ၸဵမ်မိူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း 2021 ၼႆႉသေ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် လၢတ်ႈမႃးၶိူဝ်းယႂ်းဝႃႈ တေၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း လုၵ်ႉပဵၼ်ၾႆးသေ ႁိုင်မႃးပဵၼ် 4 ပီပၢႆ ပႆႇၸၢင်ႈၸတ်းႁဵတ်းလႆႈ ။ ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉတႄႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႆႈလွင်ႈၵမ်ႉယၼ်တၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပၢႆပီၼႆႉ ။ ပႃႇတီႇဢၼ်တေၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလူင်းႁႃသဵင် ဝၼ်းလႂ်လိူၼ်လႂ်ၼႆ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉယဝ်ႉသေတႃႉ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႃႇတီႇလႂ် ၽႂ်တေၶဝ်ႈလိူၵ်ႈၼေႃႇတႅၼ်းၽွင်းၼႆၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇႁူႉ  ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ် ။ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆ ယူႇၼႂ်းၵမ်မိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယူႇၵေႃႈ ပီၼႆႉ ပႆႇႁူႉလႆႈဝႃႈ ၼေႃႇတႅၼ်းၽွင်းပဵၼ်ၽႂ်လၢႆလၢႆ တႃႇၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ ။ ပႃႇတီႇလႂ် ၽႂ်တေပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်းၼႆ မၢင်ဝဵင်းယင်းတူၵ်းလူင်းၵၼ်ပႆႇလႆႈလူးၵွၼ်ႇ ။  

ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈၼမ် ၊ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇဢၼ်ၵဝ်ႇဢၼ်မႂ်ႇၵေႃႈမီးၼမ်လၢႆ တႃႇတေပဵၼ်ၵွၼ်ႈလဵဝ် တုမ်လဵဝ်ၵၼ်ၼႆႉ လၢတ်ႈငၢႆႈႁဵတ်းယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ။

ၽွင်းယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် မႅၼ်ႈၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေၶိၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယူႇသေတႃႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ပၢင်တိုၵ်းပႆႇယဝ်ႉပႆႇတူဝ်ႈ ။  သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁူႉဝႃႈ တေဢမ်ႇၸတ်းလႆႈၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈဝဵင်းလႄႈ သမ်ႉပေႃး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလူင်ႈၼႃႈဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈလႂ်တေၸတ်းဢမ်ႇၸတ်း ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈသႅၼ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်တေၵႄႈၶႆလႆႈၵၢၼ်မိူင်းၼႆလႄႈ ၵမ်ႈၼမ်ႁူႉၵဵတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇၵေႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇသိူဝ်းတေၶတ်းၶႂၢင်လွင်ႈၼႆႉတႄႉတႄႉ ။

ႁူႉယူႇပိူင်ႇပိူင်ႇဝႃႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၼိူဝ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းမိူင်းလၢႆသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ၵေႃႈယႃႇ ၶႄႇ ၊ ထႆး ၊ ဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ လႄႈ ရတ်ႉသျႃႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ႁႅင်းတႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇ ။

ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းမၢင်ၸုမ်းၵေႃႈ မၢင်ႇၵိူဝ်းတေလႆႈသုၼ်ႇလီၸွမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၊ မၢင်ၸုမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ပႃႇတီႇဢၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇလင်တႅင်ႇတင်ႈဝႆႉၵူၺ်းလႄႈ ယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ပႆႇႁတ်းတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ဢၼ်လႂ်လီဢမ်ႇလီ။

မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၼႆႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ပႃႇတီႇဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵိၼ်ၶၢတ်ႇမႃးတႃႇသေႇ။ ပီ 2025 ၼႆႉသမ်ႉ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၽႂ်ပႆႇယိုၼ်ယၼ်လႆႈဝႃႈ တူဝ်တႅၼ်းပႃႇတီႇဢၼ်လႂ်ပဵၼ်ၽႂ်။

ပွတ်းတၢင်းမိူင်းယွင်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ် ပႃႇတီႇဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပေႉပုၼ်ႈမႃးတႃႇသေႇ ။ ပီၼႆႉတႄႉ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် လူင်းပၼ်ပၢင်သွၼ်တႃႇတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ယူႇသေတႃႉ ၵူၼ်းမိူင်းယွင်း ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ် ။ ၵွပ်ႈၵူၼ်း ပိုၼ်ႉတီႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇယႂ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၵမ်းၼႆႉသေဢိတ်းၼႆ ၼၢင်းယိင်း ၵူၼ်းမိူင်းယွင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ –

“ၵမ်းၵမ်းဝႃႈ ႁွင်ႉၵႂႃႇလုမ်း ပီႈၵေႃႈဢမ်ႇတၼ်း ပီႈၵေႃႈဢမ်ႇၵႂႃႇ။ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇၵႂႃႇ။ မၼ်းဢမ်ႇၽွၼ်းလီသင် ။ ယူႇၼႂ်းၵမ်မိုဝ်းၶဝ်ၵူၺ်း။တေမႃးၽွၼ်းလီသင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်။ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပဵၼ်တႃႇ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈၶဝ်ၵူၺ်း။ၶဝ်လူင်းၸႄႈၵဵင်းမႃးလူး ၸုမ်းၶဝ်ၼႆႉ။ၵၢၼ်သင်ၵေႃႈမီးတီႈၼႂ်းၶဝ်ၵူၺ်း ။ ဢၼ်ၸူဝ်းပိူၼ်ႈမႃးၶုတ်းႁႄႈၶုတ်းႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၶဝ်ၵူၺ်း”

ပွတ်းတၢင်းမိူင်းတူၼ် ၊ မိူင်းသၢတ်ႇၵေႃႈ တေႃႈၼၼ် ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆႇႁူႉဝႃႈ ၽႂ်ပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်းပႃႇတီႇလႂ် ။ ၸိူဝ်းသႂ်ႇသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈပဵၼ်ၼေႃႇတႅၼ်းၽွင်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈဢွၵ်ႇၼႃႈ ။ ၵုမ်ႇလႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈ ၊ လၢႆႈတီႈၵၼ်ယူႇတေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ဝၼ်းဢၼ်တေၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပေႃးၸမ်ထိုင်သေတႃႉ ။ ၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဢမ်ႇႁၼ်တူဝ်ႈတၼ်းသင်ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ  –

“သဵၼ်ႈမၢႆ ၸိုဝ်ႈသဵင်တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်လၢႆႈၵႂႃႇလၢႆႈမႃးတိၵ်းတိၵ်းၶႃႈၼေႈ။ၶဝ်လၢႆႈၵူၼ်းၵႂႃႇလၢႆႈၵူၼ်းမႃး ။ မၢင်ၵေႃႉၵူၼ်းၵဝ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈႁဵတ်းၼၼ်ၵေႃႈမီးလႄႈ ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇၼႆ  ၶဝ်တေလိူၵ်ႈတင်ႈယူႇ ၊ ၵမ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶိုၼ်းဝႃႈဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆ ၶိုၼ်းလႆႈႁႃၵႂႃႇႁႃမႃး။ ပေႃးၼႂ်းပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈတႄႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၼႂ်းသိုၵ်းသေ ၶဝ်တေပွႆႇမႃးၼၼ်ႉၼႃႇ။ၶဝ်ပွႆႇမႃးယဝ်ႉသေတႃႉ သမ်ႉၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းၼႆၼၼ်ႉၼႃႇ”

မိူၼ်ၼင်ႇ  ၵဵင်းတုင် ၊ မိူင်းၽျၢၵ်ႈ ၊ တႃႈၶီႈလဵၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇလူင် တၢင်းပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၼႆသေတႃႉ ပီၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ်ပိူင်ႈလၢၵ်ႇသင် တႃႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၵွပ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉလႂ် တိုၼ်ႇတဵၼ်ႈ ၶႂ်ႈပၼ်ႁႅင်း ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ ။

ၼေႃႇတႅၼ်းၽွင်းမၢင်ၸိူဝ်း ၸိုဝ်ႈတႄႉသႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉသေတႃႉ တႃႇတေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢတ်ႈႁႂ်ႈၸႅင်ႈလႅင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးႁတ်း ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူဝ်ၸုမ်းဢၼ်ႇႁၼ်လီ မႃးႁဵတ်းႁၢႆႉ ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းတိုၵ်ႉယုင်ႈ ၼႆ – ၵူၼ်းပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸတ်း ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ ဢၼ်တေၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ တင်းမူတ်းမီးပႃႇတီႇ 57 ပႃႇတီႇ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး မီး 7 ပႃႇတီႇ။

ပႃႇတီႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး 7 ပႃႇတီႇၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း မီး 1 ဢၼ် လႄႈ ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း မီး 7 ပႃႇတီႇ။  တေမီးပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ၊ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ ၊ ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပဢူဝ်း ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (PNO)  ၊ ပႃႇတီႇဢႃးၶႃႇ ၊ ပႃႇတီႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ( ကိုးကန့်ဒီမိုကရေစီ) လႄႈ ပႃႇတီႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈ   ညီညွှတ်ရေးပါတီ (KDUP) ၊ အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ (INLP) ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။