ပေႃးလၢတ်ႈဢဝ်တႄႉ ႁၢင်ႈတေဢမ်ႇပေႃးၾၢင်ႉလႆႈ ၵူၺ်းၵႃႈပေႃးတႅမ်ႈဢဝ်တႄႉ တူဝ်လိၵ်ႈထႆး “ไทย” ၼႆႉ ပေႃးသႂ်ႇပႃး “ယေႃႊယၵ်ႉ” “ย” လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇသႂ်ႇပႃး “ယေႃႊယၵ်ႉ”  “ย” ၼႆႉ တီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းမၢႆမၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တႄႉတႄႉ။

ထႆး ไทย ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉၽႃသႃၶႃႈၵုလ် ၶိူဝ်းႁိူၼ်းထႆး ႁူမ်ႈပႃးထိုင်ၵုမ်ႇၵူၼ်းၸၢဝ်းၸၢတ်ႈ မၢင်သူၼ်ႇ မၢင်တွၼ်ႈ ဢိၼ်းၻီႊယိူဝ်ႊ(ဢႃးႁူမ်) လႄႈၸၢဝ်းထႆး ။

ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းထႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ၼိုင်ႈၼႂ်းၵုမ်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉၽႃသႃၶႃႈၵုလ်ထႆးမိူၼ်ၵၼ် ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း “သယၢမ်“(สยาม) ယဵၼ်းမႃးပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး။ ၸွမ်ၽူလ်း ပေႃႊ ၽိၿုလ်ႊ သူင်ၶရၢမ်ႊ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ထႆး ၽွင်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶႂ်ႈပိၼ်ႇလၢႆႈၸိုဝ်ႈမိူင်းထႆး ပိူဝ်ႈႁႂ်ႈသွတ်ႇၵွင်ႉၵၼ်တင်း ၸိုဝ်ႈ “ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈထႆး” တင်း ၵူၼ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းထႆး။

ၸွမ်ၽွင်းလူင်ထႆး ၸွမ်သိုၵ်း ပေႃႊ ၽိၿုလ်ႊသူင်ၶရၢမ်ႊ ဢဝ်ဢုပ်ႇလၢတ်ႈ ၼႂ်းသၽႃးမိူဝ်ႈပီ 1939 ၼၼ်ႉဝႃႈ ၸိုဝ်ႈမိူင်းၸိုင်ႈထႆး ဢၼ်ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၸပ်းသူပ်းၸပ်းပၢၵ်ႇဝႃႈ“သယၢမ် ”ၼႆၼႆႉ – ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်လိုၼ်ႈသူပ်းလိုၼ်ႈ ပၢၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၽႂ်ၵေႃႉတင်ႈၸိုဝ်ႈၼႆႉမႃး တင်ႈမႃးၸဵမ်လႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶူၼ်ႉႁႃပိုၼ်း လၵ်းထၢၼ်မၼ်းဢမ်ႇ ႁၼ်။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ မိူင်းသယၢမ်ၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ် တေၸႂ်ႉၼႂ်း ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်ၶဝ် ႁွင်ႉၵူၺ်း။ ၵူၼ်းတၢင်းမိူင်းလႄႈ တင်းလုမ်ႈၾႃႉတႄႉ ပိူၼ်ႈတေႁူႉၸၵ်းဝႃႈ “မိူင်းထႆး” – ၼႆၵမ်ႈၼမ် – ဝႃႈၼႆ။    

ၵွပ်ႈလႆႈထတ်းထွင်ႁၼ်ဝႃႈ ၸိုဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ၵႆႉႁွင်ႉၵိုၵ်း ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ယူႇၵိုၵ်းၵပ်းမႃးၸွမ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ မိူင်းသယၢမ်ၼၼ်ႉ မၼ်းမိူၼ်ဢမ်ႇၶွင်ႉၵၢႆႇၸွမ်း ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်းမႃး ၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်လႄႈ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉ။  

ၸွမ်ၽူလ်ႊ ပေႃႊ ၽိၿုလ်ႊသူင်ၶရၢမ်ႊ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢၼ်လႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း “သယၢမ်” မႃးပဵၼ်“ထႆး” ၼၼ်ႉၵေႃႈ မႆႈၸႂ်ဝႃႈ သင်ယင်းတိုၵ်ႉၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈသယၢမ်ယူႇၸိုင် လိုၼ်းဝၢႆးၼႆႉမႃး မီးၵူၼ်းတၢင်ႇၸၢတ်ႈၼီၶဝ်ႈမိူင်း မႃးၸွၼ်ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းသယၢမ်ၶႄႈ ၸၢင်ႈထုၵ်ႇၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၢင်ႈဢဝ်လႆႈဝႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶွင်ၶဝ် ၼႆၵႂႃႇ ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ – မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်ၽူလ်ႊ ပေႃႊ ၽိၿုလ်ႊသူင်ၶရၢမ်ႊ ဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈထိုင် လွင်ႈတူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈ ဝႃႈ “ထႆး ”(ไทย) ၼႆၼၼ်ႉ တၵ်းမီး “ယေႃႊယၵ်ႉ”(ย ยักษ์) ႁိုဝ် ဢမ်ႇတၢပ်ႈမီး။

ဝၢႆးလင်လႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ တွၵ်ႇၸုမ်ႈၶူး ႁူင်းႁဵၼ်းတူင်ႇဝူင်းၶုၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉၸင်ႇလႆႈ မၵ်းမၼ်ႈၵႂၢမ်းမၢႆ တူဝ်လိၵ်ႈ “ထႆး” ဢၼ်ဢမ်ႇပႃး “ယေႃႊယၵ်ႉ” (ไท) လႄႈ ထႆး ဢၼ်ပႃး “ယေႃႊယၵ်ႉ” (ไทย) ဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉၵႂၢမ်းတႅတ်ႈ ၽိုၼ်မၢႆ ၸိူဝ်းၸဝ်ႈၸုမ်ႈၶူးႁူင်းႁဵၼ်း တူင်ႇဝူင်းၶုၼ်ၼၢင်းၼႂ်းဝင်း မိူဝ်ႈ 1950 ။ 

လူၺ်ႈၵႂၢမ်းမၢႆ ၵႂၢမ်းဝႃႈ“ ထႆး” (ไท)  ပိၼ်ႇဝႃႈ “ထႆး” (ไทย)  ပွင်ႇဝႃႈ ၼၢမ်းၸိုဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ပွတ်းတႂ်ႈ။

ပွင်ႇဝႃႈ မီလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၊ ဢမ်ႇပဵၼ်ၶီႈၶႃႈ ။ ၶေႃႈတႅတ်ႈ ဢၼ်ၸုမ်းၸဝ်ႈ ၸုမ်ႈၶူးႁူင်းႁဵၼ်းတူင်ႇဝူင်းၶုၼ် ၼၢင်းၼႂ်းဝင်း ပၼ်ဝႆႉၼႆႉ လႅပ်ႈမိူၼ်ၶႂ်ႈၶတ်းၵၼ်တင်းၶေႃႈဢမ်ဢွင်းၵူၼ်းမိူင်းဝႆႉ။

တႃႇၸႂ်ႉတူဝ်လိၵ်ႈ “ထႆး”(ไทย)  ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း တႅၼ်း “သယၢမ်” ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈထဵင်ၵၼ်မႃး ၼႂ်းသၽႃးထႆးယဝ်ႉလၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်း။ ၵူၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ႁႂ်ႈၸႂ်ႉတူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ဝႃႈ  “ထႆး”(ไทย) ဢၼ်မီး “ယေႃးယၵ်ႉ” (ย) ၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်လႄႈ ၸင်ႇတူၵ်းလူင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး။

ၸင်ႇဝႃႈ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ သုၽၢၽ် ၿုရုသ် ဝၼ်းတီႈ 30 လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊရ် 1939  (ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵိုၵ်းပိုၼ်း မိူင်းထႆး ၽွင်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၵမ်း 2 ) ထႅမ်သုၶ်း ၼုမ်ႉၼူၼ်ႊထ် တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ- တီႈပွင်ႇတူဝ်လိၵ်ႈ “ထႆး” မီး ယေႃႊယၵ်ႉ(ไทย) ၼႆႉ ႁၢင်ႈလီတဵမ်ထူၼ်ႈ ငၢႆးမိူၼ်ၽူႈယိင်း တႃးမုၼ်ႈထုၵ်းၽွင် ယွမ်ႉသူပ်းယွမ်ႉပၢၵ်ႇ။ တူဝ်လိၵ်ႈ “ထႆး” ဢမ်ႇမီး “ယေႃႊယၵ်ႉ” (ไท) သမ်ႉ  မိူၼ်ၽူႈယိင်းႁၢင်ႈလီ သၽႃႇဝ ၼႃႈသႂ် ဢမ်ႇလုပ်ႈမုၼ်ႈတႃးၽွင်သင် – ၼၼ်ႉၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။

 (*** ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်သုၼ်ႇတူဝ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ)