လုၵ်ႉတိုၼ်ႇၸိုၼ်ႇၽိုၼ်ႉ ၶႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်း ဝၼ်းလင်ပူၼ်ႉမႃး ႁဝ်းႁႃးလႆႈထူပ်းၺႃးသင် လွင်ႈပိူၼ်ႈမင်ပေႃႉ သေႃႉပၢႆႈလွတ်ႈယၢပ်ႇ ႁၢပ်ႇလွင်ႈသုၵ်ႉၸႂ် ၽႂ်ဝူၼ်ႉထိုင်ၽွင်ႈ ၶီမွင်ၸႂ် ၼႅၼ်ႇ သဵင်သႅၼ်ႇႁွင်ႉႁႆႈ လႆႈယၢၼ်ႁိူၼ်းယေး ၽႄၽၢတ်ႇထုင်ႉတူင်ႈသဝ်း ႁွပ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းတဵင်ႇလႅၼ်ႈ ထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇၵူၼ်း ပၢႆႈဢမ်ႇပူၼ်ႉထိုင်တၢႆထင်တီႈ ထုၵ်ႇတီႉၸၼ် ၽၼ်းတႅင်းထုပ်ႉပေႃႉ ႁေႃႈလိုပ်ႈလမ်းယိုဝ်းသႂ်ႇ ၽႂ်ၽူႈလႂ်ၵေႃႉလႆႈၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း လုင်းပႃႈဢႃၼႃႉ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉၶႃႈ။

တႃႇတေဢမ်ႇလိုမ်း ႁႂ်ႈၸိုမ်းဝႆႉၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ဝၼ်းၼႆႉသေ တေဢွၼ်ၶူၼ်ႉၶႆႈၵႂႃႇၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈ။

ဝၼ်းတီႈ 16 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး – ယိူင်းဢၢၼ်းႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉၸၢႆးယိင်းတႆးၵူႈၵေႃႈ ၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉႁွတ်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်ထိုင်ၶိုၼ်းသေ ဢမ်ႇလူင်လိုမ်းပႅတ်ႈပိုၼ်းႁၢႆႉၸႃႉ ဢၼ်တႆးႁဝ်းလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းမႃး။  

ၽွင်းပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ 29 ပီ (ပီ 96 – ပီ 97) ၼၼ်ႉ ဝၼ်းတီႈ 16 ၵျုၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ႁဝ်းသုမ်းသုၼ်ႇ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းလႆႈတူၵ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လႆႈပိုၼ်ႉ ပွႆႇႁိူၼ်းယေး လိၼ်သူၼ်ႁႆႈၼႃးႁဝ်းသေ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈလၢင်းၵူၼ်းႁိူၼ်းၵူၼ်းယေး လႆႈပၢႆႈယၢၼ်ၽၢတ်ႇၽႄ၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉသမ်ႉထူပ်းၽေးႁုၵ်ႉႁၢႆႉလူင်ထႅင်ႈ။ ၺႃးတီႉၺွပ်းထဵတ်ႈထၢမ်၊ ၺႃးပေႃႉထုပ်ႉႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ၊ ထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈ ၺႃးၾႆးၽဝ်။ ၼၢင်းယိင်းတႆးႁဝ်းၺႃးၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆၶႃႈႁႅမ်တၢႆ။   

ပေႃးတူၺ်းပိုၼ်းဢၼ်လီၸဵပ်းၸႂ်လူင်ၼႆႉသေ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵေႃႈႁိုင်ၼၢၼ်းမႃး 30 ပီၸမ်ယဝ်ႉလႄႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ႁဝ်းႁႃးပီႈၼွင်ႉ ႁူႉတူဝ်ပွင်ႇၸႂ်ယဝ်ႉဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းသင်လၢႆလၢႆ။

ထုၵ်ႇလီသႂ်ႇၸႂ် ယုၵ်ႉမုၼ်းပူၵ်းပွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉလွင်ႈၶၢဝ်ႇငၢဝ်း၊ လွင်ႈပိုၼ်းပိူၼ်ႈပိုၼ်းႁဝ်း၊ ပၼ်ႁႅင်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်လႄႈ တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈတႆးၼင်ႇၵၼ် ၵိုတ်းလွင်ႈၽိတ်းမေႃးၶႃႈႁႅမ်ၵၼ်။    

လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း တေဢွၼ်ၼမ်းႁူၺ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵတ်းယဵၼ်လႄႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ။

တီႈတႄႉမၼ်း တႆးႁဝ်းၶႃႈၼႆႉပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈၸႂ်ယူႇသဝ်းၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်၊ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၵဝ်းၽႂ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸမ်ထိုင်ပၢၵ်ႇပီယဝ်ႉ ဢၼ်တႆးႁဝ်းဢမ်ႇလႆႈယူႇသႃႇ ၵတ်းယဵၼ် – ၶဵၼ်ၸွမ်းလိုပ်ႈလမ်း သုၵ်ႉတဝ်ၵဝ်းယူႇတႃႇသေႇ။

ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇၸဝ်ႈ မီးဝႆႉၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် တေႁဵတ်းသင်ၼႆ ႁဝ်းၶႃႈပႆႇလႆႈႁူႉၸွမ်းသေတႃႉ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈတႄႉ ၼင်ႇၵႃႈပွင်ပဵၼ်လႆႈ ပႅင်ႈၼင်ႇဢဵၼ်ႁဝ်းႁႅင်းႁဝ်းၶႃႈမီးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇယၢၼ်မိူင်း ၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်သေ ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်မႃးယူႇၵူႈလိူၼ်။

ၼႂ်းတိုဝ်ႉတၢင်းလိူၼ်ၵျုၼ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ်လိူၼ်မၢႆတွင်းဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်သေ လႆႈၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၽွင်ႈယူႇ။

လွင်ႈၼႆႉ ၶႂ်ႈဢဝ်မႃးသိုပ်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈပိုၼ်ၽႄႈပၼ်ပႃးၽွင်ႈၶႃႈဢေႃႈ။

 ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းႁဝ်းၶႃႈတႄႉ –

1 – တႅပ်းသီႇတႅပ်းလႄႈ ၽွၼ်းပၢင်ႈဢၼ်ႁဝ်းလႆႈႁပ်ႉမႃး

တႄႇဢဝ်ပီ 1952 မႃး လူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ မႃးလိုပ်ႈလမ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇသေၼႆ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ သၢၼ်ႈတူင်ႉ သူင်ႇႁႅင်းသိုၵ်း ၶဝ်ႈတဝ်ယဵပ်ႇၽႅၼ်ႇလိၼ်ၸိုင်ႈတႆးမႃး ၼင်ႇမူတ်ႉၼင်ႇပူၵ်ႇ။  

ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းမိူၼ်ၼမ်ႉ – လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမိူၼ်မွၵ်ႇမူဝ် (ၼင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸဝ်ႈသိုၵ်းၸၢမ်ႇမိူင်းယၢမ်ႈလၢတ်ႈ) ပေႃးၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၸွႆႈထႅမ် လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တေဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ် ဝႃႈၼႆ။

ထိုင်မႃးၽွင်းပီ 1958  တႆးႁဝ်းၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇလီ – ၸဝ်ႈၼွႆႉ(သေႃးယၼ်ႇတ) ၵူၼ်းၼုမ်ႇၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်း ဢွၼ်ဢဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ 31 ၵေႃႉ မႃးၶွတ်ႇၽွတ်ႈပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆသေ ၵိၼ်ၼမ်ႉသဵတ်ႉၸႃႇ ၽၼ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇမႃး။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်မိပ်ႇငႅၼ်းယႃႈၵဝ်း လိုပ်ႈၽဵဝ်ႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼႆမႃးဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး။

ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိုင်ႈတႆး ၶွပ်ႈတဵမ်မွၵ်ႈ 40 ပီ ၽွင်းပီ 1996  ၽွင်းပၢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ဢွၼ်ၼမ်းတပ်ႉသိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမိပ်ႇငႅၼ်းႁႂ်ႈဝၢင်းၶိူင်ႈ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းသိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈၸွမ်းၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင် ႁူဝ်မိုၼ်ႇ။ ဢၼ်ဢမ်ႇဝၢင်းၶိူင်ႈ ၵိုတ်းၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်းၵူၺ်း။   

ၼၼ်ႉၵေႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ ၽဵဝ်ႈတူၼ်ႈၽဵဝ်ႈပႃးတေႃၼႆသေ ဝၢင်းၽႅၼ် တႅပ်း 4 တႅပ်း မူၺ်ႉၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၽွင်းပီ 1996-97 ထိုင်တီႈၵူၼ်းမိူင်းတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈပဵၼ် ပီငရၢႆးလူင်။

တႅပ်း 4 တႅပ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉပဵၼ်သင်

1 – ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် = ၵူၼ်းမိူင်းတႆးထုၵ်ႇႁႅတ်ႉတတ်းပႅတ်ႈမူတ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈၵူၼ်းသိုၵ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈတိတ်းတေႃႇၵပ်းသိုပ်ႇၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။

2 – တႅပ်းလွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈငိုၼ်းတွင်း = ၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်းလႄႈ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်။ တႃႇၵုမ်းၵေႃႇလုမ်းလႃးႁိူၼ်းယေးဝၢၼ်ႈသူၼ်ဢၼ်လူႉၵွႆယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈ။ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸွႆႈငိုၼ်းတွင်းထိုင်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ။

3 – တႅပ်းလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ = လွင်ႈပိုတ်ႇပၢၵ်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႄႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၸူးၵၼ် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ထုၵ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈလႆႈ လွတ်ႈလႅဝ်းလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁပ်ႉႁူႉၶၢဝ်ႇငၢဝ်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ။ ၵူႈလွင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်း ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း၊ ပိၼ်ႇလႅၵ်ႈ၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈမူတ်း၊ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင်လႄႈ ပႃးꩡဵမ်တူဝ်ၼပ်ႉထုၵ်ႇၶႃႈႁႅမ် ၵၼ်ႉၸၼ်ꩡိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉတူဝ်ၼပ်ႉ ၶေႃႈမုလ်းတဵမ်ထူၼ်ႈလူးၵွၼ်ႇ။

4 – တႅပ်းဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်း = တႅပ်းလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈၶဝ်ႈၼမ်ႉ ငိုၼ်းတွင်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃးတႅပ်းပႃးဢႅၼ်ႁႅင်းၵူၼ်း။ ဢမ်ႇပၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ ၵဵပ်းႁႅင်းၵူၼ်း။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်လၢႆးမိူၵ်ႈမႂ်ႈၵူႈလၢႆး ၸႂ်ႉတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉတႃ ၵူၼ်းမိူင်းယွတ်ႇလႆ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပေႉၵိၼ်လူလၢႆၶႃႈႁႅမ်တၢႆၵူၼ်းၵူႈသႅၼ်းပၢၼ် ပႃးၸဵမ်သႅၼ်းပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉ လႅၼ်ႈလူၼ်းၸွမ်းၵိဝ်ႇၸွမ်းဝၢၼ်ႈ ပႆႇထိုင်ၶိင်ႇၶၢဝ်းသေ သမ်ႉပေႃးလႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ်ၵႂႃႇ ဢမ်ႇꩡၢင်ႈပွၵ်ႈဝၢႆႇသူႇၶိုၼ်း ဢွင်ႈတီႈယူႇၵဝ်ႇ ဢမ်ႇꩡၢင်ႈဝၢႆႇသူႇၶိုၼ်းဢွင်ႈၵွတ်ႇမႄႈ။

ၽေးၶုၼ်မိူၵ်ႈမႂ်ႈ ၽေးၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇမိူၵ်ႈမႂ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈၽေးသၽႃႇဝၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်။ ပဵၼ်ၽေးဢၼ်တင်ႈၸႂ်မိူၵ်ႈမႂ်ႈ ပႃႇထိူၼ်ႇမိူၵ်ႈလိူင်းလူင်ၼၼ်ႉလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၽိတ်ႇဢွၼ်ႇ ၼႂ်းပိူင်ပဵၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းမႃးၽွင်းပၢၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။

လွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ၼိူဝ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ယၢမ်းလဵဝ်

ပေႃးတူၺ်းၶိုၼ်းၸိုင် တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ တႃႇႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယူႇလွတ်ႈၵူၺ်းၵေႃႈ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇမႃးၸဵမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။ ဢၼ်လႆႈၼႅင်ꩡႂ်ႁႅင်းၼႃႇလႄႈ လွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ၼိူဝ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းႁႅင်းၼႃႇ၊ လိူဝ်ပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်တႆးႁဝ်းၶိုၼ်းဝၢႆႇၼႃႈၸူးၵၼ်သေ ၶဵၼ်ႇၶႃႈလိုပ်ႈလမ်းႁႅမ်ၵၼ်သႄႉၼႄး ၵၼ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သင်ဝႃႈႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပၼ်ႁႃဢၼ်ၼႆႉၼႆၸိုင် ပီႈၼွင်ႉလုၵ်ႈလၢၼ်ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းႁဝ်းၵေႃႈ တိုၼ်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႈယူႇသႃႇယဵၼ်ၸႂ်ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈ။ လွင်ႈတုၵ်ႉၶယၢပ်ႇၵိၼ်းၸႂ်ၼႆႉ တေသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇထႅင်ႈယၢဝ်းၵႆ ဢမ်ႇၼၼ် တေႁႂ်ႈႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတႆးဢၼ်ၵိုတ်းမွၵ်ႈ 5 လၢၼ်ႉယဝ်ႉၵူၺ်းၼၼ်ႉ လူႉတၢႆႁၢႆမူတ်းယဝ်ႉ ပၼ်ႁႃ ၸင်ႇတေၵိုတ်းလိုဝ်ႈႁၢႆၵႂႃႇၸွမ်းႁိုဝ်။

ပေႃးဢမ်ႇၼၼ်တႄႉ ပေႃးၵုမ်ႇၶႃႈႁႅမ်ၵၼ် ႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇၵၼ်ဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇလိုဝ်ႈတႄႉ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈႁူပ်ႉလႆႈႁၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတႆး တေဢေႇလူင်းယွမ်းလူင်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ထိုင်ၽွင်းၼၼ်ႉမႃး ၽႂ်ၵေႃႈတေဢမ်ႇၵဵင်ၸႂ်ၵူဝ်ၵိၼ်ႁဝ်း။ ႁဝ်းၶႃႈ တေထုၵ်ႇပိူၼ်ႈ ယဵပ်ႇႁူဝ်လူလၢႆႁဝ်းတိၵ်းတိၵ်း။

တီႈဢေႇသုတ်း ႁဝ်းထုၵ်ႇလီၵဵင်ၸႂ် ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈ ပီႈပႃႈၼႃႉဢႃႁဝ်းၸိူဝ်းဢၼ်  လႆႈလူႇၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈသၢႆၸႂ်ၵႂႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇသုၼ်ႇလႆႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လုၵ်ႈလၢၼ် ၼၼ်ႉယူႇ။

တွၼ်ႈတႃႇတူဝ်ႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းလုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီလႆႈလူင်လိုမ်း ပိုၼ်းႁၢႆႉၸႃႉဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင်လူလၢႆမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။ တႃႇတေၶူၼ်ႉၶိုၼ်းဢဝ်မႃးဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၵၼ်ႁူႉသေ တႃႇႁူမ်ႈၵၼ်ႁႃလၢႆးၵႄႈလိတ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဝ်းၶႃႈယဝ်ႉ။

တႃႇၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ သမ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ –

– ႁဵၼ်းႁူႉလႄႈပိုတ်ႇပၢၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း – ယူႇတီႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼိုင်ႈၵေႃႉသေ တႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းလီလဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁူႉလွင်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ လွင်ႈပိုၼ်း၊ လွင်ႈထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင် ၼိူဝ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး၊ လႄႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉလွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သိုပ်ႇပိုတ်ႇလၢတ်ႈၼႄပၼ် ၵူၼ်း ၼုမ်ႇသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ သႅၼ်းၼွင်ႉၼုင်ႈလုၵ်ႈလၢၼ် ၸွမ်းၼႅင်ႈသၢၼ်ၽႂ်မၼ်း လူၺ်ႈၶေႃႈမုလ်းဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈꩡိုဝ်ႈၸႂ်ႈ။

ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်းလွင်ႈၶႃႈႁႅမ် ပေႉၵိၼ်ၵၼ်  

ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ် –  ႁူမ်ႈၵၼ်ၸွႆႈ  ၽူႈထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း၊ ႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈယၢင်ႈသူႇ တႃႇတေယုၵ်ႉႁုၼ်ႈမုၼ်းမႂ်ႇ မူၼ်ႉမႄးပူၵ်းပွင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ်လူၺ်ႈႁႅင်းၵူၼ်း ႁႅင်းၺၢၼ်ႇ၊ ႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈၽူႈလီၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ် ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ် တႃႇတေမီးသုၼ်ႇလႆႈဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ။

သွမ်ႈပွၼ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ –  ပၼ်ႁႅင်းလုၵ်ႈလၢၼ် ႁႂ်ႈလႆႈႁဵၼ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တႃႇႁႂ်ႈမီးတၢင်းႁူႉၼမ်တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ

တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၼမ်ႉၸႂ်ၶိုတ်းၸွမ်း ၵၢပ်ႈပၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်း၊ ႁဝ်းတေလႆႈသၢင်ႈပၼ်ႁႅင်းတႃႇတေႁဵၼ်းႁူႉ ၶေႃႈမုလ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ။

ပူၵ်းပွင်ၽူႈၼမ်း – ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈႁႂ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈၼမ်းဢၼ်ၸၢင်ႈၼမ်းႁူၺ်းၸၼ်ဢဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ ၽႃသႃ၊ သႃသၼႃ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ ပဵၼ်မႃးၵိူတ်ႇလႆႈမႃး ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼိုင်ႈၵေႃႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်လွင်ႈၶၢဝ်ႇလီလႄႈ လွင်ႈၵၢမ်ႇလီတႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေမီးမႃးၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ၵုမ်ႇတိူင်ႇၵၢဝ်ႇယွၼ်းသူးယူႇတႄႉ တေဢမ်ႇလႆႈ၊ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ပဵၼ်မႃးၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆးတၢင်းဢၼ်တေꩡၢင်ႈလႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းယွၼ်ႈလီသုင်သုတ်းယဝ်ႉ။

ႁူမ်ႈၵၼ်ၵူႈၾၢႆႇ – ၸွမ်းၼင်ႇၵႂၢမ်းထုင်းမီးဝႆႉဝႃႈ – ဝူဝ်းၽၢတ်ႇၾုင်ပဵၼ်ၼိူဝ်ႉ ၵူၼ်းၽၢတ်ႇၸိူဝ်ႉပဵၼ်ပိူၼ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉသေ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၸင်ႇႁႅင်းယႂ်ႇ။ ၵူႈၾၢႆႇ၊ ၵူႈပွၵ်ႉယွမ်ႇ၊ ၵူႈဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈဝဵင်း၊ လႄႈၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိုင်ႈၼႃႈၸူး လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်းၵုမ်ႇယူႇသႃႇ လိုမ်းၼႃႈလိုမ်းလင် မၢင်လွင်ႈၵျေႃႇလူၼ်ႉယူႇၸိုင် တေမီးၵူၼ်းမႃးၸီႉသင်ႇႁဝ်း ၸႂ်ႉၵိၼ်ႁဝ်း ပေႃးလူဝ်ႇၵေႃႈႁွင်ႉ ပေႃးဢမ်ႇလူဝ်ႇၵေႃႈ ဢီးပႅတ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။

ႁဝ်းတေလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် သၢင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်မီးႁႅင်းလႄႈ ဢမ်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈမႃး ၸႂ်ႉၵိၼ်ႁႅင်းလၢႆႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇႁဝ်းတေၶုၵ်းၶူၼ်ႉၶိုၼ်း လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ မၼ်းပဵၼ်ဝၼ်းတႃႇႁႂ်ႈႁဝ်းလႆႈဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇမႃးၼမ်ႉၸႂ်မႂ်ႇ၊ လွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်လႄႈ မီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်း၊ လွင်ႈတိုၵ်းသူၼ်းလႄႈ ႁူၺ်းၸၼ်တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်သေ ႁႂ်ႈမေႃဢဝ်လၢႆးတၢင်းၵတ်းယဵၼ်လႄႈ ၵွင်ႉသၢၼ်ယိပ်းမိုဝ်းၵၼ်ၵႄႈၶႆပၼ်ႁႃၵႂႃႇ။ ၼၼ်ႉၸင်ႇတေဢမ်ႇမီးလွင်ႈထဵင်ၽိတ်းမေႃးၵၼ် လွင်ႈၸတ်ႉငၢၵ်ႈယၢႆႈယၢၼ်ၵၼ် လွင်ႈႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၶႃႈႁႅမ်တိုၵ်းတေႃးၵၼ်မႃး။

ဢိင်ဢဝ်ဝၼ်းၼႆႉသေ ၶႂ်ႈၶိုၼ်းႁူၺ်းၸၼ် ႁွင်ႉဢဝ်ၸိူဝ်းႁဝ်းႁႃးပီႈၼွင်ႉၵူႈၵေႃႉ ၶိုၼ်းဝၢႆႇၼႃႈၵွင်ႉမိုဝ်း ႁူမ်ႈႁႅင်း ႁူမ်ႈၸႂ် ႁူမ်ႈသၢင်ႈ တႃႇယၢင်ႈသိုပ်ႇမိူဝ်းၼႃႈၵႂႃႇယူႇ – ၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်းၶႃႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇမီးၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ။

ပၢႆၵမ် – ၸၢႆးၸေႃးသႅင်ဢုမ်ႈၶိူဝ်းလႅင်း