ႁူင်းၵၢၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလူင် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၶဝ် မႃးသိုဝ်ႉဢွင်ႈတီႈလိၼ် ၼႂ်းၸႄႈ ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ လႅၼ်လိၼ် မိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ- မိူင်းထႆးသေ သၢင်ႈဝႆႉႁူင်း ၵေႃႇ ၵၢႆႇယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ႁူင်လိုဝ်းၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈႁဵတ်းၵၢၼ် လွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ် ငိုၼ်း တၢင်း ဢွၼ်ႊလၢႆႊ ၼၼ်ႉ တႄႇပၼ်ႇၵၢၼ်မႃးၶိုၼ်းထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶိုၵ်ႉယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈႁူဝ်ပီ 2025 လိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းထႆး- မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႆသေ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းထႆး တတ်းၶၢတ်ႇ ၾႆးၾႃႉ၊ ဢိၼ်ႊထိူဝ်ႊၼႅတ်ႊပႅတ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။

ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းတပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် BGF ယၢင်းၽိူၵ်ႇသေ တီႉၺွပ်းဢဝ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ တီႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ သူင်ႇမွပ်ႈ ၶိုၼ်းတီႈ မိူင်းၽႂ်မၼ်း။

ၵၢၼ်တတ်းၾႆးၾႃႉ၊ တတ်းၶၢတ်ႇဢိၼ်ႊထိူဝ်ႊၼႅတ်ႊ၊ တီႉၺွပ်းဢဝ် ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ၊ ႁူဝ်ႁဵင်ၵေႃႉ သူင်ႇမွပ်ႈၶိုၼ်း တီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၽႂ်မိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸွႆႈႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၵိုတ်းယင်ႉလႆႈ ႁႂ်ႈပေႃးမူၺ်ႉႁၢႆ ၵိုတ်းလိုဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၵႂႃႇ တင်းပိုၵ်း။

ထိုင်မႃးၼႂ်းလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ ၵၢင်ပီ 2025 ၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈ AFP ၸႂ်ႉၶိူင်ႈထၢႆႇႁၢင်ႈဢၼ်ယူႇၵႆၵႆသေ ၸၼ်ထၢႆႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ ႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇ ဢၼ်သၢင်ႈ ဝႆႉၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းထႆး- မိူင်းမၢၼ်ႈ တီႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼၼ်ႉလႆႈၸမ်ၸမ် ႁၼ်ၸႅင်ႈလီ။  ထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ ၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈသတႃးလိင်ႉ  Starlink  ၶွင် ၽူႈမၢၵ်ႈမီးလူင်လုမ်ႈၾႃႉ  ဢီႊလွၼ်ႊမၢၵ်ႉသ် Elon Musk သိုပ်ႇၶႂၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ် လွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ်ငိုၼ်း တင်းဢွၼ်ႊလၢႆႊဝႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးတၢင်းၵူႈပိူင်သေ လွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ်ငိုၼ်းပိူၼ်ႈၼိူဝ် ဢွၼ်ႊလၢႆႊ တင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼပ်ႉငိုၼ်း မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ ႁူဝ်လၢၼ်ႉ တေႃႊလႃႊ မၼ်းလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းထႆး လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဝႃႈ ဢၢၼ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉႁႂ်ႈပေႃးလႆႈၼႆသေတႃႉ

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယဝ်ႉ လၢႆလိူၼ်ၸူဝ်ႈၽႅပ်ႉတႃၵူၺ်း။  ၸုမ်းၼႆႉ သိုပ်ႇၶႂၢၵ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်မႃးထႅင်ႈယႂ်ႇလိူဝ်ၵဝ်ႇၼႆ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ AFP ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၼႂ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈဢၼ်ထၢႆႇမႃးလႆႈဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈၽႄႈ ဢိၼ်ႊတႃႊၼႅၵ်ႊ (Starlink) ၶွင် ဢီႊလွၼ်ႊမၢၵ်ႉသ် ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႆယဝ်ႉ။

လႆႈႁူႉဝႃႈ ၸွမ်းႁွပ်ႈႁွပ်ႈ ႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇလူင် ၼႂ်းဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ မီးၸုမ်းယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇ ပႂ်ႉဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပၼ်ဝႆႉ ၼႅၼ်ႈၼႃသေ တိုၵ်းယႂ်ႇတိုၵ်းလူင်ၵေႃႈ သိုပ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ထႅင်ႈမႂ်ႇမႂ်ႇ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ တေႉတေႉ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇ မုၵ်ႉၸုမ်းၾၢႆႇၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၶိူင်ႈဢိၼ်ႊတႃႊၼႅၵ်ႊ ၼႂ်းၵုၼ်ဢေႊသျႃး (Asian regional internet registry − APNIC) ၵဵပ်းႁွမ်ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၽွင်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၶိူင်ႈသတႃးလိင်ႉ တင်ႈဝႆႉၸွမ်း လႅၼ်လိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ- မိူင်းထႆး ဢိတ်းဢီႈၵွႆး။

တႄႇဝၼ်းတီႈ 3 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊမႃး တေႃႇထိုင် လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ 1 ဝၼ်းၼႆႉ ႁူင်းၵၢၼ်ၽူႈမၢၵ်ႈမီးလူင် ဢီႊလွၼ်ႊမၢၵ်ႉသ် ၶၢႆပၼ် ၶိူင်ႈသတႃးလိင်ႊ တႃႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ လႅၼ်လိၼ် မိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ- မိူင်းထႆးၼႆႉ ႁူင်လိုဝ်းၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈ တီႈဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း လႄႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ် ၵႅတ်ႇၶႄပၼ်ၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း၊ လွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ်ငိုၼ်း ၼိူဝ်ႊဢွၼ်ႊလၢႆႊ၊ သင်ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈၸွမ်းၼင်ႇ ၸဝ်ႈၵၢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၸိုင် ၺႃး ပေႃႉထုပ်ႉႁႅမ် ၼိၵ်ႈၸၢၵ်ႈတေႃႇၵူၼ်းၵၢၼ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈႁူင်းၵၢၼ် SpaceX ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၶိူင်ႈသတႃးလိင်ႉပၼ် ၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၼႆႉသေ လုမ်းသၽႃး မိူင်းဢမႄႊရိၵၼ်ႊ တႄႇႁွင်ႉထတ်း ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ် SpaceX ၸဝ်ႈၶွင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ Starlink ယူႇ ဝႃႈၼႆ။

ၵေႃႇမတီႇၶွၼ်ႊၵရႅၵ်ႊ သၽႃးမိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊၼႆႉ မီးသုၼ်ႇဢမ်းၼၢတ်ႈ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈ ႁွင်ႉဢဝ် ဢီႊလွၼ်ႊမၢၵ်ႉသ် ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶွင် ၶွမ်ႊပၼီႊ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ သတႃးလိင်ႉ ၵမ်းသိုဝ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။

မၵ်ႊၵီႊႁၼ်ႊသၼ်ႊ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းသၽႃးၼိူဝ် တီႊမူဝ်ႊၶရႅၵ်ႉတိၵ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢမႄႊရိၵၼ်ႊတႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ထုၵ်ႇလီၵိုတ်းၵၢၼ် ၵႃႉၶၢႆပၼ်ၶိူင်ႈသတႃးလိင်ႉတီႈ ၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၶဝ်ယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

လႆႈႁူႉဝႃႈ တီႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ လႄႈ သူၺ်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်မီးယူႇတီႈလႅၼ်လိၼ် မိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ- မိူင်းထႆးၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉၵေႃႇသၢင်ႈတိုၵ်းမႂ်ႇ ဝႆႉၵွႆးဢမ်ႇၵႃး တိုၵ်းၵဝ်ႇၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမူၼ်ႉမႄးဝႆႉပႃးထႅင်ႈၼႆ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ AFP ႁၢႆးငၢၼ်းဢွၵ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။