တႃႇႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ပေႃးတေၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်တဵင်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၵွၼ်းၵိူင်ႈလၵ်းသၢင်ႉ သဝ်လူင် 4 ဢၼ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၾၢႆႇႁႅၼ်းၾိင်ႈဢၼ်ဝႃႈ (ဉပဒေပြုရေး)၊ ၾၢႆႇၽွင်းငမ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ (အုပ်ချူပ်ရေး) ၊ ၾၢႆႇတတ်းသိၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ (တရားစီရင်ရေး) လႄႈ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉပဵၼ် ၾၢႆႇသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ။

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉသမ်ႉ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵွၼ်းၵိူင်ႈလႆႈသေဢၼ်လႂ်လႄႈ ထိုင်တီႈဢမ်ႇၵုမ်းလႆႈ ဢမ်ႇၵမ်လႆႈ။ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၸွမ်းလၢႆသမ်ႇလၢႆပိူင်။ ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းယုင်ႈလႄႈ လိူဝ်သေပၢႆး မၢၵ်ႈမီးတူၵ်း၊ ငိုၼ်းၽိူဝ်ႈ (ၶၼ်ငိုၼ်းဢမ်ႇမီး) ယဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသမ်ႉ လႆႈၵူဝ်ၺႃးငိုၼ်းပွမ်ထႅင်ႈ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ မီးၵူၼ်းၸူးငၢႆႈၶဝ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶၢႆငိုၼ်းပွမ်ၼိူဝ်ဢွၼ်ႊလၢႆႊမီးၼမ်မႃး။

ၸွမ်းၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ယေးငိုၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇဝႆႉ မိူဝ်ႈ 2013 ၼၼ်ႉတႄႉ ပိူင်းၼႄမတ်ႉတႃ 101 ၼၼ်ႉဝႃႈ သင်ႁူႉဝႃႈပဵၼ်ငိုၼ်းပွမ် ႁၢမ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ သင်ဝႃႈပူၼ်ႉပႅၼ် ၺႃးတူတ်ႈတၢမ်ႇ ဢမ်ႇယွမ်း 3 ပီ ႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တၢမ်ႇငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸၢင်ႈၺႃးတင်းသွင်ဢၼ်။

မတ်ႉတႃ 102 ၼၼ်ႉသမ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ ႁၢမ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇငိုၼ်းပွမ်၊ ႁၢမ်ႈသူင်ႇၶဝ်ႈသူင်ႇဢွၵ်ႇငိုၼ်းပွမ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း။ သင်ပူၼ်ႉပႅၼ် တၵ်းၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ 10 ပီ ထိုင် 20 ပီ ဝႃႈၼႆဝႆႉ။

ဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းယဝ်ႉ ပၵ်းပိူင်ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယူႇသေတႃႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းသင်။ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်တူၵ်းပဵၼ်ၶွၼ်ႉတဝ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ လိူဝ်သေမႆႈၸႂ်ၵူဝ်သုမ်း တီႈၼင်ႈလႄႈ ဢႃႇၼႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇတၼ်းတူၺ်းၼိူဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း။

တေဝႃႈ ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈႁႃႉၼႆၵေႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၼႆႉၵူၺ်း ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပိူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တီႈၶူမ်းဢမ်ႇယၢႆး တီႈၵၢႆးဢမ်ႇတိုၼ်ႇသေ ဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းယူႇၵိၼ် ယၢပ်ႇၼႂ်းမိူင်းၵူၺ်း။

ယွၼ်ႉပၵ်းပိူင် ဢမ်ႇႁူမ်ႇငမ်းၸိုင်ႈမိူင်းလႆႈလီလႄႈ ပၼ်ႁႃလွင်ႈငိုၼ်းၽိူဝ်ႈငိုၼ်းၵႂ်ႈၵေႃႈပဵၼ်မႃးငၢႆႈငၢႆႈ။ ပေႃးငိုၼ်းၽိူဝ်ႈၵေႃႈ ၶၼ်ငိုၼ်းတူၵ်း ဢမ်ႇမီးၵႃႈမီးၶၼ်။ ၽိူဝ်ႇသေ ၶၼ်ငိုၼ်းဢမ်ႇၼိမ် ဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၼ်ယဝ်ႉ ၵုၼ်ႇသင်ၵေႃႈၵႃႈၶိုၼ်ႈ။

ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵေႃႈ ယၢပ်ႇယဵၼ်း။ ဢိင်ၼိူဝ်ၽူႈၵုမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၸူးငၢႆႈၶဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လၢႆးလတ်းလၢႆးလိင်ႉလၢႆးလႅၼ်။

မိူဝ်ႈလဵဝ် မီးပႃး ၵူၼ်းႁႃလႅၼ်ၵိၼ်ငိုၼ်းလႄႈ ၶၢႆငိုၼ်းပွမ် ၼိူဝ်သူဝ်ႊသျႄႊမီႊတီႊယိူဝ်ႊၸိူဝ်းၼႆႉၼမ်မႃး။ မီးၵူၼ်းပိုတ်ႇဢႅၵ်ႉၶွင်ႉ TikTok ၊ Facebook ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶၢႆငိုၼ်းပွမ်။ တႅမ်ႈလၢတ်ႈတၢင်ႇဝႆႉဝႃႈ – ပေႃးပဵၼ်ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်ငိုၼ်းတႄႉ1 သႅၼ် လႅၵ်ႈငိုၼ်းပွမ်လႆႈ 12 သႅၼ်။ ပေႃးငိုၼ်းထႆးသမ်ႉ ဢဝ်ငိုၼ်းတႄႉ 1,000 ဝၢတ်ႇ လႅၵ်ႈလႆႈငိုၼ်းပွမ် 19,000 (မိုၼ်ႇၵဝ်ႈႁဵင်) ဝၢတ်ႇ၊ သူင်ႇထိုင်ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆ လူးၵွၼ်ႇ။

ၼႂ်းၽူတ်ႉသ် ဢၼ်ၶဝ်တၢင်ႇဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၵူၼ်းၸိူဝ်းသူၼ်ၸႂ် ၵႂႃႇတွင်ႈၵႂႃႇထၢမ်တင်းၼမ်ဝႃႈ – တေလႆႈသိုဝ်ႉတီႈလႂ်လႄႈ တေလႆႈၸၢႆႇငိုၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵွပ်ႈငိုၼ်းပွမ်လႆႈငၢႆႈၸိူင်ႉၼႆသေ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ငိုၼ်းပွမ်လိူင်ႇၽႄႈမႃး။ ၵူၼ်းၵႃႉၵူၼ်းၶၢႆ ၸိူဝ်းႁဵတ်းႁႃ ၵိၼ်လူၺ်ႈၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်လႆႈငိုၼ်းပွမ် လူၺ်ႈဢမ်ႇတၼ်း ၾၢင်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ် ၺႃးဝႂ်မိုၼ်ႇငိုၼ်းမၢၼ်ႈ။

ဢၼ်လီမႆႈၸႂ်ထႅင်ႈၵေႃႈ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းၾၢင်ႉသေ သမ်ႉလႆႈႁပ်ႉဝႆႉငိုၼ်းပွမ်၊ တူဝ်ၵဝ်ႇသမ်ႉ သိုပ်ႇၵႂႃႇသိုဝ်ႉၵႂႃႇၸၢႆႇတေႃႇထႅင်ႈၼႆၸိုင် ပေႃးတၢင်ႇၵေႃႉသမ်ႉႁူႉၵႂႃႇဝႃႈပဵၼ်ငိုၼ်းပွမ်ၼႆ ၸိုဝ်ႈၵေႃႈတေလူႉ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၸၢင်ႈၺႃးတူတ်ႈတၢမ်ႇယွၼ်ႉမၼ်းလူးၵွၼ်ႇ၊ ပေႃးပဵၼ်ႁၢၼ်ႉၶၢႆၵုၼ်ႇလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶႅၼ်းလူဝ်ႇဝႆႉၾၢင်ႉၼၵ်းၼႃယဝ်ႉၼႆ ၵူၼ်း ၼုမ်ႇတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ၼၢင်းယိင်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ လၢတ်ႈၼႄတူဝ်ထူပ်းဢၼ်လႆႈၺႃးငိုၼ်းပွမ်ဝႆႉဝႃႈ – ၶႅပ်းဝႂ်မိုၼ်ႇပွမ် ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ၵမ်းလိုၼ်းၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းဝႂ်ဢၼ်တႄႉမၼ်းၼႃႇလႄႈ ၵမ်ႈၼမ် တေဢမ်ႇၾၢင်ႉႁၼ်ဝႃႈပဵၼ်ဢၼ်ပွမ်။ တေႃႇၼင်ႇ ဢဝ်မႃးသႂ်ႇၼႂ်းၶိူင်ႈၼပ်ႉငိုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၼႄဝႃႈ ပဵၼ်ငိုၼ်းပွမ် ၶိူင်ႈ ၸၢၵ်ႈၼပ်ႉငိုၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၼႄပၼ်ၾၢင်ႉသင်ၼႆ

“ၸၢၵ်ႈဢၢၼ်ႇငိုၼ်းၵေႃႈ ဢၢၼ်ႇလႆႈငိုၼ်းတုဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးဢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ။ ဢမ်ႇၵိုတ်းၵႂႃႇၶႃႈလူင် ဢၢၼ်ႇပၼ်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇတူၺ်းလီလီ မိူၼ်ငိုၼ်းတႄႉၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးတူၺ်းၸေႈမၼ်းတႄႉ ၶႂ်ႈလိူမ်ႈသေငိုၼ်းတႄႉမၼ်းၼၼ်ႉဢေႃႈ။ တေဢမ်ႇၸႃးမိူၼ်ငိုၼ်းတႄႉ။ ငိုၼ်းတႄႉၼႆႉ တေၸႃးဢိတ်းၼိုင်ႈ”။  

ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ ဝႂ်မိုၼ်ႇဢၼ်တႄႉမၼ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းမီးဝႆႉ ႁၢင်ႈမွၵ်ႇမူဝ်ၵီႈလူင်ႇၼိုင်ႈ ႁိမ်းၶၢင်ႈ တင်းသွင်ၼႃႈ။ တႂ်ႈမွၵ်ႇမူဝ်ၼၼ်ႉ တေပႃးဝႆႉတူဝ်ၼပ်ႉ 10,000 (ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ)။ ၵူၺ်း ၵႃႈ ၶႅပ်းဝႂ်ပွမ်ၼၼ်ႉတႄႉ သီမွၵ်ႇမူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸၢင်ဢိတ်းဢိတ်းသေ တူဝ်ၼပ်ႉၼိုင်ႈမိုၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇပေႃးၸႅင်ႈလီသေ သီမၼ်းဝဝ်း လႆႈႁၼ်တူဝ်ၼပ်ႉမၼ်းဢမ်ႇတဵမ်။ တေႁၼ်လႆႈ 1 လႄႈ 0 မွၵ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း ဢမ်ႇႁၼ် တႅမ်ႈၼိုင်ႈမိုၼ်ႇၼႆ ၽူႈမီးတူဝ်ထူပ်းလႆႈႁပ်ႉငိုၼ်းပွမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ယူႇယူႇၵူၼ်းမိူင်းၵႆႉၺႃးငိုၼ်းပွမ်သေတႃႉ ဢၼ်ၽႄႈမႃးၼမ်ၼႆႉ တေပဵၼ်ၼႂ်းပီ 2023 ၼၼ်ႉမႃး။ ၵမ်ႈၼမ် ၵူၼ်းၸၢႆႇငိုၼ်းပွမ်ၶဝ် တေဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းၵႄႈငိုၼ်းတႄႉသေမႃးၸၢႆႇလႄႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉ မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈၾၢင်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်း လႆႈငိုၼ်းၼပ်ႉပဵၼ်သႅၼ်ပျႃးၵေႃႈမီးၼႆ ၵူၼ်းမိူင်း ၵဵင်းတွင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

သမ်ႉပဵၼ်ၽွင်းပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းလူႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇပိုင်ႈၸုမ်းလႂ် ၵႅတ်ႇၶႄပၼ်လႆႈတဵမ်တီႈ။ ၵူၼ်း မိူင်းၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်း ဢၼ်တေလၢတ်ႈၾၢင်ႉၵၼ်လႆႈ။ ဢၼ်လႂ်ပဵၼ်ငိုၼ်းပွမ်ငိုၼ်းတႄႉ ၽႂ်ႁၼ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈ သပ်းလႅင်းၼႄၵၼ်၊ တႅၵ်ႈၼႄပၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဢၼ်တေထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇ ၸိူဝ်းပႂ်ႉႁၢၼ်ႉပႂ်ႉသႅင်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းၵႆႉလႄႇၵဵပ်းၽၵ်းၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁိူၵ်ႈၶၢႆသေ ၵူဝ်ၶဝ်ၺႃးငိုၼ်းပွမ် ၵွပ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇမေႃၸႅၵ်ႇၽႄၼႆ ၵူၼ်းၼုမ်ႇပွတ်းၸၢၼ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

“ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းတီႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်းဢၼ်ပၵ်းပိူင်မိူင်းၼႆႉ ႁႂ်ႈၸွႆႈတူၺ်းပၼ်ပႃး။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီး ဢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပၼ်။ ၸင်ႇဝႃႈငိုၼ်းတုငိုၼ်းပွမ်မၼ်းၼမ်မႃး ။မိူဝ်ႈလဵဝ် သင်ဝႃႈမီးငိုၼ်းပွမ်မႃး ထိုင်တီႈ ဝႃႈ ၶဝ်ႁၼ်ယူႇၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသင်ပၼ်လႆႈ”။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းတိၵ်းတွၵ်ႇ TikTok လႄႈ သူဝ်ႊသျႄႊမီႊတီႊယိူဝ်ႊၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးတူၺ်းပိူင်မၼ်းတႄႉ ပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ တေႃႈၼင်ႇ သူင်ႇသလိပ်ႉဝႂ်ဢူၼ်းငိုၼ်းပၼ်ၵၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈၺႃးပိၵ်ႉပႅတ်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈသိုပ်ႇလဵၼ်ႈသိုပ်ႇတၢင်ႇသင်ထႅင်ႈၵေႃႈမီး။

မၢင်ၵေႃႉ လၢတ်ႈလွင်ႈငိုၼ်းတွင်းၵူၺ်းၵေႃႈ ၺႃးပၼ်ၾၢင်ႉဝႃႈၽိတ်းပိူင်ၶဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးၵူၼ်းဢၼ် တၢင်ႇၶၢႆငိုၼ်းပွမ်ယူႇၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်ၶဝ်ပဵၼ်သင်။ တိၵ်းတွၵ်ႇ ဢၼ်ၶဝ်လဵၼ်ႈယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵွႆၼႆ ၽူႈမီးတူဝ်ထူပ်းလဵၼ်ႈတိၵ်းတွၵ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၺႃးငိုၼ်းပွမ်ၼၼ်ႉ တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၵေႃႉ လူဝ်ႇၾၢင်ႉႁင်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ သေလႆႈမႃးၵေႃႈ ႁႂ်ႈၶိတ်ႇဝႆႉ မၢႆဝႆႉၸီးႁႂ်ႈပဵၼ်ႁူးဝႆႉသေ ယႃႇသိုပ်ႇပိုၼ်ၽႄႈထႅင်ႈ။ ႁႂ်ႈမေႃပၼ်ၾၢင်ႉပႃး ၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်းသေ တႅၵ်ႈၼႄဝႂ်ပွမ်ဝႂ်တႄႉၵၼ် ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ဝႄႈၵၢၼ်ဢမ်ႇလီၵၼ်ၼႆ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တူင်ႇၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉၼင်ႇၼႆ။