႄႈႁွင်ႈသွၼ် ၊ ၾၢင် ၊ မႄႈဢၢႆး ၊ ၵဵင်းလၢဝ် ၊ ၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။

တႃႇပဵၼ်မႃး ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ယူႇတီႈ သမႃးၶူမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ဢွၼ်ၼမ်းၸတ်း။ သမႃးၶူမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ထႆးမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီထႆး 2555( ပီၶရိတ်ႉ 2012 ) ။
ယၢမ်းလဵဝ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ ပဵၼ် ပေႃႈၵမ်ႈၼၼ်း ၵဝီး ယွတ်ႈသႅင် ၊ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ 1 ပေႃႈလူင်ၸၢႆး ၸၼ်းၵႅဝ်ႈယွတ်ႈၶမ်း မိူင်းၾၢင် ၊ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ 2 ၸၢႆးဢဵၵ်ႇ ၊ ၽူႈၼမ်းၼႂ်း ၸၢႆးတိင်ႉ မႄႈသၢဝ် ၊ ၾၢႆႇၵၢၼ်ငိုၼ်း ၶူးဢေး လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။ သမႃးၶူမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး မီးသလူဝ်ႇၵႅၼ်ႇဝႆႉဝႃႈ เสือไม่สิ้นลาย ไตยไม่สิ้นชาติ ပွင်ႇဝႃႈ သိူဝ်မီးလၢႆး တႆးမီးၸၢတ်ႈ ဝႃႈၼႆ။

สมาคมการศึกษาและวัฒนธรรมไทยใหญ่ ၼႆႉတႄႇၶွတ်ႇၽွတ်ႈသေ ယိုၼ်ႈလိၵ်ႈၸူးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး တႃႇလႆႈမၢႆၾၢင် မိူဝ်ႈပီ 2009။ ထိုင်မႃး ပီ 2012 မၢႆၾၢင်ဢၼုယၢတ်ႈ ၸင်ႇတူၵ်းမႃးလႄႈ သမႃးၶူမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၸင်ႇလႆႈပိုတ်ႇတူဝ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ တူင်ႉၼိုင်လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉတႆး၊ ၸွႆႈထႅမ်တႆးယၢၼ်မိူင်း ၸတ်းပၢင်ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆး ဝၼ်းၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ႁွင်ႈၵၢၼ်သမႃးၶူမ်းတႆး ၵေႃႈပၵ်းဝႆႉယူႇတီႈဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ ဢိူင်ႇသီၽုမ်း ဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး။