ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးသိလ်ထမ်း တေၸၢင်ႈၵိူတ်ႇလွင်ႈႁၢႆႉၸႃႉၼမ်လိူဝ်လွင်ႈလီၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူဝ်းၼႆ ၸမ်ပဵၼ်တၵ်းလႆႈ ၵိုတ်းယုတ်းၵူတ်းပိူင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၶိူဝ်ႊရ်ၽိဝ်ႊ(Curfew) ၼႂ်းမိူင်းလူင်ၵၢထ်မၢၼ်ႊထု (Kathmandu) ဝၢႆးၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉမႂ်ႇၶဝ်ႈမႃးႁပ်ႉတၼ်းႁဵင်းလႄႈ လွင်ႈၼိမ် ယဵၼ်ၵေႃႈၸၢင်ႇသႂ် ၸိုၼ်ႈမႃးဝၢႆးသေၵိူတ်ႇ ၵၢၼ်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၶႂမ်ႈၶတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းယႂ်ႇလူင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းလုၵ်ႉပဵၼ်ၾႆး လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ ၶွၼ်းသၼ်ႇ ဝၢင်ႇဝိူဝ်ႈ မီးၽူႈလူႉတၢႆ 51 ၵေႃႉ။

ႁဵတ်ႇၵၢၼ်ဢၼ်ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်မႃးတင်ႈတႄႇဝၼ်းတီႈ 8 လိူၼ်သႅပ်ႉထ်မ်ႊၿိူဝ်ႊရ် လူၺ်ႈလွင်ႈဢမ်ႇပဵင်းပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူင်ပွင် ၸိုင်ႈႁၢမ်ႈၸႂ်ႉၶိူဝ်းၶၢႆႇတူင်ႇဝူင်းဢွၼ်ႊလၢႆႊၼ် ဢွၼ်ၼႃႈတေမီးၵၢၼ်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၶွမ်ႈၶတ်းၽႄႈလၢမ်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တူဝ်ႈဝႆးတေႃႇပေႃးယဵၼ်း ပဵၼ်ႁဵတ်ႇလွင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်း ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်သူၼ်းယူင်းတေႃးသထႅင်ႈတၢင်း ၸႂ်လမ်ၵႂၢမ်းၶႅၼ်ႉတေႃႇမူႇမၢၵ်ႈၾုင်ၵူၼ်းၼမ် ဢၼ်မီး တေႃႇၵၢၼ်ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ (Corruption) ၶွင် ၸိူဝ်းၼၵ်ႉၵၢၼ်မိူင်းလႄႈသူၼ်ႇလႆႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းတင်းလၢႆ ဢၼ်ၵူၼ်းၵုမ်ႇၼႆႉလႆႈႁပ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်သူၼ်တၢင်း တင်းလွင်ႈပဵၼ်ယူႇၶွင်ၵူၼ်းမိူင်းမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 12 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ  ရၢမ်ႊ ၸၼ်ႊထရႃႊ ၽူႊၻဵလ်ႊ ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၼီႊပေႃႊ တႅင်ႇတင်ႈ ၼၢင်းသုသိလႃႊ ၵႃႊရ်ၵီႊ ဢၻိတ်ႇၽူႈတတ်းသိၼ် ႁိုဝ် (ၽူႈတတ်းသိၼ်ၵဝ်ႇ) ၶွင် သၢလ်ၽူႈတတ်း သိၼ်သုင် သုတ်းၼီႊပေႃႊ ပဵၼ်ၽူႈႁၵ်ႉသႃၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢွၼ်ၼႃႈမၼ်းၼၢင်းတေပိုၼ်ပၢဝ်ႇယုပ်းသၽႃးလႄႈမၵ်းမၢႆလိူၵ်ႈတင်ႈၽူႈတႅၼ်း သၽႃးမႂ်ႇဝၼ်းတီႈ 5 လိူၼ်မၢၶျ်ႉ 2026 ။

ၼၢင်းသုသိလႃႊ ၵႃႊရ်ၵီႊ လႆႈႁပ်ႉလွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၼီႊပေႃႊ တင်ႈတႄႇလႂ်မႃးလႂ် ယွၼ်ႉမၼ်းၼၢင်းပဵၼ်ၽူႈတတ်းသိၼ်ယိင်း ၵေႃႉလဵဝ်ၶွင်သၢလ်သုင်သုတ်းၼႂ်းၽွင်းပီ 2016 – 2017 ၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်တီႈႁူႉၸၵ်းၵၼ်လီၵဵဝ်ႇလွင်ႈၸုတ်းယိုၼ်းၶွင်မၼ်းၼၢင်း လူၺ်ႈၵၢၼ်သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇသူႈၵၢၼ်ၶွရ်ႊရပ်ႉသျိၼ်ႊၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။

ဝၼ်းဢၼ်မၼ်းၼၢင်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ဝၼ်းႁႅၵ်ႈၼႂ်းတၼ်းႁဵင်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းလႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇယဵမ်ႈၸႂ်းၾုင်ၸိူဝ်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇ ၶွမ်ႈၶတ်းၸိူဝ်းဝၢတ်ႇၸဵပ်းတီႈႁူင်းယႃၼႂ်းဝဵင်းလူင်ၵၢထ်မၢၼ်ႊထု လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈတေႃႇၽူႈဝၢတ်ႇၸဵပ်းလူၺ်ႈၵၢၼ်တိူဝ်ႉထုၵ်ႇမၢၵ်ႇ ၵွင်ႈသေၼွၼ်းယူတ်းယႃတူဝ်ၵၼ်ယူႇၼႂ်းႁူင်းယႃဝႃႈ  မၼ်းၼၢင်းတေႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႂ်ႈလီတီႈသုတ်းတွၼ်ႈတႃႇၼီႊပေႃႊ။

ၼၢင်းသုသိလႃႊ ၵႃႊရ်ၵီႊ လႆႈႁပ်ႉတၼ်းႁဵင်းသိုပ်ႇတေႃႇ ၶေႊၽီႊၶျႃႊရ်မႃႊ ဢူဝ်ႊလီႊ ၽူႈထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်တၼ်းႁဵင်းမိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 9 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉလႄႈတိုၵ်ႉႁႃတၢင်းပၢႆႈၼီၽူႈၶွမ်ႈၶတ်းၶဝ်လႄႈပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁိူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇဢွၼ်ၼႃႈၶိုၼ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵွင်တပ်ႉသူင်ႇသိုၵ်းၸွမ်းၵုမ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းလၢႆသၢႆၼႂ်းဝဵင်းလူင်ၵၢထ်မၢၼ်ႊထု ပိုၼ်ပၢဝ်ႇၶိူဝ်ႊရ်ၽိဝ်ႊလႄႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႇတေႃႇလွင်း သဵတ်ႈၵႃႈသဵတ်ႈႁူဝ် ဝူင်ႈၵၢင်ၸုမ်းၸိူဝ်းၽူႈၶွမ်ႈၶတ်းလႄႈၵွင်တပ်ႉ တင်း ၸွမ်ၸိုင်ႈၼီႊပေႃႊ ပိူဝ်ႈၸတ်းတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်း။

ထိုင်မႃး 13 သႅပ်ႉထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊရ် တၢင်းၵၢၼ်ၶွင်ၼီႊပေႃႊ (ၼေႊပၢလ်ႊ)လႆႈၵိုတ်းယုတ်းၵူတ်းပိူင်သိုၵ်း ၶိူဝ်ႊရ်ၽိဝ်ႊၼႂ်းမိူင်းလူင်ၵၢထ်မၢၼ်ႊထု ယဝ်ႉ ငဝ်းလၢႆးၶိုၼ်းၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇသႂ်ၶိုၼ်ႈ ဝၢႆးသေတႅင်ႇတင်ႈ ၼၢင်းသုသိလႃႊ ၵႃႊရ်ၵီႊ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉမႂ်ႇၶွင်ၼီႊပေႃႊလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈၼမ်းယိင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်း။

ဝူင်ႈၵွၼ်ႇဢွၼ်ၼႃႈပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၸိုင်ႈမိူင်းၼေႊပၢလ်ႊလႆႈထူပ်းငဝ်းလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉလူင် လူၺ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၶွမ်ႈၶတ်းတေႃႇ လူင် ပွင်ၸိုင်ႈလၢႆပိုၼ်ႉတီႈ လၢႆႁူဝ်မိူင်း  ပိူင်လူင်မၼ်းၼႂ်းမိူင်းလူင် ၵၢထ်မၢၼ်ႊထု ၽူႈၶွမ်ႈၶတ်းၸုတ်ႇၾႆးၽဝ် ၵူၼ်ႇပင်းတိုၵ်းတိူၵ်ႈ(ဢႃးၶၢၼ်း) ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈႁိူၼ်းႁေႃတီႈလိုဝ်ႈသဝ်းၼၵ်ႉၵၢၼ်မိူင်းလၢႆတီႈ ႁူမ်ႈတင်းၶႅင်ႇတႃႉလေႃႇၼႃႈလေႃတႃတင်းတမ်ႇရူၸ်ႇထိုင်တီႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈလူမ်ႉတၢႆ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်ငိူၼ်ႈၼဵၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၶွမ်ႈၶတ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈလူၺ်ႈၵူၼ်းမိူင်းထုၵ်ႇၶီႇ ၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ပူၼ်ႉ ပႅၼ်လူလၢႆ ၼၵ်ႉၵၢၼ်မိူင်းသၢင်ႈဢမ်းၼၢၸ်ႈ သၢင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးတူဝ်ၵဝ်ႇ သၢင်ႈတိုဝ်ႉတၢင်းပၼ်ၺၢတ်ႈပီႈၼွင်ႉ ဢူၺ်းၵေႃႉဢူၺ်းသႄႈ ၾၢႆႇတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈမီးၵၢၼ်ၵိၼ်ငိုၼ်းၼိူဝ်ၽိူၼ်တႂ်ႈၽိူၼ် တၢင်းသိုဝ်ႈ တၢင်းလၢတ်း တၢင်းဢွမ်ႈ ၶွရ်ႊရပ်ႉသျိၼ်ႊ လူၺ်ႈလၵ်းၼမ်း မိူဝ်ႈထုၵ်ႇၵူၼ်းမိူင်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၶွမ်ႈၶတ်းၵေႃႈ ဢဝ်လၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉတုမ်ႉတွပ်ႇ တိၺွပ်းၵုမ်းၶင် ၶႃႈႁႅမ်ဢဝ်တၢႆလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉၼီႊပေႃႊ ၵွႆး တူဝ်ႈလူၵ်ႈၼႆႉမီးထႅင်ႈလၢႆမိူင်း ၼႂ်းၸိူဝ်းမိူင်းဢၼ်ၸဝ်ႈမႁႃဢမ်းၼၢၸ်ႈ ဢၼ်ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမးလူၺ်ႈသိုၵ်း လူၺ်ႈဢမ်းၼၢၸ်ႈ ၶႂ်ႈပဵၼ်မိူၼ်ၼႆၵူႈတီႈ ႁဵတ်းၽိတ်းယဝ်ႉဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၽိတ်း ဢမ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢမ်ႇယွမ်းထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇၵွႆးဢမ်ႇၵႃး ယင်းပၢႆပိၼ်ႇပႆႇ ဢဝ်ၽိတ်းပဵၼ်ထုၵ်ႇ ဢဝ်ထုၵ်ႇပဵၼ်ၽိတ်း ဢမ်ႇၵဵင်ၵူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း။

ပဵၵ်ႉသမ်ႉမၢင်ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈဝႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈပိူင်ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(ၻီႊမွၵ်ႉၶရေႊသီႊ)ၼႆၵေႃႈ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆး သၢင်ႈ ယင်းပဵၼ်လွင်ႈပႅၵ်ႇၸႂ်ယူႇ ၼႂ်းမိူဝ်ႈလၢႆပႃႊတီႊမႃးႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်ၾၢႆႇပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉ တႃႇတေလိူၵ်ႈဢဝ်ၽူႈတေမႃးပဵၼ် ၽွင်းလူင် ဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇလိူၵ်ႈၵၼ်တီႈတူဝ်ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ သမ်ႉၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢဝ်ၸွမ်းပုၼ်ႈသူၼ်ႇပႃႊတီႊၽႂ်လႆႈႁူဝ်ၽူႈတႅၼ်းၶဝ်ႈမႃးၵႃႈႁိုဝ် ၼၼ်ႉပဵၼ်လၵ်းသေမႃးၼင်ႈပဵၼ်ၽွင်းလူင်ပွင်ၵၢၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ်လႄႈ ၸင်ႇဝႃႈၽွင်းလူင်မၢင်ၸိူဝ်းမီးငိုၼ်းၶမ်းထႃႇၼလီ မီးၼႃႈမီးတႃ မီးဢူငဝ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉၸွႆႈငိုၼ်းပၼ်ပႃႊတီႊ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၵေႃႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ်ၽွင်းလူင်မႃးၼင်ႈပွင်ၵၢၼ်ၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ် လူင် ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁူမ်ႈၼၼ်ႉလႆႈ။

ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ မိူဝ်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၽိတ်းၽူၼ် ႁဵတ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇဢမ်ႇမႅၼ်ႈ ထုၵ်ႇတူင်ႉတၵ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၽိတ်း ဢမ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသေယွမ်းထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ ၸင်ႇပဵၼ်ၶေႃႈဢၢင်ႈၶွင်သိုၵ်းၶဝ်ႈမႃးယိုတ်းဢမ်းၼၢၸ်ႈသေသိၵ်ႇပႅတ်ႈပိူင်ပိုင်း ၸိုင်ႈ မိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝၢႆးၼၼ်ႉၾၢႆႇသိုၵ်းၵေႃႈ ၸင်ႇၶွၼ်ႈတုမ်ဢဝ်ၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼၵ်ႉၵၢၼ်မိူင်း ၶဝ်ႈမႃးၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပိူင်ပိုင်ၸိုင်ႈမိူင်းမႂ်ႇလႄႈ ဝၢင်းၵူတ်းပိုင်တတ်းတိုဝ်ႉတၢင်းၵၢၼ်ၶေႃႊရပ်ႉသျိၼ်ႊၼၵ်ႉၵၢၼ်မိူင်းလႄႈႁႅတ်ႉႁၢမ်ႈသူၼ်ႇလႆႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းမၢင်လွင်ႈမၢင်ယၢင်ႇ။

ဝၢႆးသေသိုၵ်းႁုပ်ႈယိုတ်းဢမ်းၼၢၸ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈယင်းတေသိုပ်ႇယိပ်းၵမ်ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵႂႃႇတေႃႇပေႃးယိပ်းလႆႈလႄႈၶိုၼ်းၶၢႆးပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈလိူၵ်ႈတင်ႈမႂ်ႇ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ မိူဝ်ႈတိုဝ်ႉတၢင်းဢမ်းၼၢၸ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၶွင်သိုၵ်းသုတ်းယဝ်ႉၵေႃႈ တႃႇတေမႃးၶိုၼ်းမႄးၵႄႈ ပိူင်ပိုင်းၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉဢမ်ႇငၢႆႈ ပိူင်ပိုင်းၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်သိုၵ်းၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ သွတ်ႇသႄႈလွၵ်းဝႆႉလၢႆၾၢႆႇလၢႆတၢင်းလႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈၵႄႈ ယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ တူဝ်ယၢင်ႇမိူၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ တႃႇတေၵႄႈၶႆပိူင်ပိုင်းၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉတီႈ မႆႉသီရီ 2 တူၼ်ႈ (ညောင်နှစ်ပင်) ၼၼ်ႉ တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယင်းပႆႇႁၼ်တၢင်း။

(*** ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်သုၼ်ႇတူဝ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ)