“မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ပဵၼ်သၢႆၸႂ်၊ မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ၺႃးငူၼ်ႉၵွင်ႉ၊ မႄႈၼမ်ႉတၢႆ ၵေႃႈ သၢႆၸႂ်ႁၢႆ၊ ၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်းၵူၼ်းမိူင်းၶႂ်ႈတုၵ်း ယွၼ်း ၶေႃႈလဵဝ်  ပိၵ်ႉဢိုတ်းၶူင်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈ၊ ၶုတ်းၶမ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈၶႃႈ”ၼႆသေ ၼၢင်းယိင်းတႆး ဢႃႇယု 40 ပၢႆ ၵေႃႉလႆႈ ယၢၼ်ပၢႆႈၽေးပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးသေ မႃးပိုင်ႈႁူမ်ႈၽူၺ်းယူႇ ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈတွၼ်း ၸႄႈဝဵင်းမႄႈဢၢႆး ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းၸုမ်းႁၵ်ႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉသေ ၶတ်းၸႂ်သႅၼ်ႇႁွင်ႉပဵၼ်ပၢၵ်ႇပဵၼ်သဵင် တႅၼ်းတၢင်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး  တုၵ်းယွၼ်း ထိုင်တီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး ႁႂ်ႈၸွႆႈ ၶဝ်ႈၵႄႈၵၢင်  ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ လႄႈ သိုၵ်း မၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမိၼ်း ဢွင်ႇလၢႆႇ။ ပိူဝ်ႈတႃႇၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈ သိုၵ်းဝႃႉ UWSA ဢၼ်ၶုတ်းႁိၼ်ႁႄႈ၊ ၶုတ်းၶမ်း ယူႇ ႁိမ်းႁူဝ်မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ။

ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈသၽႃႇဝၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် လႄႈ ၵေးမႄႈၼမ်ႉယႂ်ႇလူင် ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် တႆး-ထႆး မီးထၢတ်ႈငူၼ်ႉၵွင်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ် သတ်းတၢႆၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇၸွမ်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇသႅၼ်ၵေႃႉ မၼ်း ႁူပ်ႉၽေးပႃးထႅင်ႈၼႆသေ တႄႇၼႂ်းလိူၼ်မေႊ။မႃး ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းထႆး လႄႈ ၾၢႆႇလူင်ပွင် ၸိုင်ႈမိူင်းထႆးၶဝ် ၸင်ႇလႆႈသၢၼ်ၶတ်း၊ တုၵ်းယွၼ်းထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၼၼ်ႉ။ ပိူဝ်ႈတႃႇ ဢဝ်လိူင်ႈ ၸုမ်း သိုၵ်းဝႃႉ UWSP/UWSA ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၸွမ်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းဢဝ်ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်း၊ ႁႂ်ႈ ၵိုတ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း သၢၼ်ႊၶေႊမီႊသေ ၶုတ်းဢဝ်ၶူဝ်းႁႄႈ၊ ၶုတ်းၶမ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆးၼႆယူႇ။

ၾၢႆႇလင် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းဢဝ်ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်း ယႃႉပႃႇထိူၼ်ႇၶိူဝ်းသၽႃႇဝသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၵွႆၸိူဝ်းၼႆႉ တူဝ်ၵူင်းဢၼ်ယူႇတၢင်းလင်သေ ယိပ်းၸိူၵ်ႈမၼ်းသေ ၵႅတ်ႇၶႄႁေႉၵင်ႈပၼ်ယူႇၼႆႉ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ၶႄႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃးလူင် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼႆ ယူဝ်ၶေးၵူၼ်းတင်းၼမ် တေလိုမ်းဝူၼ်ႉႁၼ်ယူႇ။ လွင်ႈၼႆႉၾၢႆႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆးၶဝ် လႆႈႁူႉၸွမ်းယူႇၼႆသေတႃႉ ႁႂ်ႈပေႃးထိုင်တီႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၢၵ်ႇလၢတ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇႁၼ်မီး။

ဝၢႆးလင် ၾူၼ်တူၵ်းသွင်သၢမ်ဝၼ်းၵူၺ်း ၼမ်ႉမႄႈသၢႆၵိုင်ႉၵၢင်ႉၼွင်းၶိုၼ်ႈမႃးႁႅင်းသေ လုပ်ႇၼွင်းထူမ်ႈသႂ်ႇၸွမ်းသဵၼ်ႈ တၢင်း၊ ၸွမ်းပွၵ်ႉ၊ ၸွမ်းၵိဝ်ႇ ဢၼ်မီးၵူၼ်းမိူင်းယူႇသဝ်းဝႆႉ ႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉမႄႈသၢႆၼၼ်ႉလႄႈ ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ၾၢႆႇတူင်ႇ ဝူင်းၵူၼ်း၊ ၾၢႆႇႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ၊ ၸဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး မိူင်းထႆးတွၼ်ႈၼိူဝ် ဢိၵ်ႇပႃး လူင်ပွင် ၸိုင်ႈ မိူင်းထႆးၶဝ် ၸင်ႇလႆႈ တုၵ်းယွၼ်းထိုင်တီႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႉလႄႈ သိုၵ်းဝႃႉ (ဝႃႉလႅင်) UWSA ၶဝ် ၵိုတ်းယိုတ်း ၵၢၼ် ၶုတ်းၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းသၽႃႇဝ ၸွမ်းၾင်ႇ လႄႈ ႁူဝ်ၵေးမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း၊ မႄႈၼမ်ႉသၢႆ၊ မႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၶွင် (ၼမ်ႉၶူင်) ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။  

သင်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၸိုင် ယၢမ်းလဵဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၽိူဝ်ႉထႆး လႄႈ ၸုမ်းၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸွမ်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶဝ် ယင်း ပႆႇလႆႈၶေႃႈမုၼ်းပဵင်းပေႃး ၼႂ်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈ ဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ UWSA လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ၶုတ်းဢဝ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈသၽႃႇဝၼၼ်ႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ႁူမ်ႈၵၼ် ၸႂ်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊသေ ၶုတ်းဢဝ်ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်း လၢင်းယူႇ တၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး မီးလွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉပႃး ၼႂ်းၶၵ်ႉ ၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းထႅင်ႈ။

တွၼ်ႈတႃႇတေၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းၶူဝ်းႁႄႈလိၼ် လႆႈတေႉတေႉၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ ႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ (ၵရိင်းၽိတ်ႊသ်) မိူင်းထႆးၶဝ် တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး တူၵ်ႇတၵ်ႉလၢတ်ႈတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ (သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း) လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ၊ ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ၶဝ်ႁႂ်ႈပုတ်းၶၢတ်ႇ တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။

ၵွပ်ႈဝႃႈ ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇ တင်ႈတႄႇလိူၼ်ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊ ပီ 2021 မႃး ၵၢၼ်ၶုတ်းဢဝ် ၶူဝ်း ႁႄႈတိုၼ်းလၢင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းပူၺ်ႈၶွင်သၽႃႇဝၼၼ်ႉဢွၵ်ႇၵေႃႈ ၼမ်မႃးႁႅင်း လၢမ်းၽႄႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈမႃး။ ပႃးၸဵမ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ် လႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵုမ်းၵမ်။ ၵၢၼ်ၶုတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းသူင်ႇၶၢႆဢွၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈငိုၼ်း ပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်မမ်ႈ၊ လႄႈ ပဵၼ်တၢင်းဢွၵ်ႇ ပၼ်ႁႃပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူၵ်း။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း၊ ယွၼ်ႉသင် သိုၵ်းဝႃႉႁွတ်ႈထိုင် လႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး

ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းတႄႉ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၸိုင် ပႃႇ တီႇၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉမိူင်းၶႄႇ (CCP) ၼႆႉ ယူႇတႅဝ်းၼႃႈသေ ၸုၵ်းမၼ်ႈပႂ်ႉၵႅတ်ႇၶႄပၼ် ၶူင်းၵၢၼ် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶွင် ပႃႇတီႇၶွတ်ႇလိူတ်ႈမိူင်းဝႃႉ (UWSP) ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈဢႃႇၼႃႇ တပ်ႉသိုၵ်းၶွတ်ႇလိူတ်ႈမိူင်းဝႃႉ (UWSA)။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼႂ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ပေႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ သိုၵ်းဝႃႉၼႆႉ ႁႅင်းငိုၼ်းႁႅင်းသိုၵ်း ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ပတ်းပိုၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇ။

ၵွပ်ႈၼၼ် ယၢမ်းလဵဝ် သိုၵ်းဝႃႉ UWSA (ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းထႆးၶဝ် ပွင်ႇၸႂ်လႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝႃႉလႅင်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်) ၼႆႉ ၸင်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်း ၼိူဝ် ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA၊ သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA၊ တပ်ႉသိုၵ်း မိူင်းလႃး (NDAA) လႄႈ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSPP/SSA) ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်းယဝ်ႉ။

ၼႂ်းပိုၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈမီးမႃးလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်းယူႇမိူၼ်ၵၼ်။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၸဝ်ႈမႁႃႇသၢင်း ဢွၼ်ႁူဝ် လႄႈ ၸုမ်းဝႃႉ ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈပႃႇတီႇၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ (ပၵပ)ဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁႂ်ႈပေႃးမၢႆတွင်းလႆႈငၢႆႈၼႆ သေ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း/ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် ၸင်ႇဢဝ်သီၶၢဝ်၊ သီလႅင်ၸႅၵ်ႇဝႃႈ ၸုမ်းဢၼ်ယူႇတႂ်ႈဢႃႇ ၼႃႇ ပႃႇတီႇၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် “ဝႃႉလႅင်”၊ ၸုမ်းဢၼ်ၶတ်းၶၢၼ်ႉ ဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈပႃႇတီႇၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉ ၼၼ်ႉ ပဵၼ် “ဝႃႉၽိူၵ်ႇ” ၼႆယူႇ။

ၽွင်းၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ၵေႃႇတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA ပီ 1964 ယဝ်ႉဢမ်ႇႁိုင် ၸဝ်ႈမႁႃႇသၢင်း ၶိူဝ်းၸဝ်ႈ ၾႃႉဝဵင်းငိုၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉဝႃႉသေ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ။ လႆႈႁူႉဝႃႈ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃး ၸင်ႇတင်ႈၸိုဝ်ႈ ပဵၼ် တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႃႉ (WNA) ၼႆယူႇ။ ပီ 1989 ၽွင်းမိူင်းမၢၼ်ႈထုင်ႉပဵင်း မီးပၢင်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇတူဝ်ႈမိူင်း ယုင်ႈ ယၢင်ႈယူႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းဝႃႉ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းသိုၵ်းၵၼ် တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈသေ ၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်း တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ယၼ်ႇပၵ်းငဝ်ႈငုၼ်း တီႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈမိပ်ႇဢီးယၢင်ႈၸူး သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ် ၵိုတ်းတိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်းသေ ၸုမ်းသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႃႉ (WNA) ၵေႃႈ ၸင်ႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸွမ်း တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ UWSA တီႈငဝ်ႈငုၼ်းပၢင်သၢင်း။

ပေႃးၼၼ် မၢင်ၸိူဝ်း သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ တေမီးၶေႃႈထၢမ်ၵၼ်ယူႇဝႃႈ ငဝ်ႈငုၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉၼႆႉ ယၼ်ႇပၵ်းတီႈ ဝဵင်းပၢင် သၢင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇလူး ႁဵတ်းႁိုဝ် ၵႂႃႇတူင်ႉၼိုင်လႆႈတၢင်း မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ လႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး ၼႆယူႇ။

လွင်ႈၼႆႉတေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶိုၼ်းပိုၼ်းၵဝ်ႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်သိုၵ်း ၼဝတ။ ၽွင်းၸွမ်သိုၵ်းၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉမီးဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ သိုၵ်းဝႃႉ ယၢမ်ႈဢဝ်ၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၵၼ်တင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ လူင်းလိုပ်ႈတိုၵ်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ် သႃႇဢွၼ်ႁူဝ်။ ယၢမ်ႈမီးၶၢဝ်ႇလိုဝ်းမႃးဝႃႈ သင်လိုပ်ႈတိုၵ်းၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇလႆႈၸိုင် ၼႃႈတီႈတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA ၵုမ်းၵမ်ထိုင်လႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ ၶဝ်ႈပုတ်ႈပၵ်းဢဝ်တီႈယူႇလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ ။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၽွင်းၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇသေ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA ဝၢင်းၶိူင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1995-1996 ၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈပုတ်ႈပၵ်းဢဝ်တီႈယူႇၵႂႃႇ ၸွမ်းၼႃႈတီႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ယၢမ်ႈၵုမ်းၵမ်မႃး လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆး ၵႂႃႇတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ယူႇ တၢင်းထုင်ႉမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ၶွတ်ႈၽွတ်ႈပဵၼ် တပ်ႉ ၸုမ်း 171 သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ထိုင်တီႈယႃႉထိူၼ်ႇၶိူဝ်းပႃႇမႆႉ ႁဵတ်းသူၼ်ယၢင် ရႃႇပႃႇ ၶၢႆတေႃႇ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းထႆး။

ၶုတ်းဢဝ် ၶူဝ်းႁႄႈ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ပႃးၸဵမ် ႁႄႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သူင်ႇၶၢႆတေႃႇ ၸဝ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵူၼ်းမိူင်း ၶႄႇ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇမီးလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၼႆသေတႃႉ ၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶွမ်ႊပၼီႊမိူင်းၶႄႇ ၶဝ်ႈမႃးၶုတ်းဢဝ်ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းလႄႈ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၶႄႇ တိုၼ်းတေလႆႈ ၶဝ်ႈၵႄႈၵၢင် ၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ၼႆ တႃႊဝၼ်ႊၶျၢႆ ၼၢင်းယိင်း ဢႃႇယု 66 ပၢႆ ၽူႈတူင်ႉတိုၼ်ႇ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွႆႈ ထႅမ် ၵၢၼ်ႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဝဵင်းၵဵင်းႁၢႆး မိူင်းထႆးပွတ်းႁွင်ႇ လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။

“ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼႆႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်းႁဝ်းပိူင်ႈၵၼ်ႁႅင်းၼႃႇၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတေႉ တေႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်၊ ဢမ်ႇႁၵ်ႉမႄႈၼမ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်လႆႈ။ ၼႂ်းၼမ်ႉမီးပႃ၊ ၼႂ်းၼႃးမီးၶဝ်ႈၼႆၼႃႇ ၼေႃ။ ပေႃးၵႄးမႄႈၼမ်ႉႁဝ်းမီးလွင်ႈသႅၼ်ႈသႂ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈၼႂ်းၼႃးႁဝ်းတေလိူင်ႇ။ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းလႄႈတူဝ်သတ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ။ ၶႂ်ႈတုၵ်းယွၼ်းထိုင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း (လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ) သႂ်ႇၸႂ်ႇၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၽွင်ႈ။ ၸွႆႈၶဝ်ႈၵႄႈပၼ် တူၵ်ႇတၵ်ႉလၢတ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၵွင်ႉ ၵိုတ်းယိုတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ်၊ ၶုတ်း ၶမ်း ၼိူဝ်ႁူဝ်မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း၊ မႄႈၼမ်ႉသၢႆ တင်းသဵင်ႈ။ ပေႃးလၢႆလၢႆၾၢႆႇ၊ လၢႆလၢႆၸုမ်းၸွႆႈၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ် ယႃႉသၽႃႇဝၵေႃႈ တေလူတ်းလူင်းၵႂႃႇသေ ၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ တေယူႇသႃႇမႃးၶိုၼ်း။ ”

မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၶေႃႈမုၼ်းၶၢဝ်ႇသၢၼ်သင်ၸွမ်း။ လွင်ႈဝႃႈ ၵႄးမႄႈၼမ်ႉဢၼ်ၸဝ်ႈ ၵဝ်ႇလႆႈပိုင်ႈဢိင် ယူႇၼႆႉ မီးငူၼ်ႉၵွင်ႉလႄႈ မီးၽေးၶဵၼ်တေႃႇ ပၢႆးယူႇလီတူဝ်ၵဝ်ႇမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇဢမ်ႇႁူမ်ႈမိုဝ်း ပိုၼ်ၽႄႈၶေႃႈမုၼ်း၊ ဢမ်ႇတူၺ်းလူပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႆ မၼ်းၼၢင်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။

“ၵွပ်ႈၼၼ် လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၾင်ႇထႆးႁဝ်းႁူႉၽွၼ်းႁၢႆႉမၼ်းၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းလူဝ်ႇၸွႆႈၵၼ် ပိုၼ်ၽႄၶေႃႈမုၼ်း လွင်ႈႁၢႆႉၸႃႉ ၵၢၼ်ၶုတ်း ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်း လၢင်း။ ပေႃးႁဝ်းတေၵုမ်ႇပႂ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵႄႈပၼ်ႁႃပၼ်ယူႇၼႆ မၼ်းတေဢမ်ႇတၼ်းၶိုတ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ႁဝ်းၵူၼ်းမိူင်းတင်းသွင်ၾင်ႇ ၾၢႆႇမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းထႆး တေလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ် ၶတ်း ၵၢၼ်ၶုတ်း ၶူဝ်းႁႄႈ တိုၼ်းလၢင်းသေ ၵႅတ်ႇၶႄႇႁၵ်ႉသႃဝႆႉၶူဝ်းၶွင်သၽႃႇဝသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင် ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း တင်သဵင်ႈၼၼ်ႉ။”

ယၢမ်းလဵဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵုမ်ႇမင်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်တိုၵ်းသိုၵ်းယူႇၵူၺ်း။ မၼ်းလိုမ်းပႅတ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်ႁႃ ၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လမ်ႇလွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ႁွပ်ႈႁွပ်ႈတူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း မီးငူၼ်ႉၵွင်ႉၵႂႃႇသဵင်ႈ။ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းႁဵတ်းသင်ပၼ်။ တႃႇၵႄႈလိတ်ႈလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွင်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈ ထႅမ်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈယူႇႁႃႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လႄႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် လိုမ်းၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး။ ဝႃႈယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်းၺႃးၽေးသၽႃႇဝ ဢၼ်ယႂ်ႇလူင်သေ ႁူပ်ႉပၼ်ႁႃ ၵၢၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယူႇ။

ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းႁဵတ်းယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၵၢၼ်တိုၵ်းသိုၵ်းၵူၺ်း။ မီးၶေႃႈထၢမ်ဝႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယုၵ်ႉဢဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းတႆး ၶၢတ်ႈပၼ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉႁိုဝ်။ ၶၢႆပၼ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉႁႃႉ။ ပေႃးဝႃႈၶၢတ်ႈၼႆ မၼ်းဢဝ်ၶၢတ်ႈ ပၼ်ပိူၼ်ႈလၢႆပီ မီးၶၵ်ႉတွၼ်ႈသင်တေႉတေႉၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်းၸႅင်ႈလႅင်း။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈလႆႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ် ၾၢႆႇၼိူဝ်ၵႄးမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း တီႈမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇ လႆၶဝ်ႈၸူး မႄႈၼမ်ႉၶူင် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းထႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း လႄႈ လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းလႆႈပိုင်ႈဢိင် ၼမ်ႉမႄႈၶူင်သေ သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ယူႇ တေၵိုတ်းၶူင်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ်လႆႈ။ တေႃႇထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ထႆး၊ မၢၼ်ႈ၊ ၶႄႇ ပေႃးတေၶဝ်ႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ် ပၼ်ႁႃၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းထႆး ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈဢၢႆး တင်းသဵင်ႈ တေႁူမ်ႈၵၼ် ၶတ်းၸႂ်သိုပ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း ၼႆ တႃႊဝၼ်ႊၶျၢႆ ၼၢင်းယိင်း ဢႃႇယု 66 ပီ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႉတိုၼ်ႇ ၵၢၼ်ႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၸိုင်ႈထႆး လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။  

“ပၼ်ႁႃၼႆႉ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၸွမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၵမ်းသိုဝ်ႈသေတႃႉ ၶဝ်ပွႆႇၵူၼ်းၶဝ် မႃးသၢင်ႈပၼ်ႁႃယူႇမိူင်းပိူၼ်ႈလႄႈ ၶဝ်တေလႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶဝ်ႈၵႄႈလိတ်ႈၸွႆႈ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး တင်း ၶႄႇ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းၶေႃႈၵိၼ်ႇၵႅၼ်ႇ သင်ၵၼ်။ ၶုတ်းႁႄႈလိၼ်၊ ၶုတ်းၶမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇမႃးႁဵတ်းၼိူဝ် ၽႅၼ်ႇလိၼ်ထႆးသေတႃႉ ၶဝ်ပွႆႇငူၼ်ႉၵွင်ႉလူင်းမႃး ၼႂ်းၵႄးမႄႈၼမ်ႉဢၼ်လႆၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်ထႆး။ ၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းထႆး လႆႈႁပ်ႉၽေးၶဵၼ်ယႂ်ႇလူင်ၸွမ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ထုၵ်ႇလီဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း။ ဝႃႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႄႈၶႆပၼ်ႁႃ လွင်ႈၼႆႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ၸတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်းမၼ်း ဢၼ်မႃးသၢင်ႈပၼ်ႁႃယူႇ ၼႂ်းမိူင်းပိူၼ်ႈၼႆႉ။ ၶဝ်ႁၼ်သၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇလွင်ႈယႂ်ႇ၊ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မီးသၢႆၸႂ်ၶဝ်ၵူၺ်းႁႃႉ လမ်ႇလွင်ႈၼႆ လူဝ်ႇဝူၼ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇဝႃႈၶိူဝ်းလႂ် မိူင်းလႂ် ၸိူဝ်းလႆႈပိုင်ႈဢိင် သၢႆၵႄးမႄႈၼမ်ႉၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်မူတ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ထိုင်ၶၢဝ်းၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၸွမ်း မႄႈၼမ်ႉၶူင် တေလႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃယဝ်ႉ။”

ယွၼ်ႉၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးၸႂ်လမ်ႇမၢၵ်ႈလေႃးၽ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵေးမႄႈၼမ်ႉမီးငူၼ်ႉၵွင်ႉ လႄႈ ထိူၼ်ႇၶိူဝ်းပႃႇမႆႉလူႉၵွႆသေ သၽႃႇဝ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းၼင်ႇ ၶၢဝ်းယၢမ်း။ ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၵေႃႈ မီးထၢတ်ႈငူၼ်ႉၵွင်ႉ ထိုင်တီႈ တူဝ်သတ်း တႂ်ႈၼမ်ႉၸပ်းတၢင်းပဵၼ်တၢႆ။ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇႁတ်းလူင်းႁႃပူႁႃပႃ ႁဵတ်းလဵင်ႉတွင်ႉ/ၼႃႈႁိူၼ်း။ ထိုင်တီႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ပၼ်ၽေးတေႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းႁူဝ်မိုၼ်ႇသႅၼ်ၵေႃႉ လႄႈ တူဝ်သတ်း ၼႂ်းၼမ်ႉၼိူဝ်လိၼ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။  

ယၢမ်းလဵဝ် ၵေးမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ဢၼ်တႄႇႁူဝ်တီႈ ဝဵင်းမိူင်းၵူၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇသေ လႆလတ်းမိူင်းၵူၵ်း၊ မိူင်းသၢတ်ႇ၊ မိူင်းယွၼ်း၊ လႆၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၶဝ်ႈမိူင်းထႆး လတ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈဢၢႆး ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႂ်ႇ၊ လတ်းၸႄႈဝဵင်း မႄႈၾႃႉလူင် ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸၼ်း ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းႁၢႆး ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆးသေ လတ်းပႃးဝဵင်းၵဵင်းသႅၼ် လႆၶဝ်ႈၸူးၼမ်ႉၶွင် (ၼမ်ႉၶူင်) ၼႆႉ မၼ်းဢူၼ်၊ သီမၼ်းၶုၼ်ႇ၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းယူႇႁိမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၵၼ်ပဵၼ်ၶူမ်း၊ ပဵၼ်ၸပ်းၸွမ်းၽိဝ်ၼင်။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵိုတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းတၢင်းမိူင်းသၢတ်ႇၼႆသေ တႄႇၵၢင်လိူၼ်မၢတ်ႊၶျ်မႃး ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈ ဢၢႆး ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းသၢႆၼမ်ႉၵူၵ်း ဢွၵ်ႇမႃးၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်း ၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်း တၢင်းၾင်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႅၼ် လိၼ် တႆး- ထႆး။

ၾၢႆႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမိူင်းထႆးၶဝ် ၽႄၵၼ် ၵႂႃႇၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းတီႈမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းယူႇသၢမ်တီႈ။ ထူပ်းႁၼ်ထၢတ်ႈ ဢႃႊ သႅၼ်ႊၼိၵ်ႉ (Arsenic) လႄႈ ထၢတ်ႈႁဵၵ်ႇ (Lead) ၼမ်လိူဝ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 10 ပုၼ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇတင်းၾၢႆႇ မိူင်းထႆးၵူတ်ႇထတ်းယဝ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လၢႆႇၼမ်ႉၶုတ်းၶမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းမေႃႇၶမ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ ၸိုင်ႈ တႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ လႆလူင်းမႃးၸူး ၼႂ်းၵႄးၼမ်ႉၵူၵ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၵွင်ႉ၊ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး လႄႈ မိူင်း ထႆး ၸိူဝ်းယူႇၸွမ်းၾင်ႇၼမ်ႉ ၼပ်ႉႁူဝ်သႅၼ်ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။

ထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 05/06/2025 ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၼႆလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းထႆးတွၼ်ႈၼိူဝ် မွၵ်ႈၼိုင်ႈမိုၼ်ႇၵေႃႉ ၸင်ႇႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၸုမ်းႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး၊ ၸုမ်း UNDP၊ UNICEF ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် သၢၼ်ၶတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ် လႄႈ ၶုတ်းၶမ်း။  

ၼႂ်းပၢင်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်သၢၼ်ၶတ်း ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ် လႄႈ ၶုတ်းၶမ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၸတ်း ႁဵတ်းတီႈၾင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း တီႈဝဵင်းၵဵင်းႁၢႆးၼၼ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းထႆးၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ၵေႃႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၼႄ ဢဵၼ်ႁႅင်း ပႆတၢင်းၵႂႃႇၼိူဝ်ၶူဝ်လူင် မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ဝဵင်းၵဵင်းႁၢႆးသေ ယိုၼ်ႈလိၵ်ႈထိုင် ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ထႆး။  

လိၵ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၶေႃႈသဵင်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းႁၢႆး လႄႈ မႄႈဢၢႆး တုၵ်းယွၼ်းထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ထႆး၊ ၶႄႇ လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ (ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ) တႃႇသၢမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈၸွႆႈလၢတ်ႈပၼ် သိုၵ်းဝႃႉ UWSA ၵိုတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ်၊ ၶုတ်းၶမ်း ၾၢႆႇၼိူဝ်ႁူဝ်မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်း ဢွၵ်ႇ တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်း လႅၼ်လိၼ် တႆး- ထႆး။

ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ (UWSA) တင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၶုတ်းႁိၼ်ႁႄႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းယွၼ်း မီးၾၢႆႇ ၸၢၼ်း ဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ မွၵ်ႈ 25 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတႃႊ။

ၵူၼ်းၸၢႆး ဢႃႇယု 70 ပၢႆ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႉတိုၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်တေႃႇသူႈ တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ၸွႆႈၶဝ်ႈၵႄႈ ပၼ်ႁႃငူၼ်ႉ ၵွင်ႉၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ “လုင်းယူႇမႃးၸွမ်း မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ မီးၵႂႃႇ 70 ပီပၢႆယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တီႈပိုင်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၵေႃႉ။ ဢမ်ႇဝႃႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵေႃႈလီ၊ ၼႂ်းၵၢၼ် ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉ တွင်ႉၵေႃႈယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတေႉတေႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းႁဝ်း သီမၼ်း ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼႂ်းၼမ်ႉၼႆႉ မီးပႃးငူၼ်ႉၵွင်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈတႃႇၵူႈလွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢမ်း လဵဝ် ဢမ်ႇၸႂ်ႉလႆႈယဝ်ႉ။ ပႃၼႂ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၵိၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵိၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ၽၵ်းယိူဝ်ႈ ၼၢင်း ၶဵဝ် ဢၼ်လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၼမ်ႉၵူၵ်းသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိၼ်ဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉ ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ်၊ ၶုတ်းၶမ်းၾၢႆႇၼိူဝ်ႁူဝ်ၵႄးၼမ်ႉၵူၵ်း” ဝႃႈၼႆ။

ၵႄးၼမ်ႉၵူၵ်းၾင်ႇတၢင်းမိူင်းထႆး တႄႇလႅၵ်ႈလၢႆႈသီ ၶုၼ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႆႉ တႄႇပဵၼ်မႃး ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2024 လႄႈ ႁူဝ်ပီ 2025 ၼႆႉ။ ပၼ်ႁႃဢၼ်မႃးၸွမ်းၾၢႆႇလင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၼမ်ႉငူၼ်ႉၵွင်ႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ်သေးၶမ်း၊ သုၵ်ႈထွင်ဢဝ်ႁိၼ်ႁႄႈ ၼႂ်းၼမ်ႉၵူၵ်းၼၼ်ႉ။ ငူၼ်ႉၵွင်ႉဢၼ်လႆၶဝ်ႈမႃးၸွမ်းၼႂ်းၼမ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးတေႃႇပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်း၊ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇ ထိုင်တၢႆၵွၼ်ႇ။

ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ်၊ ၶုတ်းၶမ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵႄးမႄႈၼမ်ႉ ၵူၵ်းသဵၼ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်း၊ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး ၵႄးၼမ်ႉသၢႆ၊ ၼမ်ႉႁူၵ်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉၶူင် (ၼမ်ႉၶွင်) ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းမိူင်းထႆးၶဝ်ၸင်ႇႁူမ်ႈၵၼ် တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးၶဝ် လူင်းၵူတ်ႇထတ်း လႄႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁႂ်ႈႁူႉၶေႃႈမုၼ်းႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းတင်းသဵင်ႈသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဝႃႈ ၼႂ်းၼမ်ႉမီးငူၼ်ႉၵွင်ႉထိုင်ၵႃႈႁိုဝ်၊ တူဝ်သတ်း လႄႈ ပႃၼႂ်းၼမ်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်၊ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းလႆႈပိုင်ႈဢိင် ၵႄးၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွင်ႇၵူၼ်း တေၵိၼ်လႆႈ။ ပေႃးၵူၼ်းၵိၼ်ၵႂႃႇၺႃး ၸၢင်ႈမီးၽေးၸိူင်ႉႁိုဝ်လၢႆလၢႆၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

သင်ဢမ်ႇၵိုတ်းလႆႈၵၢၼ်ၶုတ်းဢဝ်ႁိၼ်ႁႄႈ၊ ၶုတ်းၶမ်း ၾၢႆႇၼိူဝ်ႁူဝ်ၵႄးမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉၸိုင် ငူၼ်ႉၵွင်ႉဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ၶုတ်းဢဝ်ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းၼႆႉ တေလႆလူင်းမႃး ၼႂ်းၵႄးၼမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇလႄႈ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး၊ ၶႄႇ၊ မၢၼ်ႈ တိုၼ်းတေလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် ၵိုတ်းပႅတ်ႈ။ ၼႆႉပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူႈမိူင်းတိုၼ်းတေလႆႈႁဵတ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။

လွင်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီႁူမ်ႈၵၼ်လုၵ်ႉတိုၼ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး ၵႅတ်ႇၶႄ မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်း ၸိူင်ႉ ႁိုဝ်လႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်သင်။ လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉသေ ၸၢင်ႈလႆႈၼမ်ႉတွၼ်းယႂ်ႇလူင်မႃးၸွမ်းၾၢႆႇလင် ယူႇၼႆ ၼၢင်းယိင်းထႆး ဢႃႇယု 70 ပၢႆၵေႃႉၼိုင်ႈ ယူႇၼႂ်းမိူင်းၵဵင်းႁၢႆးၵေႃႈ တူၵ်ႇတၵ်ႉၾၢၵ်ႇထိုင် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးဝႆႉ။

တီႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇၼႆႉ ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ ဢၼ်မီးႁႅင်းငိုၼ်းႁႅင်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၵႅၼ်ႇၶႅင်လိူဝ်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ ၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ မိူင်းသၢတ်ႇ၊ မိူင်းတူၼ်၊ ႁူၺ်ႈဢေႃႈ လႄႈ ပုင်ႇပႃႇၶႅမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ် ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ တပ်ႉၸုမ်း 171 ၶဝ် တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး SHRF ၶဝ်ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ထူပ်းႁၼ်မေႃႁိၼ်ႁႄႈဢၼ် မႂ်ႇ သွင်တီႈ ၵႄႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈႁုင်ႈ လႄႈ မိူင်းယွၼ်း။ ၸမ်ၵၼ်တင်း မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း 2 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတႃႊသေ မေႃႇႁိၼ်ႁႄႈ တီႈၼိုင်ႈၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်း ဝၢၼ်ႈႁုင်ႈ တႃႇ 8 လၵ်းၵူၺ်း။ ထႅင်ႈတီႈၼိုင်ႈတႄႉ ႁၢမ်ႉမီးၵႆၵၼ်တင်း ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသေ မီး ပႃႇထိူၼ်ႇလွႆလပ်ႉဝႆႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။

သီမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း တႄႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈလႂ်

မိူဝ်ႈႁၢင်ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၾူၼ်လူင်တူၵ်းလူမ်းလႅင်ႉပတ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ ၸႄႈဝဵင်း မွၵ်ႈ 70 ဝဵင်း ၼႂ်းထုင်ႉပဵင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ မိူင်းတႆး ဢၼ်ယူႇတိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းယွၼ်ႈလူမ်းလႅင်ႉလူင်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉၸွမ်း။

တီႈၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ ႁိမ်းႁူဝ်ၼမ်ႉ လႄႈ ၾင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ မီးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၸိူဝ်းမီးၸႂ်လမ်ႇမၢၵ်ႈလေႃးၽၶဝ် ၶုတ်းဢဝ်ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်း၊ ယႃႉထိူၼ်ႇၶိူဝ်းပႃႇမႆႉမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်သေတႃႉ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် တႄႇလႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းႁၢႆႉလွင်ႈၵၢၼ်ယႃႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼႆႉ တႄႇမႃး ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2024 ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တႄႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃးၵေႃႈ သီၼမ်ႉ ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶုၼ်ႇပဵၼ်ဢူၼ်ပဵၼ်ငႆႈၵႂႃႇႁၢၼ်ႉတေႃႇ ထိုင်ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉယူႇသဝ်းၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ။

“ယၢမ်းလဵဝ် သိုၵ်းဝႃႉၶဝ် ၶုတ်းႁႄႈလိၼ်ယူႇ ၾၢႆႇၼိူဝ်ႁူဝ်မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း။ ပေႃးလုၵ်ႉၼမ်ႉၵူၵ်း ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ မွၵ်ႈ 5 ၵီႇလူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၶဝ်ၶုတ်းဢဝ်ႁႄႈလိၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်ႇ ပဵၼ်ဢၢင်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၶဝ် မွင်ၼမ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ ၶဝ်တေၶိုၼ်းၸႂ်ႉ ဢီႈယႃ (သၢၼ်ၶေႊမီႊ) ႁႄ ထွင်ဢဝ် ႁႄႈလိၼ် ပွႆႇၼမ်ႉၵွင်ႉ လႆၶဝ်ႈၼႂ်း မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း။ ၼႂ်းၶဵတ်ႇမိူင်းသၢတ်ႇ ဝၢၼ်ႈႁူင်ႈၼႆႉ သိုၵ်းဝႃႉၶဝ် ၶုတ်းဢဝ် ႁႄႈလိၼ် လႄႈ ၶမ်းဝႆႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉၼမ်ႉၵူၵ်း ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ မွၵ်ႈ 10 ၵီႇလူဝ်ႇၼႆႉႁမ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၶဝ်ၶုတ်းဢဝ်ၶမ်း။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶုတ်းဢဝ်ပႃး လႄႉလီႊဝုတ်ႊ (ခဲမဖြူ) ။ ၼႂ်းၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ တေမီးၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပေႃးၶဝ်ၶုတ်းဢဝ်ၶမ်းၵေႃႈ လႆႈပႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉႁမ်ႉ တေမီးပႃးလွႆမၢၵ်ႇႁိၼ်ထႅင်ႈ။ တီႈလွႆၼၼ်ႉႁမ်ႉ မီးဝႆႉ လႄႉလီႊဝုတ်ႊ လႄႈ ၶဝ်ၵႂႃႇယႃႉလွႆၼၼ်ႉႁႄ ၸုပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇလၢင်ႉမၢၵ်ႇႁိၼ်ဢၼ်ၶဝ်ယႃႉၼၼ်ႉႁႄ ၼမ်ႉၼၼ်ႉၶိုၼ်းလူင်းမႃး ၼႂ်းၼမ်ႉၵူၵ်း။ ၼႂ်းၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉႁိူဝ်းၶုတ်းၶမ်းဢၼ်ယႂ်ႇလူင်လမ်းၼိုင်ႈ။ ၶဝ်ၸႂ်ႉႁိူဝ်းလမ်းၼႆႉ ၶုတ်းဢဝ်ၶမ်း တင်းဝၼ်းတင်း ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၶုတ်းမႃးမီးမွၵ်ႈ ၼိုင်ႈပီပၢႆယဝ်ႉ။ ”

ဢၼ်မႃးၶုတ်းၶမ်း၊ ၶုတ်းဢဝ်ႁႄႈလိၼ်ယူႇ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶႄႇ လႄႈ သိုၵ်းဝႃႉ ဢဝ်ပၼ်လွင်ႈ ႁူမ်ႇလူမ်ႈပႂ်ႉပၼ်။ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁၼ်ယူႇၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁတ်းတၵ်ႉဢမ်ႇႁတ်းဝႃႈသင်။ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ၶဝ်ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းၵိၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇႁတ်းၵႂႃႇၸမ် ဢွင်ႈတီႈၶဝ်ၶုတ်းၼၼ်ႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် ၶဝ်ၶုတ်းယူႇၼႂ်းၵႄႈဝၢၼ်ႈႁုင်ႈ လႄႈ မိူင်းယွၼ်း။ တူဝ်သတ်းၼႂ်းၼမ်ႉၵူၵ်း ၾင်ႇတၢင်းမိူင်းတႆးၼႆႉတႄႉ ပႆႇႁၼ်ပဵၼ်ၸဵပ်းပဵၼ်ယဵၼ်းသင်။ မိူဝ်းၼႃႈတႄႉ ၸၢင်ႈမီးမႃးယူႇ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵႄးၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ ၶုၼ်ႇမူတ်းယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ဢွင်ႈတီႈၶဝ်ၶုတ်းၶမ်း၊ ၶုတ်းႁႄႈၼၼ်ႉႁႄ လူင်းၵႂႃႇတၢင်းပဵင်းၶမ်း၊ မိူင်းယွၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶုၼ်ႇမူတ်း။ ဢူၼ်မူတ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼႃႇလိူဝ် တၢင်းတႃႈတွၼ်း မိူင်းထႆးၸိူဝ်းၼႆႉၵွၼ်ႇ။

ၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ မီးၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ဝဵင်းၵဵင်းတုင် လႄႈ ဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ။ ဢၼ်လႆႈပိုင်ႈဢိင် ၵႄးၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁုင်ႈ၊ မိူင်းယွၼ်း၊ ပဵင်းၶမ်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ မီးယူႇမွၵ်ႈ ၼိုင်ႈသႅၼ်ၵေႃႉ။ ၵႄးၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတၢင်း လုၵ်ႉတၢင်းဝဵင်းၼမ်ႉၵူၵ်း လႆမႃးတၢင်း ဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇသေ သိုပ်ႇလႆၶဝ်ႈၵႂႃႇတၢင်းၾင်ႇ မိူင်းထႆး ဢိူင်ႇတႃႈတွၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈဢၢႆး ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႂ်ႇ။ သိုပ်ႇလႆၶဝ်ႈၸူး ၵႄးမႄႈၼမ်ႉၶူင်။

ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းယၢမ်ႈႁႃပႃ ၼႂ်းၵႄးမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းမႃး ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းပီမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇႁတ်းလူင်းၼမ်ႉ ႁႃပႃ၊ ဢမ်ႇႁတ်းတိူဝ်ႉၼမ်ႉၵူၵ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းလႆႈပိုင်ႈဢိင် မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၼမ်တီႈသုတ်း သေ မီးပႃး မီးပႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်းဝႃႉ၊ ဢႃးၶႃႇ၊ မူးသိူဝ်း၊ လႃးႁူႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

သိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၸိူင်ႉႁိုဝ်

ပေႃးတူၺ်းငဝ်းလၢႆးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၸိုင် ယၢမ်းလဵဝ် တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ဢၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ပဵၼ် ပဝ်းယူဝ်ႊၶျႅၼ်ႊ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်/ၵုမ်းထိင်းဝႆႉ ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 4 ၸုမ်း။

ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းလႃး NDAA ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း သုၼ်ႇလႆႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ မၢႆ (4)၊ ၸုမ်းသိုၵ်းၵဝ်ႈ ၵၢင်ႉ MNDAA ဢၼ်ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ  (1) ၊ တပ်ႉသိုၵ်းတဢၢင်း TNLA လႄႈ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။

ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ်ပႂ်ႉၵႅတ်ႇၶႄပၼ် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶွင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်လူင်းတိုၼ်းဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇ။ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းတေႃႈလွတ်ႇၵႅတ်ႉသ် လႄႈ ၼမ်ႉမၼ်း မဵၼ်၊ ၶူင်းၵၢၼ်လူင် သဵၼ်ႈတၢင်းႁွပ်ႈလူၵ်ႈ (BRI) ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင်။  

လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ သူင်ႇၵူၼ်းမိူင်းၶႄႇ မႃးၶုတ်းဢဝ်ႁိၼ်ႁႄႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇ မိူဝ်ႈလႂ်

တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 1990 မႃး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မိူင်းၶႄႇ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ် တေႃႉဢဝ် ႁႄႈလိၼ်သူင်ႇၶၢႆဢွၵ်ႇ ၼမ်လိူဝ် ပိူၼ်ႈသုတ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉမီးပၼ်ႁႃ ၵၢၼ်ယႃႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉသေ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ပီ 2010 ၸင်ႇ လႆႈ ဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင် သင်ႇၵိုတ်းယိုတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းဢဝ် ႁႄႈလိၼ်ဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ။

ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉဢမ်ႇႁိုင် ၶမ်ႇပၼီႇၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ် ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇသေ ၶုတ်းဢဝ် ႁႄႈလိၼ်၊ ၶုတ်းဢဝ်ၶမ်း ၼႂ်းမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းတႆး လူၺ်ႈဢမ်ႇမိးပၵ်းပိူင်။ ၶုတ်းဢဝ်ၶမ်း လႄႈ ႁိၼ်ႁႄႈ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် သေ သူင်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းၸႄႈမိူင်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ သိုပ်ႇပိုၼ်ၽႄႈသူင်ႇၶၢႆ တင်းလုမ်ႈၾႃႉ။