ဝၼ်းတီႈ 01/05/2024 ယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 5 မူင်း ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇဝူင်းတႃႇႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တင်း မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈၵၼ် ၸတ်းႁဵတ်းဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ (May Day) တီႈၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ။

ၼႂ်းဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၼႆႉလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆႉႁႅင်းၵၢၼ်လၢႆလၢႆၸုမ်းၼႂ်းဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇၶွၼ်ႈၵၼ် တီႈဝတ်ႉ ပုတ်ႉထသထၢၼ် (တီႈႁူဝ်ၶူဝ် ၼဝရၢတ်ႉ ၶၢမ်ႈၼမ်ႉပိင်း) ပႆတၢင်းမႃးၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းတႃႈပႄး ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇထိုင် သၢမ်ၵသတ်ႇ (ႁၢင်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသၢမ်ၸဝ်ႈ ၵၢင်ဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ)။ 

ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈလွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ် လႄႈ ၼႄလၢႆးၵႃႈလၢႆးဝႅၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၊ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ပွႆး  မီးၸမ် 300 ၵေႃႉ ။

ပၢင်ၼႄဢဵၼ်ႁႅင်း ဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၼႆႉ မီး 17  ၸုမ်း ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ Chiang Mai Barista Union ၊  MAP foundation ၊ WJG ၊  Migrant Workers Federation (MWF) ၊  Shan Youth  ၊ BEAM Young Pride ၊ SWAN ၊  Maekong Migration Network (MMN)  ၊ Human Rights and Development Foundation (HRDF) ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႃႈၼႆ ။

ပီႈထွင်းၶမ်း ၽူႈၵိူဝ်းၵမ် ႁႅင်းၵၢၼ် လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ- “လွင်ႈယၢပ်ႇႁဝ်းၶႃႈ တလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ဝတ်းဝႂ် တႄႇလိူၼ်ထူၼ်ႈ 12 ပီ 2024 ၼႆႉဝႃႈႁဵတ်း visa လႆႈယဝ်ႉသေတႃႉ  ၾၢႆႇတင်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ တေဢၢင်ႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ႁႅင်းၵၢၼ်ၼႂ်း passport မိူင်းမၢၼ်ႈယွၼ်ႉၼၼ်  ၾၢႆႇထႆးလႄႈ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈဢူပ်ႇၵုမ် ၵၼ်တူၵ်းယွၼ်း ၊ ယႃႇႁႂ်ႈၵဵပ်းတလဵဝ်ၼႆ  ၵူၺ်း တလဵဝ်ၶဝ်ဢမ်ႇၵဵပ်းသေတႃႉၵေႃႈ တေလႆႈမႃး ယိုၼ်ႈတီႈ ၶဝ်ၵွၼ်ႇၸွင်ႇလႆႈတေႃႇ visa ၼႆ ၊ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပႂ်ႇမီးၶေႃႈမုလ်း ၶိုပ်ႈၼႃႇသင် ယွၼ်ႉၼၼ် ႁႅင်းၵၢၼ်ႁဝ်းမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၵၢၼ်ၵႂႃႇၵၢၼ်မႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းငၢၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးဝႂ်ၶႂၢင်ႉလႄႈ မၢင်တီႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးဝႂ်ၶႂၢင်ႉ ၵႃႈႁႅင်းၵၢၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇၶိုၼ်ႈ”- ဝႃႈၼႆ ။

ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းပီၼႆႉ  မီးလၢႆလၢႆၶေႃႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉတေပႃး ၵႃႈႁႅင်းတႅမ်ႇသုတ်း 700 ဝၢတ်ႇ ၊ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၵူႈၵေႃႉ ၸဵမ်ယိင်းၸၢႆး ၊ တွၼ်ႈတႃႇၼၢင်းယိင်း ၵေႃႈပေႃးပဵၼ်ၽွင်းႁူဝ်လိူၼ်မႃး ႁႂ်ႈလိုဝ်ႈၵၢၼ်လႆႈ ၊   လွင်ႈၵၢၼ်ႁပ်ႉႁွင်းပၢႆးယူႇလီ (ပရၵၼ်သင်ၶူမ်း)  ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈမၼ်းၵုမ်ထူၼ်ႈ ၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇဝႃႈႁႅင်းၵၢၼ်သင်ၵေႃႈယဝ်ႉႁႂ်ႈပိုတ်ႇႁဵတ်းပၼ်လႄႈ ထႅင်ႈလၢႆလၢႆၶေႃႈ  ဝႃႈၼႆ ။

ၼၢင်းယိင်းၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်တႃႇလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း WJG လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ ပေႃးပဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ် ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပေႃးထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ တေၵႂႃႇတီႈလႂ် ၊ တေၵႂႃႇပိုင်ႈဢိင်ၽႂ် ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ယွၼ်ႉၼၼ် ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းႁဝ်းၶႃႈ ပီၼႆႉဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် တုၵ်းယွၼ်းဝႆႉ 5 ၶေႃႈၶႃႈ ”- ဝႃႈၼႆ ။

ဢၼ်တုၵ်းယွၼ်းဝႆႉ 5 ၶေႃႈၼၼ်ႉပဵၼ်-

1 ။ မိူဝ်ႈၼၢင်းယိင်း ပဵၼ်သိၼ်ႈႁူဝ်လိူၼ်သေ ယွၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉ  ႁႂ်ႈပေႃႈလဵင်ႉမႄႈလဵင်ႉ ဢမ်ႇႁၢၵ်ငိုၼ်းလိူၼ်။ 

2 ။ ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႅၵ်ႇပၼ် ၽႃႈဢွမ်ႈၼၢင်းယိင်း (ၾရီး) ဝႆႉ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး ၊ ႁူမ်ႈပႃး ဢွင်ႈတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်း

3 ။ မိူဝ်ႈၽွင်းႁႅင်းၵၢၼ် တူၵ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ  (ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၊ ၽေးႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၊ ၽေးၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆ)  ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁဵတ်းဝႆႉပၼ်တီႈယူႇတၢင်းသဝ်းတႃႇလိုဝ်ႈ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း 

4 ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁႅင်းၵၢၼ် ဢမ်ႇဝႃႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ် ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းထႆး ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၊ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၸႅၵ်ႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ

5 ။ ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸွႆႈပၼ်ႁႅင်းဢီး ႁႂ်ႈၼၢႆးၸၢင်ႈသၢင်ႈပၼ် ႁူင်းလဵင်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼႂ်းဢွင်ႈတီႈ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၊  ႁႂ်ႈပေႃႈလဵင်ႉမႄႈလဵင်ႉမီးပၼ်ၵူၼ်းလုမ်းလႃးတူၺ်းထိုင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်း ပေႃႈမႄႈႁဵတ်းၵၢၼ် – ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယၢမ်းလဵဝ်  ၵူၼ်းပႅတ်ႉၵူၼ်းလႅၼ်ၼမ် ဢဝ်ႁႅင်းၵၢၼ် ႁဵတ်းၶိူင်ႈမိုဝ်း သေ  ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇငၢဝ်းၼႂ်း tiktok ၊  facebook ။ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ပဵၼ်ၽႂ် ၸုမ်းလႂ် ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼႅၼ်ႈၼႃၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉငဝ်ႈႁူႉႁၢၵ်ႈ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ႁူၺ်းသူၼ်းၵႂႃႇႁဵတ်းဝတ်းဝႂ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ ၊ ဝတ်းဝႂ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ။ၸိူဝ်းၼႆႉ ယႃႇႁႂ်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ယုမ်ႇငၢႆႈ။  ၸိူဝ်းၵႂႃႇႁဵတ်းဝတ်းဝႂ် ၸွမ်းၼင်ႇပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၵူႈၶၵ်ႉၵူႈတွၼ်ႈ၊ ႁႂ်ႈၸွမ်းမၢႆမီႈလီငၢမ်း ပႃးၸဵမ်လွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈလႄႈၵႂႃႇမႃးတင်းမူတ်း တေၸၢင်ႈလွတ်ႈၽေးလႄႈ မီးသုၼ်ႇလႆႈၼင်ႇပိူၼ်ႈမႃး ၼႆ   ပီႈထွင်းၶမ်း ၽူႈၵိူဝ်းၵမ် ႁႅင်းၵၢၼ် ပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉၼင်ႇၼႆ ။

ဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် (May Day) ၼႆႉတႄႇပဵၼ်မႃးတီႈမိူင်းဢမေႊရိၶိူဝ်ႊ မိူဝ်ႈပီ 1886 ၼီႈလိူၼ်မေႊ 1 ဝၼ်း။ မိူဝ်ႈပီ 1857 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူင်း ဢမေႊရိၶိူဝ်ႊ လူႉပင်းသေထိုင် မႃးပီ 1861 သမ်ႉ ပဵၼ်သိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းထႅင်ႈလႄႈ ဢဝ် ၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ၼမ် တူဝ်ႈမိူင်း။ ပီ 1863 မီးႁူင်းငၢၼ်း 28 ႁူင်းပေႉၵိၼ် ႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႊရီႊၶိူဝ်ႊ လႆႈ ၵေႃႇတင်ႈ ၸုမ်းႁႅင်း ၵၢၼ် 79 ၸုမ်းပိူဝ်ႈသၢၼ်ၶတ်း မႃး။ 1884/10/07 တေႃႇ 1885 ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်တင်းသဵင်ႈလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် တုၵ်းယွၼ်း 1 ဝၼ်းလႂ် ႁဵတ်းၵၢၼ် 8 ၸူဝ်ႈမူင်းမႃး။

ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 1886 လိူၼ်မေႊ 1 ဝၼ်း ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၼိုင်ႈသႅၼ်ၵဝ်ႈမိုၼ်ႇၵေႃႉ ၽွမ်ႉၸႂ် ၵၼ်ၶႂမ်ႈ ၶတ်းဢမ်ႇယွမ်း မႃး ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉသၢမ်ဝၼ်း ၸုမ်းပလိၵ်ႈၸႂ်ႉလၢႆးႁၢႆႉ တေႃႇၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ႁႅင်းၵၢၼ်လႆႈ တၢႆလႆႈၸဵပ်းၼမ် ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉထႅင်ႈ 3 ပီ (1889) ၸုမ်းႁႅင်း ၵၢၼ်မိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ ၸင်ႇႁွင်ႉ ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵူၼ်းႁႅင်း ၵၢၼ်လႄႈ မၵ်းမၼ်ႈဢဝ်ဝၼ်း တီႈ 1 လိူၼ်မေႊ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဝၼ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တင်ႈဢဝ်ပီ 1890 ၼၼ်ႉမႃး ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆးဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မေႊၻေႊ (May Day) မႃးၵူႈပီပီ ပိူဝ်ႈဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းႁႅင်း ၵၢၼ်မိူင်းဢမေႊရီႊၶိူဝ်ႊ ၶဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းႁုၼ်ႈလင်ၸၢင်ႈလႆႈႁူႉၸၵ်း လႄႈ မၵ်းမၼ်ႈ ၵုၼ်းမုၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ – ၼႆယူႇ ။