ၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇထိူမ်သေ ၸၢင်ႈထူပ်းၽေးသၽႃႇဝလၢႆပိူင် ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၽေးၾႆးၵေႃႈ ၸၢင်ႈမႃးထိုင်ၼႂ်းဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းၵိုၼ်းလႆႈ။ ၽဝ်ႇၾႆးလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ သင်မၼ်းလၢမ်းမႆႈမႃး တၵ်းပဵၼ်ၽေးယႂ်ႇလူင်မိူၼ်ၵၼ်။
ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး ၸၢင်ႈထူပ်းၽေးၾႆးမႆႈပႃႇမႆႈထိူၼ်ႇ။ ၾႆးမႆႈပႃႇၼႆႉ ၸၢင်ႈပၼ်တၢင်းတုၵ်ႉၶၵူၼ်းလႄႈ တူဝ်မီးၸႂ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၾႆးမႆႈပႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီလႃးလႃးၼႆတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ယူႇတီႈဝႃႈ ၾႆးမႆႈပႃႇၼၼ်ႉ မႆႈၼမ်ႁႃႉမႆႈဢေႇၼႆၼၼ်ႉသေ လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈမၼ်းတေပိူင်ႈၵၼ်။
ၽဝ်ပႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးသၽႃႇဝ ႁဵတ်းႁႂ်ႈငႂ်ႈလိၼ်လီ။ ၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းပႃႇတီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ သင်ဝႃႈ မီးၵိင်ႇမႆႉဢၼ်လဵၵ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇႁၵ်းတူၵ်းတဵမ်ဝႆႉၸိုင် တႃႇႁႂ်ႈမၼ်းတေၽင်ႉတေၼဝ်ႈသေ ၸိုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းလိၼ်ၵႂႃႇဢမ်ႇငၢႆႈ။
သင်ဝႃႈ ၾႆးမႆႈယဝ်ႉတႄႉ ၵိင်ႇမႆႉႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ၽဝ်ႇသေ ၼင်လိၼ်မိူင်း ၸၢင်ႈၸုပ်ႇၸိုမ်း ၶဝ်ႈလိၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇလၢမ်းမႆႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ မႆႈတီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ ၵူၺ်းတႄႉ မီးၽွၼ်းလီ တႃႇတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ ဢၼ်တေဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈမႂ်ႇယူႇ။
တူၼ်ႈမႆႉမၢင်တူၼ်ႈ ၺႃးၾႆးႁုပ်ႇသေတႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇတၢႆၵေႃႈမီး။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၵႄႊလီႊၽူဝ်ႊၼီႊယိူဝ်ႊၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉယႂ်ႇမႆႉလူင် ၺႃးၾႆးမႆႈပႃႇႁုပ်ႇမႆႈသေတႃႉ ဢမ်ႇထိုင်တီႈလူမ်ႉတၢႆ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈသၽႃႇဝ တူၼ်ႈမႆႉလူင်မၢင်ၸိူဝ်း မၼ်းၵေႃႈမီးပိူၵ်ႇၼႃမီးၼင်ၼႃဢၼ်ႁႄႉၾႆးလႆႈၼႆ greenwaymyanmar ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉ။
သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၾႆးမႆႈပႃႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵုမ်းလႆႈၼၼ်ႉတႄႉ တေလၢမ်းမႆႈတင်းႁူၺ်ႈတင်းလွႆ၊ ႁႅင်းမႆႈၵေႃႈသုင်ႁႅင်းလႄႈ ၽွၼ်းႁၢႆႉ တေၼမ်လိူဝ်ၽွၼ်းလီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်းၸိုင် ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၾႆးမႆႈပႃႇ ဢမ်ႇသူႈမီးၽွၼ်းလီသင်။ ဢၢႆၵႂၼ်းၾႆးမႆႈပႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူင်းမူဝ်း၊ မဵၼ်ၶႅမ်ႈ၊ ၾုၼ်ႇၵႂၼ်းဢုၺ်ဢုမ်း၊ ပေႃးပဵၼ်ၼႂ်းဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်ၸိုင် တေႁူမ်ႈၵၼ် တင်းၵႂၼ်း ရူတ်ႉၵႂၼ်းၵႃးသေ တေယဵၼ်းပဵၼ်ၵွင်ႉငူၼ်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းပႃးလူးၵွၼ်ႇ။
ယွၼ်ႉၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ လိူတ်ႇမႆႈမႃးသေ ထၢတ်ႈၼမ်ႉဢၼ်မီးၼႂ်းလိၼ်မိူင်းၵေႃႈ ႁႅင်ႈႁိူတ်ႇ။ ၶၢဝ်းၾူၼ်ၵေႃႈ ၾူၼ်ဢမ်ႇတူၵ်းသေ ထၢတ်ႈၼမ်ႉတေဢေႇမႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶၢဝ်းႁႅင်ႈၶၢဝ်းႁွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၽဝ်ႇၾႆးဢိတ်းဢွတ်း မႃးတူၵ်းသႂ်ႇၼႂ်းပႃႇၵူၺ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈလၢမ်းမႆႈၵႂႃႇၵူႈတီႈ။
ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းပိုၼ်းၾႆးမႆႈပႃႇ တီႈဢမေႊရိၵၼ်ႊတႄႉ ဢၼ်ၾႆးမႆႈပႃႇၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် တေပဵၼ်ယွၼ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်း။ ပဵၼ်ယွၼ်ႉၵူၼ်း တင်ႈၸႂ်လႄႈသင် ဢမ်ႇတင်ႈၸႂ်လႄႈသင် ၸုတ်ႇၽဝ်တူၼ်ႈ/ ယုမ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼွႆႉၼွႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈလၢမ်းပဵၼ်ၾႆးပႃႇမႃး။
သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၾႆးမႆႈပႃႇ သႅၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၵုမ်းလႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ ၸၢင်ႈလၢမ်းထိုင်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းဝဵင်း ဢွင်ႈတီႈၵူၼ်းမိူင်းယူႇသဝ်းထႅင်ႈ။ တီႈမိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊၼၼ်ႉတႄႉ သင်ဝႃႈ ႁိူၼ်းၺႃးၽေးၾႆး မႆႈပႃႇလၢမ်းထိုင်ၸိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆၶိုၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇလႆႈသုၼ်ႇၸိူင်ႉ ၼႆသေပွၵ်ႈသေဢိတ်း။
ဝၢႆးၾႆးမႆႈပႃႇယဝ်ႉ ငႂ်ႈလိၼ်တေလီ လွၵ်းလိၼ်တေပဝ်ႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ မီးထႅင်ႈတင်းၼမ်။ တူၼ်ႈမႆႉၶိူဝ်းမႆႉ သႅၼ်းဢၼ်ဢဝ်ႁဵတ်းယႃႈယႃလႆႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၽၵ်းလႆႈ။ လမ်းမႆႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈဢဝ်မႃးႁဵတ်းတီႈယူႇတၼ်းသဝ်းလႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ တေလူႉသုမ်းၼမ်။ တႃႇတေၽုတ်းဢွၵ်ႇ မုၼ်းမႂ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေယၢပ်ႇ။
တူဝ်သတ်းတတ်းမႅင်း ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း တေလူႉတေတၢႆ။ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ မူၺ်ႉႁၢႆသဵင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ သင်ဝႃႈ တူဝ်သတ်းဢမ်ႇလူႉတၢႆသဵင်ႈၼႆၵေႃႈ တႃႇၶဝ်တေလိပ်းၶီးမီးၸႂ်ၵႂႃႇ တႃႇၶဝ်တေယူႇတေၵိၼ် တၵ်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။
လူမ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇသႅၼ်ႈသႂ် တေမီးလူမ်းသႅၼ်း ၶႃႊပုၼ်ႊတၢႆႊဢွၵ်ႊသၢႆႉ CO2 ဢွၵ်ႇမႃးၼမ် (မိူၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ တေပဵၼ်လူမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ PM 2.5)။ ယွၼ်ႉၾႆးမႆႈပႃႇသေ ၼႂ်းလူမ်းၵေႃႈ တေမီးၾုၼ်ႇမီးမုၼ်ႈ။ တုမ်ႉတိူဝ်ႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်း မိူၼ်ၵၼ်။
ႁိူၼ်းဢၼ်ယူႇၸမ်ပႃႇထိူၼ်ႇၼႆႉ သင်ပဵၼ်လႆႈ တၵ်းလူဝ်ႇၸႂ်ႉၶိူင်ႈႁဵတ်းၶိူင်ႈသၢင်ႈမၼ်း သႅၼ်းဢၼ် ၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၾႆးလၢမ်းမႆႈလႆႈ။ ၼႂ်းၵၢပ်ႇပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ သင်ဝႃႈ သၢင်ႈႁိူၼ်းယေး ဝတ်ႉဝႃး ႁူင်းႁဵၼ်း ႁူင်းယႃလႄႈ ဢွင်ႈတီႈၵူႈပိူင်ပိူင်ၸိုင် တၵ်းလႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇပႃး တႃႇႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈၽေးၾႆးလၢမ်းမႆႈ။
ၾႆးမႆႈလၢမ်းပႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တိုၵ်ႉမီးမႃးၵူၺ်း။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 420 လၢၼ်ႉပီ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ တႄႇမီးမႃး ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၾႆးမႆႈပႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ထတ်းသၢင်တူၺ်းႁၼ်တီႈ သၢၵ်ႈတူဝ်သတ်း သၢၵ်ႈၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇၵႄႇ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇသေ လႆႈႁူႉဝႃႈၾႆးမႆႈပႃႇမီးမႃးၸဵမ်လႂ်။
ၾႆးမႆႈပႃႇထိူၼ်ႇၼႆႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ၸႅၵ်ႇဝႆႉပဵၼ် လၢႆသႅၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ – ၾႆးလၢမ်းဝႆး (ၾႆးၽိူင်း) (brush fire)၊ ၾႆးမႆႈယုမ်းလူင် (bush fire) ၊ ၾႆးမႆႈပၢင်ႇ ၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၾႆးႁၢတ်ႇသၢႆး (desert fire) ၊ ၾႆးမႆႈ ပႃႇယႂ်ႇမႆႉလူင် (forest fire)၊ ၾႆးမႆႈပႃႇယႃႈယုင်း (grass fire)၊ မႆႈႁႆႈ (hill fire)၊ မႆႈမႆႉၽင်ႉ(peat fire)၊ မႆႈတိူၵ်ႇၽၵ်း (vegetation fire) လႄႈ မႆႈပႃႇယိူဝ်ႈယႃႈ (veld fire) ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ် ၾႆးပႃႇတေဢမ်ႇလၢမ်းမႆႈၼမ် ၼင်ႇႁိုဝ် တေၵုမ်းလႆႈၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၶဝ် ၶတ်းၸႂ်တႃႇႁႃ လွၵ်းႁႃလၢႆးမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်သေတႃႉ ပႆႇထိုင်တီႈႁၢမ်ႈလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ပႆႇၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ ယႃႇႁႂ်ႈမီးၾႆးမႆႈပႃႇ။ မီးယူႇလၢႆးလဵဝ် ၼင်ႇႁိုဝ် ၾႆးတေဢမ်ႇလုၵ်ႉမႆႈႁႅင်း ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလၢမ်းၵႂႃႇၵႆၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၼႅတ်ႈၽဵဝ်ႈ ဢၼ်တေၸၢင်ႈပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၾႆးမႆႈငၢႆႈ ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ