ၵွၼ်ႇပႆႇပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မလေႊသီႊယႃႊ ယူႇတီႈတၼ်းႁဵင်း တူဝ်တႅၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၶွင်ဢေႊသီႊယၼ်ႊသေ တေႁွင်ႉၵုမ်ၵၼ်တင်း ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၵၢၼ်မိူင်း ၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉတေႃႇတပ်ႉသိုၵ်း ထႅင်ႈပွၵ်ႈ႞၊ လႅပ်ႈတေပဵၼ် ၼႂ်းလိူၼ်ၼႆႉ ဝူင်ႈထူၼ်ႈသၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

 မိူၼ်ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ ၼႂ်းဝူင်ႈလိုၼ်းသုတ်းတေမႃးၼႆ မိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃႊၵေႃႈ တေႁွင်ႉၵုမ်ၵၼ်တင်း ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶတ်း ၶၢၼ်ႉၵူႈၸုမ်း ၸဵမ်ဢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်း ပႃးၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ႁႂ်ႈလႆႈတုမ်ႁူဝ်ၵၼ် ႁႃလၢႆးတၢင်းၵေႃႇသၢင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်း၊ ႁႂ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းလၢႆးၶဝ်ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးတီႈၼႂ်း ၸေႊလူင်ဢႃၶျေးၼၼ်ႉသေ ဝူၼ်ႉသၢၼ်လၢႆးၵၢၼ်ၵေႈၶႆပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈလၢႆး တၢင်းၵတ်းယဵၼ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

 မိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼႆႉ ဢဝ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းဝႃႈၵေႃႈ ၼမ်လိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈပဵၼ်လၢႆလၢႆပုၼ်ႈ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ်။ 

ၾၢႆႇၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်ၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ႁိူင်ႈႁၢင်ႇၵၼ်ႁႅင်းလိူဝ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ၊ ယၼ်ၼိူဝ်ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်သေ တုၵ်းယွၼ်းၽၢတ်ႇဢွ ၵ်ႇၵေႃႈၺႃးမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈငဝ်းလၢႆးမိူၼ်ၼၼ် ၶဝ်ႁဵတ်းႁိုဝ် ၶဝ်ႈႁႃၵေႈလိတ်ႈ တေႃႇထိုင်ပေႃး ယူႇၸွမ်းၵၼ်လႆႈၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼိမ်တဵင်ႈၼႆ ၶႂ်ႈဢဝ်တူဝ်ထူပ်းမိူင်းၶဝ် ႁဵတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈသွ ၼ် ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇ တေလႆႈဝႃႈၼၼ်ယူႇ။

တီႈၼႆႉ လီလႆႈၶႆႈၸႂ်ၸွမ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ၵွၼ်ႇပႆႇပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယူႇ၊ သုတ်းတီႈ တေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ တိုၵ်ႉဝႃႈလူဝ်ႇလႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ယူႇၼႆႉ ပေႃး ၵဵပ်းတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆးတၢင်းယၢင်ႇလဵဝ် တႃႇၵေႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၼႆ တေ ဢမ်ႇၽိတ်းပိူင်ႈသႄႈ။

 ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေတႄႇၸတ်းႁဵတ်း ဝၼ်းတီႈ 28 လိူၼ်တီႊသိမ်ႊပိူဝ်ႊ ၼၼ့် ယူႇတီႈၸုမ်းၸၢဝ်း ASEAN ဢမ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ သၢၼ်ၶတ်းသေတႃႉ ၵမ်ႉယၼ်ႁၼ်လီယူႇၼႆၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇလၢတ်ႈ။

လွင်ႈမွၵ်ႇႁွင်ႉ ASEAN ႁႂ်ႈလႆႈပွႆႇၸုမ်းတူဝ်တႅၼ်း မႃးလူင်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆၵေႃႈ တွပ်ႇဝႃႈ တေမၢႆတွင်းဝႆႉယူႇ ၼႆၵွႆး။ ယူႇတီႈမိူင်းၽႂ်မိူင်းမၼ်း တႅပ်းတတ်ႈႁင်းၶေႃသေ ၸိူဝ်းၶႂ်ႈမႃးၵေႃႈတေမႃးၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈလၢႆးၵၢၼ်ၽွင်းၶဵဝ်သေ ႁဵတ်းမူဝ်ဢမ်ႇ ၸမ်ႉ ၼမ်ႉဢမ်ႇၶုၼ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။

 ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးၸႃႇတင်းၵႃႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးၸိုင် ASEAN ၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ၸႅင်ႈလႅင်းလိူဝ်ၵဝ်ႇမႃးတေႉယူႇ၊ “ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ တေလႆႈမီးလွင်ႈတဵင်ႈထမ်း၊ တေလႆႈပူင်ႇသႂ်၊ တေလႆႈမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈ” ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသၢႆၵႂၢမ်း ဢၼ်ၶဝ်ၵႆႉတူၵ်ႇၵႆႉ လၢတ်ႈသႄႈ။

တိူၵ်ႈတီႈၶဝ်သိုပ်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၵႃႈၸူဝ်ႈၸုမ်းသိုၵ်း ပႆႇယွမ်းႁဵတ်းၸွမ်း ၶေႃႈႁူမ်ႈတူၵ်းလူင်း 5 ၶေႃႈ တေပႆႇပၼ်မဢလ လႄႈ ၸိူဝ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၸွမ်းပၢင်ၵုမ် ASEAN ၼႆၵေႃႈလၢႆးလႃႈ၊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၶဝ်ဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ တေဢမ်ႇ ၸၢင်ႈႁုၵ်ႉၸၼ်ၼႆၼၼ်ႉ မိူၼ်တေလႆႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ ၶဝ်ယိုၼ်ယၼ်ပၼ်ၸုမ်းသိုၵ်း မီးသုၼ်ႇႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယူႇၼႆယဝ်ႉ။

 ၼႂ်း ASEAN ဢၼ်မီးပိူင်ၵိၼ်ၵႅၼ်ႇဝႃႈ ၵူႈၸုမ်းႁပ်ႉၽွမ်ႉၸွမ်းၸင်ႇ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတူၵ်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ပွင်ႇၸႂ်လႆႈယူႇ၊ ႁွႆးဝႃႈ မီးၵိူင်းသၢႆႉ ၵိူင်းၶႂႃ ဢၼ်လူမ်ႉၸွမ်းၾၢႆႇမိူင်းၶႄႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း။

မလေႊ လႄႈ ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊ ဢၼ်မွၵ်ႇႁွင်ႉၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉသေ တေႁဵတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ် ၽၢၼ်ႉႁႃ တၢင်းၵေႃႇသၢင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း လူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇၼႆႉလူး ၸွင်ႇတေၸၼ်လၢၵ်ႈ ႁႂ်ႈထိုင်လႆႈ တီႈၸၼ်ႉၶၵ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ်တေႉယူႇႁိုဝ်၊ ဢွၵ်ႇၶေႃႈထၢမ်ငၢႆႈသေ တေတွပ်ႇလၢတ်ႈၵၼ် ဢိူဝ်ႈ ႁိုဝ် ဢမ်ႇတႄႉ တိုၼ်းယၢပ်ႇယဝ်ႉ။

ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ သွင်ႇပႃႈသွင်ၾၢႆႇ လူဝ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁူမ်ႈၶဝ်ႈပႃးလူး။ ထႃႈဝႃႈတပ်ႉသိုၵ်း ဢမ်ႇပႃးမႃး တေႁိုဝ်ပဵၼ်ၵၢၼ်လႆႈလႃႇ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႆႉၵွႆး ၸင်ႇပဵၼ်ႁူးဢွၵ်ႇၵၢၼ်မိူင်းၼႆၸွမ်းၼင်ႇ မိူင်းၶႄႇ ပၼ်ႁွႆႈဝႆႉၼၼ်ႉ ႁူႉမၼ်းၵၼ်ႉၵူၵ်ႉႁဵတ်းယဝ်ႉလေႃႇ၊ ၸူဝ်ႈၸႃႈတိုၵ်ႉမီးမိူင်းၶႄႇ ပႃႊရတ်ႉသျႃႊ ၵမ်ႉယၼ်ပၼ်ႁႅင်းယူႇတႄႉ တႃႇမၼ်းတေယွမ်းႁပ်ႉဢုပ်ႇၸွမ်း ၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ CRPH, NUCC ၶဝ်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းဝႃႈ တိုၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈမုင်ႈမွင်း။

 ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ တေယဝ်ႉတူဝ်ႈမိူဝ်ႈလႂ်ၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈလူး၊ ပွင်ႈ႞ လႄႈ ပွင်ႈသွင်တႄႉ ဢွၵ်ႇဝႆႉလွၵ်းယၢမ်းယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ ပွင်ႈသၢမ်သမ်ႉ တေပဵၼ်မိူဝ်ႈလႂ်။

 တၢမ်တူဝ်ၵေႃႉၶႂ်ႈႁဵတ်း ယင်းပႆႇၸၢင်ႈဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇ။ ၸင်ႇၼၼ် ဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ယဝ်ႉ တေဢမ်ႇမီးပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်၊ မၢၼ်ႈမိူင်းတေၼိမ်ယဵၼ်ၼႆ ႁိုဝ်ၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈတႅတ်ႈတေႃး။

ၵွပ်ႈဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆးၵေႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃယၢင်ႇလဵဝ်႞ၶေႃၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ တႄႇပီမႂ်ႇ 2026 ၵႂႃႇ ၽီႉလိပ်ႉပိၼ်ႊ တေၶိုၼ်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈ ASEAN ယဝ်ႉလႄႈ ယၼ် ၼိူဝ်လွၵ်းၸုၵ်းၽိလိပ်ႉပိၼ်း ၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း US သေ တေၸၢင်ႈမုင်ႈမွင်းလႆႈလွၵ်းၵၢၼ်ႁႅင်းဢီး ၶွင်မၼ်း ဢၼ်မႅၵ်ႇၶႃ US သေ မိပ်ႇငႅၼ်းတေႃႇၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၵူးတေႃႉသူင်ႇယႃႈမဝ်းၵမ် ဢၼ်သူၼ်သၢၼ်ယုင်ႈယၢင်ႈယူႇၸွမ်းၵႄႈ တပ်ႉသိုၵ်း လႄႈ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းၼၼ်ႉယူႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉ။

ၸင်ႇၼၼ် တိူၵ်ႈတီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ်တေႉယူႇၵေႃႈ ဝၢႆးယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၵႂႃႇ ၸွင်ႇတေၸၢင်ႈမုင်ႈမွင်းလႆႈ လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈၵတ်းယဵၼ်ႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇလၢမ်းႁၼ်သၢႆသီငဝ်းၼၢမ်းသေၶႅၵ်းသေၶႆးၵွၼ်ႇ တေလႆႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။