လူမ်းလႅင်ႉလူင် တၢႆႊၾုၼ်ႊ ရႃႊၵႃႊသႃႊ ဢၼ်ၽတ်ႉထွင်းၵႂႃႇ ၼႂ်းႁၢင်လိူၼ် September ၼႆႉ ဢဵၼ် ႁႅင်းယႂ်ႇပဵင်းၵၼ်တၢင်း လူမ်ႉလႅင်ႉ Hurricane ၸၼ်ႉထီႉ 5 ၊ ပဵၼ်လူမ်းလႅင်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ လိူဝ်ပိူၼ်ႈ သုတ်းၼႂ်းပီ 2025 သေဢမ်ႇၵႃး ယူႇသဝ်းလႆႈ ၼႂ်းပၢင်လၢႆႇၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း ႁိုင်ပဵၼ်လၢႆလၢႆဝၼ်း ဝႃႈၼႆ။လူမ်းလႅင်ႉလူင် တၢႆႊၾုၼ်ႊ(Typhoon) လႄႈ ႁႃႊရီႊၶဵၼ်ႊ(Hurricane) ၼႆႉ ပိူင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်? လူမ်း လႅင်ႉ သၢႆႊၶလူၼ်ႊ(Cyclone) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉလူး ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ?

လူမ်းလႅင်ႉလူင် တၢႆႊၾုၼ်ႊ(Super Typhoon) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်

လူမ်းလႅင်ႉလူင် ၵူႈလုၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉလွင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် လွင်ႈၼိုင်ႈ၊ ၸိူဝ်းၶဝ်ပဵၼ် လူမ်းလႅင်ႉ အပူပိုင်း မုန်တိုင်း မိူၼ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈဢိင်ၼိူဝ် ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်လူမ်းလႅင်ႉ တႄႇပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉသေ ၸိုဝ်ႈလူမ်း လႅင်ႉ ၸင်ႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ။

လူမ်းလႅင်ႉ ႁႃႊရီႊၶဵၼ်ႊ(Hurricane)ၼႆႉ လုၵ်ႉၼႂ်းၼမ်ႉသမုတ်ႉတြႃႇ ဢႅတ်ႊလႅၼ်ႊတိၵ်ႉ ပွတ်း ႁွင်ႇ(North Atlantic Ocean) လႄႈ ၼမ်ႉသမုတ်ႉတြႃႇ ပသိၾိၵ်ႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ (Eastern North Pacific) သေပဵၼ်မႃး။

လူမ်းလႅင်ႉ သၢႆႊၶလူၼ်ႊ(Cyclone) သမ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉသမုတ်ႉတြႃႇ ပသိၾိၵ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း (South Pacific )လႄႈ ၼမ်ႉသမုတ်ႇတြႃႇ ဢိၼ်ႊတီႊယႃႊ(Indian Ocean) သေပဵၼ်မႃး။

လူမ်းလႅင်ႉ တၢႆႊၾုၼ်ႊ(Typhoon) လုၵ်ႉတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉသမုတ်ႇတြႃႇ ပသိၾိၵ်ႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (Pacific Northwest) သေပဵၼ်မႃး။

လူမ်းလႅင်ႉ တၢႆႊၾုၼ်ႊလူင် ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ႁႅင်းၽတ်ႉပဝ်ႇႁႅင်းသုတ်း 1 ၸူဝ်ႈမူင်း 185 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ ဢမ်ႇၼၼ် 1 ၸူဝ်ႈမူင်း 115 လၵ်း ။

လူမ်းလႅင်ႉလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉပဵၼ်မႃး ၽွင်းၶၢဝ်းလႂ်

လူမ်းလႅင်ႉ ႁႃႊရီႊၶဵၼ်ႊ(Hurricane) ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉသမုတ်ႉတြႃႇ ဢႅတ်ႊလႅၼ်ႊတိၵ်ႉ သေ ပဵၼ်မႃးၼႆႉ ၵႆႉလႆႈထူပ်းႁၼ် တႄႇဢဝ်လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ (June) ဝၼ်းတီႈ 1 တေႃႇထိုင် လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊ ပိူဝ်ႊ (November) ဝၼ်းတီႈ 30 ။

တီႈၼႂ်း ၼမ်ႉသမုတ်ႉတြႃႇ ပသိၾိၵ်ႉပွတ်းၸၢၼ်းသမ်ႉ တႄႇဢဝ်လိူၼ် ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ (November) တေႃႇထိုင် လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊ (April) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းလူမ်းလႅင်ႉ သၢႆႊၶလူၼ်ႊ(Cyclone)။

လူမ်းလႅင်ႉ တၢႆႊၾုၼ်ႊ(Typhoon) ဢၼ်ပဵၼ်မႃး တီႈၼႂ်းၼမ်ႉသမုတ်ႉတြႃႇ ပသိၾိၵ်ႉၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်း တူၵ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ၵႆႉလႆႈႁၼ်ၼမ် တႄႇဢဝ်ၼႂ်းလိူၼ်မေႊ(May)တေႃႇထိုင် လိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ (October)။

ႁဵတ်းႁိုဝ်သေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈ/ပၼ်ၸိုဝ်ႈ လူမ်းလႅင်ႉ

သဵၼ်ႈမၢႆၸိုဝ်ႈသဵင် လူမ်းလႅင်ႉ အပူပိုင်းဒေသမုန်တိုင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸွတ်ႇတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ယူႇတီႈၸုမ်း ၾၢႆႇၾိင်ႈၾႃႉၾူၼ်လူမ်း လုမ်ႈၾႃႉ(WMO) ဢၼ်ယူႇဝႆႉၾၢႆႇတႂ်ႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈ လုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ။

ၸိုဝ်ႈလူမ်းလႅင်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ သင်ဝႃႈၶွပ်ႈၶိုၼ်း 6 ပီၸိုင် ၶိုၼ်းပၼ်ႇပုတ်ႇၵၼ်သေ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ ၵမ်းၼိုင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး လူမ်းလႅင်ႉတၢႆႊၾုၼ်ႊ ႁၢႆႊယၼ်ႊ (Typhoon Haiyan) လႄႈ လူမ်းလႅင်ႉ ႁႃႊရီႊၶဵၼ်ႊ ၶတ်ႊထရီႊၼႃႊ (Hurricane Katrina) ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးၵူၼ်း လူႉႁၢႆတၢႆၼမ် လႄႈ မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်ၼၼ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ဝူၼ်ႉထိုင် တွင်းၶိုၼ်း လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလႄႈ လွင်ႈ ႁိူဝ်ႉ ၸႂ် ဢၼ်လႆႈလတ်းၽၢၼ်ႇၶၢမ်ႈပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ မႃးၸႂ်ႉတႅၼ်း တၢင် ၵႂႃႇ။

ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸမ် ၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈဢၼ် လူမ်းလႅင်ႉ တၢႆႊၾုၼ်ႊ၊ ႁႃႊရီႊၶဵၼ်ႊ၊ သၢႆႊၶလူၼ်ႊ ၵႆႉပဵၼ်ၼၼ်ႉ ၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၸိုဝ်ႈလူမ်းလႅင်ႉသေ ယိုၼ်ႈတၢင်ႇၼႄၵႂႃႇပၼ်တီႈ ၸုမ်း WMO ဝႃႈၼႆ။

လူမ်းလႅင်ႉလူင် ႁဵတ်းႁိုဝ်သေ ပဵၼ်မႃး

ယွၼ်ႉၼမ်ႉၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇ ဢုၼ်ႇမႃးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူမ်း ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼမ် လူၺ်ႈဝႆးၽႂ်း။

မိူဝ်ႈၽွင်းလူမ်းၵတ်း တိူဝ်းၵတ်းမႃးယူႇၼၼ်ႉ လူမ်းၸိူဝ်းဢၼ်ဢုၼ်ႇမႆႈသမ်ႉ ထွင်းဢီးႁႂ်ႈလူမ်းၵတ်း ၵႂႃႇယူႇ ၾၢႆႇတႂ်ႈ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး လူမ်းလႅင်ႉဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ။

လူမ်းလႅင်ႉ ထုင်ႉမႆႈႁွၼ်ႉ အပူပိုင်းဒေသမုန်တိုင်း ၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁွၼ်ၼမ်ႉၼိူဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်လၢႆႇ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃး။ သင်ဝႃႈ ႁွၼ်ၼမ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းယူပ်ႈလူင်းၵႂႃႇၼႆၸိုင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်းသႂ်ႇ ၼိူဝ်ၼင်လိၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဝဵင်း ဢွင်ႈတီႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း။

သင်ပဵၼ် တီႈၼိူဝ်ၼင်လိၼ်သမ်ႉ ယွၼ်ႉလူမ်းလႅင်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇလူင်သေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီး လွင်ႈ လူႉသုမ်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ႁိူၼ်းယေး ဢွင်ႈတီႈယူႇသဝ်း ၵူၼ်ႇပင်းလူႉၵွႆ၊ တူၼ်ႈမႆႉလူမ်ႉ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

လွင်ႈၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၼႆႉ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် လူမ်းလႅင်ႉ ထုင်ႉမႆႈႁွၼ်ႉ အပူပိုင်းဒေသမုန်တိုင်း ၸိူင်ႉႁိုဝ်

ယွၼ်ႉပိူင်ပဵၼ် ၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလႅၵ်ႈလၢႆႈသေ တႃႇတေလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် လူမ်ႉ လႅင်ႉ ထုင်ႉမႆႈႁွၼ်ႉ အပူပိုင်းဒေသမုန်တိုင်း လုၵ်ႈလႂ်လုၵ်ႈၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇယဵၼ်းဝႆႉ။ ယွၼ်ႉ ပိူဝ်ႈဝႃႈ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးလူမ်းလႅင်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။

သင်တေဝူၼ်ႉဝႃႈ ယွၼ်ႉၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈလႄႈ တူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉတၢင်း ၼမ် လူမ်းလႅင်ႉ တၢႆႊၾုၼ်ႊ၊ ႁႃႊရီႊၶဵၼ်ႊ၊ သၢႆႊၶလူၼ်ႊ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးၼႆၵေႃႈ တေဢမ်ႇပႆႇမႅၼ်ႈၼင်ႇ ၵဝ်ႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းတႅၵ်ႈတူၺ်းၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ယွၼ်ႉႁႅင်းလူမ်ႈမႆႈ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် လူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁၼ်ဝႆႉယူႇ။

ၼမ်ႉသမုတ်ႉတြႃႇ ဢၼ်ဢုၼ်ႇမႆႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လူမ်းလႅင်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းတိူဝ်းယႂ်ႇမႃးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းလူမ်းထွင်းပဝ်ႇ တိူဝ်းႁႅင်းမႃး ။
လူမ်းဢၼ်ဢုၼ်ႇမႆႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵုမ်းထိင်းလွင်ႈမိုၵ်းယမ်းဝႆႉလႆႈႁိုင်သေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၾူၼ်တူၵ်း ႁႅင်း။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉၼမ်ႉၵၢမ်ႈၼမ်ႉၶႅင် ၸိူမ်ႈမႃးၼမ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇၶိုၼ်ႈ သုင် မႃးသေ ၼမ်ႉၸိူဝ်းဢၼ်ဢုၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တိူဝ်းဢဝ်တီႈယူႇၼမ်မႃး။ တီႈၼိူဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်သုင် ၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး လူမ်းလႅင်ႉ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈ ၸွမ်း ၾင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇမႃး ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။

လိုၼ်းသုတ်း သင်ႁုပ်ႈသေတူၺ်းၸိုင် လွင်ႈၾူၼ်တူၵ်းႁႅင်း ၼမ်မႃး (ၵဵဝ်ႇၸွမ်းၵၼ်တင်း လူမ်းလႅင်ႉ) ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်းၵၼ်တၢင်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵူၼ်းႁဝ်းၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ လွင်ႈလူမ်းလႅင်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းတိူဝ်းယႂ်ႇမႃးၼႆႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၵၼ်တၢင်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵူၼ်းႁဝ်းဝႆႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။