လၢၵ်ႇလၢႆငဝ်းလၢႆးလႄႈလၢၵ်ႇလၢႆလွင်ႈပဵၼ်ယူႇဢၼ်ပၢႆႈပိူင်ႈ ႁိုဝ် ၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်တင်းသၽႃႇဝ (ထမ်းမၸၢတ်ႈ) ႁူမ်ႈတင်း ၵၢၼ်သၢင်ႈလူၺ်ႈ ၼမ်ႉမိုဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၶႂၢင်ၶတ်းၵၼ်တင်းသၽႃႇဝ  ယူႇယၢမ်းလဵဝ် မီးလၢႆသဵင်ႇလၢႆယၢင်ႇ၊  ပဵၼ်ၵၢၼ်ၶႂၢင်ၸႂ် တင်းသၽႃဝ ၵၢၼ် ၵိူတ်ႇပဵၼ်မီးတႄႉ၊ ဢိၵ်ႇတင်းလွင်ႈတေယွမ်းႁပ်ႉ  ၵူၼ်းၼႂ်းၸုပ်ႈပၢၼ်ၼႆႉ တၵ်းဢမ်ႇငၢႆႈ၊ ႁူမ်ႈတင်းႁႂ်ႈမၼ်းၵိုင်ႇပေႃးလီတင်းၸူဝ်ႈပၢၼ်  ၵၢၼ်ပဵၼ်ယူႇၵူၼ်းႁဝ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ် ၸႂ်လမ်ႇမၢၵ်ႈလေႃးၽ သေ ပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢၼ်ၶိတ်ႉၶူၼ်ႉ သၢင်ႈၶူင် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတင်းၵၢၼ် ဢၼ် ထုၵ်ႇ သၽႃႇဝ (ထမ်းမၸၢတ်ႈ)လႄႈၽိတ်းပိူင်ႈသၽႃႇဝ (ထမ်းမၸၢတ်ႈ)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်ႁဵတ်ႇလွင်ႈတၢင်း ႁႂ်ႈလိၼ်ၾႃႉ ဢႃးၵၢသ်ႇ(လူမ်း) ပိၼ်ႇလၢႆႈသဵၼ်ႈတၢင်း ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွႆၼမ်ႉၶႅင်လူင် ပႅၼ်ပႄႈလုမ်ႈၾႃႉတၢင်းႁွင်ႇ (ၶူဝ်ႈလူၵ်ႈၼိူဝ်/Northpole) ၸိူမ်ႈၼႆႈ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၶိုၼ်ႈသုင် ဢုတုႁၢႆႉၸႃႉ ၾူၼ်ၾႃႉ ၽိတ်းမိုဝ်ႉၽိတ်းယၢမ်း ၼမ်ႉၼွင်းလုပ်ႇထူမ်း လွႆၵူၼ်ႇပိၼ်ႈပင်းလူမ်ႇ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ ၵိူတ်ႇပဵၼ်ၽေး(ၽယ)တူဝ်ႈလူၵ်ႈ။

ဢမ်ႇၵွမ်ႉၼႆႉၵွႆး ၽေး(ၽယ) ၶဵၼ်လူင်ဢၼ်သၢင်ႈလူၺ်ႈၼမ်ႉမိုဝ်းၵူၼ်းႁဝ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼွၵ်ႈလိူဝ်သေ ၸႂ်ၶႂ်ႈမႄႇၶႂၢၵ်ႈၽိူမ်ႉတိူဝ်း သပ်းသိၼ်ၶူဝ်းၶွင်တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ ႁိုဝ် တႃႇၸိူတ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈၾၢႆႇၼိုင်ႈ တၢင်းၼိုင်ႈ လိူဝ်သေၼၼ်ႉယဝ်ႉ ယင်းၶွၼ်ႈႁႅင်း ၶူင်သၢင်ႈၼမ်ႉၵတ်ႉလပ်ႉၶူမ်းၼဵပ်ႉငႃးၵွင်ႉႁႅၼ်ႇ ၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်း မၢၵ်ႇမိုဝ်ႈၸိုၼ်းယၢမ်းၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈတၼ်းပၢၼ် လူၺ်ႈႁႂ်ႈၽွမ်ႉ တူဝ်ႈတၼ်းၵၢၼ်လေႃႇတိုၵ်း လႄႈၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်လႅၼ်ႇၶိုၵ်ႉဝႆးၽၢႆၵတ်ႉတွၼ်းမႅၼ်ႈယမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁင်း မၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈ။  ၸင်ႇဝႃႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလၵ်းလႅမ်ၶဝ် ၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်ႁႃၶေႃႈမုလ်း ၼႂ်းၸိူဝ်း ပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ ထဵၵ်ႉၼူဝ်ႊလူဝ်ႊၵျီႊ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႂ်ႇၵၢဝ်ႉၶၢမ်ႈၼမ်းၼႃႈၸုပ်ႈပၢၼ် ဢိၵ်ႇတင်း ၽူႈမီး ၼမ်ႉၵတ်ႉၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇ ၵူၼ်းႁုၼ်ႈ သႅၼ်းမႂ်ႇဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇလိုဝ်ႈ။

ပႅၵ်ႇၵၼ်တင်းႁဝ်း ၵုမ်ႇၽိတ်းမေႃး ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၵၼ် ဢမ်ႇထၢင်ႇယႂ်ႇ ဢမ်ႇၼပ်ႉၼႃႈထိုဝ်တႃ ဢမ်ႇယွင်ႈယေႃး ဢူငဝ်းၵၼ် ဢမ်ႇသွၵ်ႈ ႁႃႁဵၼ်းႁူႉၶေႃႈမုလ်းလီငၢမ်း ဢၼ်တေပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇၸိူဝ်ႉတႃႇ ၸၢတ်ႈမႃး ၶွၼ်ႈမႃး ၵွင်မႃးႁွမ်သၢင်ႈႁႅင်း။ ပိူၼ်ႈတႄႉ ယိင်ႈၼမ်ယိင်ႈလီ ပိူၼ်ႈၼမ်ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်ႁႅင်းဢွၵ်းဢေႃၶွၼ်ႈယႂ်ႇ  ႁွမ်ႁႃၶေႃႈ မုလ်း သႂ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်သၢင်ႈၸၢတ်ႈ ။ ႁဝ်းသမ်ႉယိင်ႈၼမ် ယိင်ႈထဵင်ၵၼ်ဢမ်ႇမီး ႁဵတ်ႇမီးၽူလ် ၊ ႁဝ်းၼမ်ႁဝ်းၽိတ်း မေႃးၵၼ် ၵဝ်ဢမ်ႇယွမ်းမႂ်း မႂ်းဢမ်ႇယွမ်းၵဝ် ဢမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈမုလ်းလွၼ်ႉၵႅၼ်တႄႉ ပဵၼ်လၵ်း ပဵၼ်ယႂ်ႇ။

ပေႃးလၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈဢမ်ႇမႅၼ်ႈတင်းၵႂၢမ်းၶၢၼ်ဢၢင်ႈၵၢၼ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိုင် လိူဝ်သေၼွင်ႇၼၢဝ်ႉ တိုတ်ႉၸၼ်ၵၼ် ႁဵတ်း ႁႂ်ႈထိူင်းထိုင်ႉယဝ်ႉယင်းဢမ်ႇမုင်ႈႁၼ်ငဝ်းႁၢင်ႈယိူင်းမၢႆလူးၵွၼ်ႇ။ ၼွၵ်ႈလိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽွၼ်းၵၢၼ်ဢၼ်တိူဝ်းလိူဝ်မႃးၸုပ်ႈပၢၼ်ၼႆႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်း  ၵွင်ႈၵၢင်ႇမၢၵ်ႈမိုဝ်ႈၸိုၼ်းယၢမ်း ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလီ တိူဝ်းလိူဝ်ၵဝ်ႇမႃးၽွင်ႈၼႆၵေႃႈ ၼမ်ႉၸႂ်လႄႈႁႅင်းၸႂ် ဢၼ်ၵိုမ်း မၼ်ႈၵႅၼ်ႇႁတ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇၶိုတ်းပၢၼ် တႄႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢမ်ႇဝႃႈ ၵေႃႉသိုၵ်းၵေႃႉႁၢၼ် ႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ ယင်းႁၢဝ်ႈ ႁၢၼ်လႄႈ ပိုၼ်ႉပွႆႇ ၽႃႈလႆႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၵၢၼ်လႆႈလီလႆႈပဵၼ်သူၼ်ႇတူဝ်ၼမ်လိူဝ်ၼႆႉတႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၵိၼ်ပိူဝ်ႈယူႇ တႃႇၵွပ်ႇၵူႈၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈလႄႈဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇမီးတၢင်းလိူၵ်ႈ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ယူႇပိူဝ်ႈၵိၼ် ဢမ်ႇမီးတၢင်းလႂ် ဢၼ်လီလိူဝ်ၵၢၼ်ပဵၼ်ယူႇ။

လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း လိူဝ်သေယၢင်းၽိူၵ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမၢၼ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းတႆး ထတ်းမႃးၵေႃႈပဵၼ်တႆး ဢၼ်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမၢၼ်ႈ။ ဝၢႆးၼႆႉၵေႃႈမီးမႃးလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်တိုၼ်ႇတူဝ်တိုၼ်ႇၸႂ် ၵေႃႇတင်ႈလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႃႇမၢၼ်ႈ။ ၵွႆးၵႃႈ ၶႂ်ႈၵူႈၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢဝ်ႉယၢင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈၵႂႃႇလႆႈလီ လိူဝ်တႆးၵူၺ်းပႆႇပေႃး ယင်းလူမဝ်ထၢင်ႇလဵၵ်ႉလႄႈႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ်ၼႃႈလိၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး   လူၺ်ႈဢမ်ႇမီး ၵၢၼ်ၵဵင်ၵူဝ် သင်ၼိူဝ်တႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၼ်လႆႈၸႅင်ႈလႅင်း   တင်းဢဵၼ်ႁႅင်းလႄႈဢွၵ်းဢေႃ ပၢႆးဝူၼ်ႉ။

ပေႃးႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်တႄႉပဵၼ်ၶေႃႈတွပ်ႇထဵင်ၵၼ် ယွၼ်ႉၼႃႈတီႈၼႃႈလိၼ်သွၼ်ႉ  ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈမႃးႁိမ်ၵဵပ်းၵူၼ်း ၵဵပ်းသိုၵ်း ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼႆ သေ ဢဝ်ပဵၼ်ဢဝ်တၢႆ သၢႆၸႂ်လုၵ်ႈမႄႈတႆး ၸိူဝ်ႉလိူတ်ႈၶိူဝ်းလဵဝ်ၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႆႉၵိုတ်းလိူဝ်။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈယုမ်ႇၵႂၢမ်းသူၼ်းထႅၵ်ႇ ၸႅၵ်ႇႁႂ်ႈႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၽိတ်းမေႃးၵၼ် ၶဝ်ႈႁႃၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ ယူႇၸွမ်းၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ ။ ၵွပ်ႈဝႃႈပေႃးႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ် ပဵၼ်ဢၼ် ၼိုင်ႈဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၸိုင် တေႁႅင်းယႂ်ႇတေၵႅၼ်ႇၶႅင် ပိူၼ်ႈၵေႃႈတေဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈမႃးၸိမ် မႃးပေႉၵိၼ် မႃးႁိမ်လိၼ်တီႈယူႇဢူႇတီႈၼွၼ်း တႆးလႆႈငၢႆႈ။

လိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈႁၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီၵၢၼ်ဝၢင်းမၢၵ်ႇဝၢင်းၽႅၼ် ယႃႇဝႃႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၵွင်ႉ မီးႁႅၼ်ႇ လႃႈ၊  တေႃႈတူဝ်ထိူၼ်ႇ ၵွႆးၵေႃႈပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈမီးတီႈယူႇ ပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈဢႃႈပၢၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းသင်လႆႈ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႃႈတီႈသွၼ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈယိၼ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်လၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ပိူၼ်ႈမႃးပုတ်ႈတႅၼ်းပုတ်ႈယိပ်း ဢဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈၼႃႈလိၼ် ၼႃႈတီႈၵေႃႈဢမ်ႇသွၼ်ႉယဝ်ႉ ။

ဢၼ်ပဵၼ်တႄႉလႄႈၸႂ်ယွမ်းႁပ်ႉၼၼ်ႉ တၵ်းဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈ  ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၶေႃႈယုမ်ႇယမ်လႄႈၵၢၼ်ႁပ်ႉၽိတ်းထုၵ်ႇ လူၺ်ႈၼမ်ႉမိုဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်တူဝ်သၢင်ႈ။ လၢႆသိင်ႇလၢႆယၢင်ႇ ပၺ်ႁႃလႄႈၵၢၼ်ၽိတ်းၽၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ပႆႇတွၼ်ႉမီးၽႂ်ဢွၵ်ႇမႃးႁပ်ႉၽိတ်း  ၊ ဢမ်ႇဝႃႈလီႁိုဝ်ၸႃႉ မၼ်းၵေႃႈတဵတ်ႇသီႇယဵၼ်ၵႂႃႇၵွႆး။

လူၺ်ႈပိူင်ၵၢၼ် တၢင်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈၼင်ႇၼၼ် မိူဝ်ႈပၢၼ်တႄႇႁႅၵ်ႈဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉ ႁဝ်းယင်းလႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ လႄႈၵူၼ်းမိူင်းၽူႈ ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ႁူမ်ႈမႆႉႁူမ်ႈမိုဝ်းႁူမ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶူၼ်းၶဝ်းၶဝ်ႈၵၼ် ပဵၵ်ႉသမ်ႉမီးၶေႃႈ ထဵင်ၵၼ်တႄႉတႄႉ ဝႃႈဝႃႈၵေႃႈ ယင်းယူႇၾၢႆႇလဵဝ်ၵၼ် ယွမ်းႁပ်ႉမၵ်းမၼ်ႈၵၼ် ဢမ်ႇပႅင်းၸင်းဝႆႉၼမ်ႉၵႃႈၼႂ်းၸႂ်ၵႃႈၼွၵ်ႈတေႃႇၵၼ် မိူၼ်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် လႅပ်ႈပေႃးတေဢမ်ႇၽဝ်ၽီၵၼ်။

ပေႃးတူၺ်းၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ႁဝ်းႁဵတ်းယူႇၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ မိူၼ်တင်းႁဝ်းတေႃႇႁဝ်းၶႄႉၶႅင်ႇတၢင်းလီၵၼ်ၵွႆး ဢမ်ႇၵႂႃႇ တုမ်ႉယွၼ်ႉတေႃႇ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵႃႈႁိုဝ် ၼွၵ်ႈမိူင်းတေႃႉတႄႉႁူႉၽိဝ်ၽိူၼ်မၼ်းၵွႆး ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၢၼ် မိူင်းမၢၼ်ႈ တေႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူၵ်ႈပေႃးႁၼ် ၾၢႆႇထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ) လႄႈၾၢႆႇၸဝ်ႈဢမ်း ၼၢၸ်ႈ။ ၾၢႆႇထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ) ၶွင်မၢၼ်ႈ ၶဝ်ၶွၼ်ႈတုမ်ဢဝ်ပႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႃးပဵၼ် ပႃႊတီႊ ၶဝ် မႃးပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်းသၽႃးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်း ၶိူဝ်းၵေႃႈမီတၢင်းလိူၵ်ႈဢဝ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်   ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႊတီႊမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁၼ်ဝႃႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်းတေၸၢင်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇလိူၵ်ႈဢဝ်လုၵ်ႈၸုမ်းၶွင်ပႃႊတီႊဢၼ်တေၸၢင်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉၶဝ်ႈသၽႃး။ ၼၼ်ႉၵေႃႈမီးလၵ်းထၢၼ် ႁၢၼ်မႃးယဝ်ႉ 2 ၸုပ်ႈမိူဝ်ႈပီ 2015 -2020။ ႁဝ်းသမ်ႉ မိူဝ်ႈၵူၼ်းမီးဢေႇ သမ်ႉပၢႆၽႄပဵၼ် 2 ပႃႊတီႊ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၶဝ်ႈသၽႃးလႆႈၼမ်လႄႈပဵၼ်လူင် ပွင်ၸိုင်ႈလႆႈ ပေႃးဢမ်ႇပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းသင်ဢမ်ႇလႆႈ။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၵၢၼ်ၽိတ်းၽၢတ်ႈလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ လိုၼ်းသုတ်းၽွၼ်းၸႃႉလူင်မၼ်းမႃးတူၵ်းယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းတုမ်ႉ ယွၼ်ႈယူႇတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ လိူဝ်သေၵႂႃႇၼႄးဝဵရ်းၵမ်(ဝူတ်ႈၵၢမ်ႇ) ၵမ်ၸႃးတႃ( ၵၢမ်ႇၸတႃႇ) တေၸၢင်ႈၵႂႃႇၼႄးၽႂ်။