ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽေးပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်း၊ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽေးသၽႃႇဝလႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၵတ်းယဵၼ်၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ယူႇ သႃႇသိူဝ်းၸႂ်။ ၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ မိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇသူႇၸႂ်းဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈတွင်ႈတဵဝ်းဢမ်ႇႁၢင်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ပိူင်လူင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်မီးရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလ ၸပ်းၵၼ်ငၢႆႈၼၼ်ႉတႄႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶႂ်ႈႁၢင်ႈလီ ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပႆႇဝႃႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းလႃႈ – ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ယင်းဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈ တူင်ႉၼိုင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ပၢႆးႁုၼ်ႈမုၼ်း တူင်ႇတၢင်ႇလႆႈ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူဝ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ -19 လၢမ်းၽႄႈၸူးၵၼ်တင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၽွင်းပီ 2019 – 2020 မႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈတၢႆႁၢႆ – ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလုမ်ႈၾႃႉတူၵ်း – ၵူၼ်းၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢိုပ်းယၢၵ်ႈၽၢၼ်ၵိၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၶၢၼ်ၸႂ်ၶၢၼ်ၶေႃး လူင်လၢင် – ၼႆၵေႃႈ ၵူႈၵေႃႉယၢမ်ႈႁူပ်ႉထူပ်းမႃးယဝ်ႉလႄႈ ပေႃးဝႃႈ ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၼႆ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈယုပ်း ၽၢၼ်ႈ။

ဝၢႆးလင် ပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ ၵုမ်းတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉလႆႈမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 3-4 ပီသေ ၵမ်းၼႆႉသမ်ႉ ၶိုၼ်းမီးၶၢဝ်ႇဝႃႈ တင်ႈတႄႇလိူၼ်မေႊမႃးၼႆႉ တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ သၢႆၽၼ်းမႂ်ႇ ပီ 2025 လၢမ်းၽႄႈ ၸူးၵၼ် ဝႃႈၼႆၶိုၼ်း။ 

ၸဵမ်မိူဝ်ႈႁူဝ်လိူၼ်မေႊ 2025 ၼႆႉမႃး ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းထႆး ဢွၼ်ၵၼ်တိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ မီး ထိုင် 7,000 ပၢႆ ။ သမ်ႉမႅၼ်ႈၽွင်းၶၢဝ်းပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းမိူင်းထႆးၶိုၼ်းလႄႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၾၢႆႇပၢႆး ယူႇလီၶဝ် ပေႃးလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၼ်ၾၢင်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလၢမ်းၽႄႈၸပ်းၵၼ် တူဝ်ႈမိူင်း။

ၶၢဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလႅၵ်ႈလၢႆႈလႄႈ ၵူၼ်းၶႆႈၵူၼ်းၼၢဝ်ယူဝ်းယူဝ်း ၵေႃႈၼမ် ၼႂ်း ၼၼ်ႉ ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၵေႃႈ မႃးၸွမ်းထႅင်ႈလႄႈ တၢင်းပဵၼ်ဢိတ်းဢွတ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ႁႅင်းလႆႈ။

ၼႂ်းၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉမိူင်းထႆးၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢႃယု 4 ၶူပ်ႇလူင်း တႂ်ႈ၊ ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၼမ်သုတ်းထီႉသွင်သမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးဢႃယု ၼႂ်းၵႄႈ 30 လႄႈ 39 ပီ ။

ဝၼ်းတီႈ 04/06/2025 ၼႆႉ ဝၼ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းထႆး မီး 2 မိုၼ်ႇပၢႆ လူႉတၢႆ 3 ၵေႃႉ။ ၼႂ်းပီ 2025 တေႃႇထိုင်လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ ဝၼ်းတီႈ 5 ၼႆႉ ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးတင်းမူတ်းမီး 3 သႅၼ် 5 မိုၼ်ႇပၢႆ ၊ ၵူၼ်းလူႉတၢႆယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်မီးၵႂႃႇ  76 ၵေႃႉယဝ်ႉၼႆ – ႁွင်ႈၵၢၼ် ၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီမိူင်းထႆး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၼင်ႇၼႆ။

ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းထႆး ၼမ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈမိူင်းၵွၵ်ႇ (ၵုင်းထဵပ်ႈ) 1,300 ပၢႆ၊ ၼူၼ်ႊထပူႊရီႊ 1,000 ပၢႆ၊ ၶျုၼ်ႊပူႊရီႊ 1,000 ပၢႆ၊ သႃႇရႃႇပူႊရီႊ 1,000 လႄႈ ရၢတ်ႉၶျပူႊရီႊ 900 ပၢႆ လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။

ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၵမ်းၼႆႉၵေႃႈ ၽႄႈငၢႆႈၸပ်းငၢႆႈမိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပတ်းပိုၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈပၼ်ၾၢင်ႉၵၼ်မႃး။

ၸွမ်းၼင်ႇ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 02/06/2025 ၼႆႉတႄႉ ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်း တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၵမ်းၼႆႉ မီး17 ၵေႃႉ။ မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်မေႊၼၼ်ႉသမ်ႉ ၵူၼ်း တိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် မီး 9 ၵေႃႉ ႁူမ်ႈသဵင်ႈၵေႃႈ မီး 26 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။

တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉသႅၼ်းမႂ်ႇၼႆႉ ၸပ်းၵၼ်ငၢႆႈသေတႃႉ ပႆႇထိုင်တီႈလီတူၵ်းၸႂ်ပဵင်း ၽွင်းပီ 2019 – 2020 ၼၼ်ႉၼႆ မေႃယႃယိင်း CDM ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

“ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ ဢၼ်ၵိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉလူး။ ယွၼ်ႉၼၼ် ႁႂ်ႈမၼ်း ႁၢႆ ၵႂႃႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၼႆတႄႉ တေဢမ်ႇႁၢႆ။ ၵူၺ်းၼႃႇ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ တိတ်းၸပ်းမႃးၼႆၵေႃႈ မၼ်း တေဢမ်ႇႁၢႆႉႁႅင်းသေ တၢႆၼမ်ၼမ်ၸိူင်ႉၼၼ်။ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၼႆၵေႃႈ တၢင်းႁိုင်မၼ်း တေပဵၼ်  7 ဝၼ်းႁၢႆၼႄႇ 10 ဝၼ်းႁၢႆၼႄႇၼႆၵႃႈၼၼ်ႉၵူၺ်း”- ဝႃႈၼႆ။  

ဢၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ် ၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ လႆႈၵူတ်ႇထတ်းသေ ယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸပ်း တၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွတ်းတၢင်း တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ တၵူင်ႇဢိၼ်းၸဵင်ႇ ၊ သႃႇၵေႇတ၊ ၵေႃႉမူး၊ တၵူင်ႇမဵဝ်ႉတိတ်ႉ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၼႂ်းမိူင်းတႆးလႄႈ ၸႄႈမိူင်းတၢင်ႇဢၼ်တႄႉ ပႆႇမီးၸုမ်းလႂ် ယိုၼ်ယၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ မီးၵူၼ်းၸပ်း တၢင်းပဵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလီဝႆႉမဝ်မၢင်တေႃႇမၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆ – မေႃယႃယိင်း CDM ၵေႃႉၼိုင်ႈသိုပ်ႇလၢတ်ႈ။

ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉသၢႆၽၼ်းမႂ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉၽႄႈယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်သႅၼ်း JN -1 လႄႈ XEC ၊ ဢမ်ႇႁႅင်း ပဵင်းမိူဝ်ႈ ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉသေတႃႉ ၸပ်းၵၼ်ငၢႆႈၼႆ ယူႇတီႈ ၸုမ်းၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီ လုမ်ႈၾႃႉ WHO ၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ။

မေႃယႃလူင် ၾၢႆႇတၢင်းပဵၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တၢင်းပဵၼ်ၵမ်းၼႆႉ တေႁႂ်ႈ မၼ်းၽႄႈပဵင်း မိူဝ်ႈ 2020 ၼၼ်ႉတႄႉ တေဢမ်ႇမီး၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇလႄႈ ၵူၼ်းႁႅင်း ၵမ်ႉတူဝ်ဢမ်ႇလီ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁႂ်ႈၾၢင်ႉၵၼ်ၼမ်ၼမ်။ သင် ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ယၢမ်ႈသမ်းယႃႁႄႉၵင်ႈ ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉဝႆႉယဝ်ႉၵေႃႈ booster dose ထုၵ်ႇလီ သမ်းဝႆႉထႅင်ႈယူႇ”- ဝႃႈၼႆ။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်တေလွတ်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈငိူင်ႉဝႄႈဢွင်ႈတီႈၵူၼ်းၵိုၼ်းၶွၼ်ႈ၊ ၵႆႉသုၵ်ႈ လၢင်ႉမိုဝ်း၊ သႂ်ႇၽႃႈတူမ်းသူပ်း Mask ၊ ၵိၼ်ပၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်တေမီးႁႅင်းၵမ်ႉတူဝ်လီ ၸင်ႇတေ မႅၼ်ႈၸွမ်း ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ်။

တီႈပွတ်းတူၵ်း ပၸိတ်ႉၾိတ်ႉ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေႊသျႃႊလႄႈ ထုင်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢတ်ႊတႃႊ လၼ်ႊတိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လွင်ႈတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ပုင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးၼမ်ႁႅင်းလႄႈ ထိုင်တီႈငဝ်းလၢႆး လႆႈမႆႈၸႂ်ဝႆႉၼႆ – ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ WHO ၵေႃႈ ပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉမိူၼ်ၵၼ်။

ၽေးတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇၼႆႉ ႁႅင်းၵေႃႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁႅင်းၵေႃႈယႃႇ မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇလီတႃႇတူဝ်လႄႈ တင်းၸႂ် ၵူၼ်းႁဝ်းလႄႈ ႁႂ်ႈၾၢင်ႉယူႇၾၢင်ႉၵိၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇသေၵမ်း။