တူင်ႇဝူင်း မၢႆထိုင် ၵူၼ်းၸုမ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ၼႂ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉသႅၼ်းလဵဝ်ၵၼ် ႁိုဝ် ႁဵတ်းၵၢၼ် သႅၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႄႈယွမ်းႁပ်ႉတိုဝ်းၵမ်ပၵ်းပိူင်လဵဝ်ၵၼ် ယူႇၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းလဵဝ်ၵၼ် ႁူမ်ႈတင်း ဢဝ်ၵၢၼ် ၾိင်ႈ ႁိတ်ႈႁွႆးပဵၼ်လၵ်းၵၢၼ် ႁိုဝ် ၶူင်သၢင်ႈၶေႃႈ ယုမ်ႇယမ် ဢၼ်ၵူၼ်းၵုမ်ႇၼိုင်ႈ ယွမ်းႁပ်ႉပိူင်ၼႅဝ်းလဵဝ်ႁူမ်ႈၵၼ် လူၺ်ႈၵၢၼ်ဢိင်ပိုၼ်ႉတီႈယူႇထိၼ်ႇထၢၼ် လႅၼ်လိၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်း ဢိၵ်ႇတင်းၵၢၼ်မီး ၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးမိူၼ်ၵၼ် ၵိူဝ်းလီၵၼ် ၼၼ်ႉသေပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းလဵဝ်ၵၼ်။

ၵူႈတူင်ႇဝူင်းမီးၼႃႈၵၢၼ်ပဝ်ႈမၢႆၶွင်တူဝ်ၵဝ်ႇ ၶူင်သၢင်ႈၸုမ်းၵုမ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ၶွၼ်ႈတုမ် ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်း ၼႂ်းဝူင်းၵၢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ပိူဝ်ႈတေၸၢင်ႈ ပိုင်ႈပႃးၸွႆႈထႅမ်ၵၼ် ႁူမ်ႈတင်းၵၢၼ်ပွၼ်ႈသွၼ် ပိုၼ်ႈၽႄႈတၢင်းႁူႉ သၢင်ႈၶူင်ၼႃႈတႃ ဢူငဝ်းၵၢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႄႈယုၵ်ႉမုၼ်းတူင်ႇဝူင်း တူဝ်ၵဝ်ႇ လူၺ်ႈၵဵဝ်ႇလွင်ႈႁႃၵိၼ် လဵင်ႉတွင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းသႅၼ်းလဵဝ်ၵၼ် ႁိုဝ် ႁဵတ်းၵၢၼ်သႅၼ်းလဵဝ်ၵၼ် ႁိုဝ် တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်ၵုသူလ် ဢၼ်သၢင်ႈ လွင်ႈလီတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်။

တူင်ႇဝူင်းဢၼ်လႆႈၸႂ်ၵၼ် ၶွၼ်ႈတုမ်ၵုမ်ၵေႃၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး  ပိူဝ်ႈတႃႇသၢင်သၢႆႇ   ၶတ်းလိူၵ်ႈႁႃၵၢၼ် တေ ၵမ်ႉၸွႆႈၼႂ်းမုၵ်ႉမူႇၾုင်ၵူၼ်း တင်းၼမ် ႁိုဝ် လွင်ႈလႂ်လွင်ႈၼိုင်ႈ ၶွင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်မီးပၢႆးဝူၼ်ႉလႄႈဢူငဝ်း ။  လူၺ်ႈၵၢၼ်မီးဢဵၼ်းဢၢၼ်းမိူၼ်ၵၼ်၊  မီးၼမ်ႉတွၼ်းမူႇၸုမ်း ႁိုဝ် ၵၢၼ်တၢင်းလီၵုသူလ် ႁိုဝ် တႃႇလွင်ႈလႂ် လွင်ႈၼိုင်ႈ ၸင်ႇလႆႈႁူမ်ႈႁႅင်း ႁွမ်းၸႂ်ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် သႅၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ပဵၼ်ၵုမ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး။

တူင်ႇဝူင်းလႂ်တူင်ႇဝူင်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယူႇတီႈဝႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်သင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆၼၼ်ႉၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ပူၼ်ႉတီႈ။  ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ႁူမ်ႈလုမ်းတင်းမူတ်း ။ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေမီး တူင်ႇဝူင်းၸွႆႈထႅမ် သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း တူင်ႇဝူင်းပၢႆးယူႇလီ တူင်ႇဝူင်းၸၢင်ႈ တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်သိုၵ်း တူင်ႇဝူင်းသႃသၼႃ တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်ၵႃႉ ၼႂ်းႁူဝ်ၶေႃႈလႂ်ၶေႃႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေမီးႁူဝ်ယွႆႈ မၼ်းထႅင်ႈ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈၼႆၵေႃႈ (တူင်ႇဝူင်းၸၢင်ႈငိုၼ်း ၸၢင်ႈၶမ်း ၸၢင်ႈမႆႉ ၸၢင်ႈလဵၵ်း ၸၢင်ႈမေႃမိုဝ်း ၸၢင်ႈပၼ်ႈလိၼ်ၽဝ် ၸၢင်ႈၸၵ်းသၢၼ် တူင်ႇဝူင်းၶူး တူင်ႇဝူင်းမေႃယႃ တူင်ႇဝူင်း လႃႈၼမ်ႉ တူင်ႇဝူင်းလႃႈသတ်း တူင်ႇဝူင်းၶႃႈသတ်း)  တူင်ႇဝူင်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ တူင်ႇဝူင်းၸဝ်ႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈလၢႆး (ၼၵ်ႉၶဵၼ်/ၸရေး  ) တူင်ႇဝူင်းမေႃလိၵ်ႈလူင် ဢမ်ႇၵွမ်ႉၼႆႉၵွႆး မီးမၢၵ်ႈထႅင်ႈလၢႆၾၢႆႇလၢႆသႅၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ။

လူၺ်ႈၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်ၵေႃႈလီ လူၺ်ႈၵၢၼ်ၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်သေဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႉၼိုင်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၵေႃႈလီ ႁူမ်ႈတင်းၵုမ်ႇ ႁိုဝ် တူင်ႇဝူင်း ၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသၽႃႇဝ (လိၼ်ၼမ်ႉလူမ်းၾႆး) လႄႈသိုၵ်းသိူဝ် ႁိုဝ် ၸွႆႈထႅမ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁၢမ်းႁႅၵ်းဢိုပ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းၸိူဝ်း ၼႆႉ သႅၼ်းလႂ်သႅၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းၶွင်ၽႂ်ၶွင်မၼ်း တူင်ႇဝူင်း ၸွႆႈထႅမ်ၼႆၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်လွင်ႈလႂ်ၾၢႆႇလႂ်သႅၼ်းလႂ်သႅၼ်းၼၼ်ႉ တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်ၵႃႉ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ တေပဵၼ်သႅၼ်းၵူၼ်းၵႃႉၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ။

ၼႂ်းဝူင်းၵၢၼ်တႆးၵမ်ႈၼမ် တေၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် (NGO) ဢၼ်ယေႃႈမႃးတီႈ Non-Governmental Organizations “မုၵ်ႉၸုမ်းၼွၵ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ” ႁိုဝ် ပဵၼ်“မုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း“ ပဵၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းဢမ်ႇႁႃၼမ်ႉတွၼ်း ၽွၼ်းလႆႈ၊  မီးယိူင်းဢၢၼ်းယုၵ်ႉမုၼ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႄႈ သၢင်ႈၵၢၼ်မီးသူၼ်ႇႁူမ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇ၊  ၸူင်ႉၼင်ႉၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈႁၢင်ႇၵႆဝဵင်း ၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်းဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ ၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်းၼၢင်းယိင်း သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၵၢၼ်မႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃးသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ။

NGO မီးလၢၵ်ႇလၢႆဝႅပ်ႇပိူင်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၵၢၼ်တိုၵ်းသူၼ်း ၵၢၼ်ပၼ်ၶေႃႈမုလ်း ၵၢၼ်ၾိုၵ်းသွၼ်ပွၼ်ႈၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵၢၼ်ၸွႆႈ ထႅမ်တၢင်းၵၢၼ်ငိုၼ်း ၵၢၼ်ၶပ်းၶိုင်ၶူင်းၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်းလၢႆလၢႆယၢင်ႇ မုၵ်ႉၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉမီးဢူငဝ်းလမ်ႇလွင်ႈတေႃႇၵၢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈႁႅင်းပိၼ်ႇ ပႅင်လႅၵ်ႈလၢႆႈတူင်ႇဝူင်း သၢင်ႈၵႂၢမ်းႁႂ်ႈမေႃဝူၼ်ႉသွၼ်ႇလၢႆလွင်ႈလၢႆပိူင် လႄႈၼမ်းလဝ်ႈယိုၼ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇၶွင်ပၺ်ႁႃလၢႆလၢႆလွင်ႈ။

မုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း NGO မီးႁၢင်ႈဝႅပ်ႇလႄႈလွင်ႈလဵၵ်ႉယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႅပ်ႈပိူင်ႈၵၼ် မိူၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း ၸၼ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ လႄႈ ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း(ၸၢတ်ႈ) ႁိုဝ် ၸၼ်ႉဝူင်ႈၵၢင်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶၢမ်ႈ လႅၼ်လိၼ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶွင်မုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း NGO ၼႅၼ်ႉၵၢၼ်မီးသူၼ်ႇႁူမ်ႈၶွ င်ၵူၼ်းမိူင်း ၵၢၼ်သၢင်ႈလွင်ႈၵႅၼ်ႇၶႅင်ဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇလႄႈၵၢၼ်ပၼ်ႁႅင်းလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (ၻီႊမွၵ်ႉၶ ရေႊသီႊ) ပဵၼ်ၵၢၼ်ပူပိုၼ်ႉ။

မုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း NGO ၼႂ်းမိူင်းထႆး မီး“မုလ်းၼိထိၶျႆႊၽတ်းထၼႃႊ” မုၵ်ႉၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းၾၢႆႇၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်း၊ “မုလ်းၼိထိ ၵရႃႊၸူၵ်ႇငဝ်း” မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်းဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ၊  “Greenpeace:” မုၵ်ႉၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၾၢႆႇမႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃးသိင်ႇဝႅတ်ႉ လွမ်ႉ၊ “မုလ်းၼိထိပိူဝ်ႈပၢႆးယူႇလီလႄႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉၶွင်ႁႅင်းၵၢၼ်ၵုမ်ႇၸၢတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း” (MAP Foundation):  မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်ၸွမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၶၢမ်ႈၸၢတ်ႈ၊ “မုလ်းၼိထိသုၼိမိတ်ႉ” မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် တၢင်းၾၢႆႇသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း၊ “ႁူမ်ႈတုမ်ႁႅင်းၵၢၼ်ထႆး ရေႊယွၼ်ႊ” မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းၾၢႆႇသူၼ်ႇလႆႈႁႅင်းၵၢၼ်၊ “ၶူင်းၵၢၼ်တိုၵ်းသူၼ်းပိူဝ်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ထႆး” မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် တၢင်းၾၢႆႇသူၼ်ႇလႆႈႁႅင်းၵၢၼ်၊ “သုၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၾၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ထႆး။

ဢူငဝ်းၶွင်မုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း NGO ၵၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ၵၢၼ်မီးသူၼ်ႇႁူမ်ႈၶွင်ၵူၼ်းမိူင်း – NGO တိုၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပိူဝ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီးသူၼ်ႇႁူမ်ႈတႅပ်းတတ်းၼႂ်းၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်း။

ၵၢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ NGO ႁဵတ်းၵၢၼ်ပိူဝ်ႈယူၵ်ႉမုၼ်းၵၢၼ်ပဵၼ်ယူႇၶွင်ၸီးဝိတ်ႉသၢႆၸႂ်ၶွင်ၸၢဝ်းဝၢၼ်ႈ ၵၢၼ်ပၼ်ၵႂၢမ်းႁူႉ ၵၢၼ်ၾိုၵ်းၽူၼ် ၵၢၼ်ၸတ်းၵိၸ်ႇၵၢၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၶပ်းၶိုင်ၵၢၼ်လၢႆလၢႆယၢင်ႇ။

ၵၢၼ်တိုၵ်းသူၼ်းလႄႈၵၢၼ်တေႃႇသူႈပိူဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း – NGO မီးဢူငဝ်းလမ်ႇလွင်ႈၼႂ်းၵၢၼ်တိုၵ်းသူၼ်းလႄႈတေႃႇသူႈ ပိူဝ်ႈသူၼ်ႇ လႆႈၵူၼ်း သူၼ်ႇလႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ သူၼ်ႇလႆႈၼၢင်းယိင်း သူၼ်ႇလႆႈႁႅင်းၵၢၼ် လႄႈလၢႆလၢႆလွင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ။

ၵၢၼ်မႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃးသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ NGO ႁဵတ်းၵၢၼ်ပိူဝ်ႈမႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃးၶူဝ်းၶွင်ထမ်းမၸၢတ်ႈလႄႈသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၵၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်လွင်ႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(ၻီႊမွၵ်ႉၶရေႊသီႊ) NGO မီးဢူငဝ်းလမ်ႇလွင်ႈၼႂ်းၵၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်သူၼ်းဢီးၵၢၼ်မီးသူၼ်ႇႁူမ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်ၵူတ်ႇသွပ်ႇၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈၵၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်လၵ်းၵၢၼ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း။

ၵၢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ NGO ႁဵတ်းၵၢၼ်ပိူဝ်ႈၽိူမ်ႉထႅမ်ဢူငဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႂ်းၵၢၼ်ၵႄႈပၺ်ႁႃတၢင်းတူင်ႇဝူင်းလႄႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး။

တီႈမႃးၶွင်ငိုၼ်းတိုၼ်း – NGO လႆႈႁပ်ႉငိုၼ်းတိုၼ်းလၢႆလၢႆတီႈ မိူၼ်ၼင်ႇငိုၼ်းမွပ်ႈၸွႆႈၶွင်ၵူၼ်းမိူင်း ငိုၼ်းလိူဝ်ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ငိုၼ်းတိုၼ်းဢၼ်မႃးတီႈမုၵ်ႉၸုမ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ငိုၼ်းတိုၼ်းတီးၵူၼ်းမိူင်းလႄႈၵႃႈၶဝ်ႈၸုမ်းၶွင်လုၵ်ႈၸုမ်း။

ၵၢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝူင်ႈၵၢင် NGO လႄႈမုၵ်ႉၸုမ်းလၢႆလၢႆၸုမ်း – ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ – မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ်ၸတ်းတင်ႈလူၺ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ မီးဢဵၼ်းဢၢၼ်းပဵၼ်လၵ်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈပွင်ၵၢၼ်ၼႂ်းသူၼ်ႇၶွင်လူင်လႄႈဢၼ်ၵမ်ငမ်းလူၺ်ႈၵူတ်းမၢႆ။ မုၵ်ႉၸုမ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး – မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢၼ်မုင်ႈႁႃၽွၼ်းလႆႈလႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵုသူလ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

တွၼ်ႈတႃႇတႆး ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈတူင်ႇဝူင်းၼၼ်ႉ တေႁွင်ႉဝႃႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆၵွႆး ဢမ်ႇလႆႈၸႅၵ်ႇယွႆႈထိုင်တူင်ႇဝူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တူင်ႇ ဝူင်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်သင် ၵမ်ႈၽွင်ႈတေၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆႉႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း ႁိုဝ် ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ႁိုဝ် ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၵၢၼ်ပၢႆႈၼီ ၽႆးယ်သိုၵ်းသိူဝ် ႁိုဝ် ၽႆးယ်ထမ်းမၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵဵဝ်ႇလွင်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼၢင်းယိင်း ပၢႆးယူႇလီ ႁိုဝ် ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်လႂ်။