ဝၼ်းတီႈ 8/3/2025 ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တင်း မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈၵၼ် ၸတ်းႁဵတ်းဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉ တီႈၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ။

ဝၼ်းၼၢင်းယိင်း လုမ်ႈၾႃႉ ၸုမ်းသုၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၼၢင်းယိင်းၸၼ်ႉၸွမ် ၵဵင်းမႆ Department of women studies CMU ၼႆႉဢွၼ်ၼႅင်ႈၵၢၼ်လၢႆလၢႆၸုမ်း တင်း တူင်ႇဝူင်း ၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ ၊ မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸတ်းႁဵတ်းဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉတီႈ သၢမ်ၵသတ်ႇ (ဢွင်ႈတီႈႁၢင်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသၢမ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးၵၢင်ဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ) ။

ပၢင်ၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းဢွၵ်ႇသဵင်ၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းယိင်းၼႆႉ တႄႇၶၢဝ်းယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 5 မူင်း( ယၢမ်းထႆး ) တေႃႇထိုင် 9 မူင်းၶိုင်ႈ ။

 ၶၢဝ်းယၢမ်း 5 မူင်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈၽွမ်ႉၵၼ် ပႆတၢင်းၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းဢွၵ်ႇသဵင် လုၵ်ႉတီႈ ၽၵ်းတူတႃႈပႄး​​သေ ပႆတၢင်းၼႄၵၢင်ၸႂ် မႃးထိုင်တီႈ သၢမ်ၵသတ်ႇ ယဝ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်တီႈ  ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈလွင်ႈၼၢင်းယိင်း လႄႈ ၼႄလၢႆးၵႃႈလၢႆးဝႅၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၊ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ပွႆး  မီး 300 ပၢႆ ။

ပၢင်ၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းၼၢင်းယိင်းၼႆႉ  မီး17 ၸုမ်း မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ  ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ  กลุ่มคนงานหญิงเพื่อความยุติธรรม – Women Workers for Justice Group ၊ Women’s League of Burma (WLB) ၊ Migrant Workers Federation ၊ MAP Foundation  ၊ Global Campus Chiang Mai ၊ Department of Women’s Studies CMU ၊ BEAM Education Foundation ၊ Shan Women’s Action Network လႄႈ ထႅင်ႈလၢႆလၢႆၸုမ်း ။

ယူႇတီႈၸုမ်း 17 ၸုမ်း ၊ မီးၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းမီး 7 ၶေႃႈ ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ

1. ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးတူၺ်းလူႇၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၼၢင်းယိင်း လႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် လူလၢႆ သုၼ်ႇလႆႈ၊ ထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉလႄႈ ဢမ်ႇမီးတီႈယူႇတီႈၵိၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
2. ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၼၢင်းယိင်းၵူႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵူႈသႅၼ်းပၢၼ် ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းလႆႈမႃးပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈပႃးႁူမ်ႈသၢင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ် လႅၵ်ႈလၢႆႈ၊ သုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၵူႈယိင်းၸၢႆးလႄႈ ၵူႈငႅင်ႈ ။
3. ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႂ်ႈ ၼၢင်းယိင်းလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵၢၼ် မိူင်း  ၊ ႁႂ်ႈလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၵႄႈပၼ်ႁႃ ၵၢၼ်မိူင်း ။
4. ႁႂ်ႈၵမ်ႉထႅမ် ႁၼ်လီ ႁႂ်ႈၽူႈယိင်း လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃး ၼႂ်းၵၢၼ်ပွင်သၢင်ႈ တႃႇသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် လႄႈ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ထိုင်ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈ ၊ ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ။
5. ယႃႇတဵၵ်းတဵင် ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵူႈၸၼ်ႉထၢၼ် ႁႂ်ႈၸွႆႈထႅမ်ပူၵ်းပွင်ပၼ်ပႃး ။
6. ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ပၼ်ႁႅင်းဢီးလႄႈ မီးလွင်ႈႁဵတ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ တႃႇတေၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၼႂ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ႇၸိုင်ႈထႆး ဝႆႉၼၵ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ (CEDAW) ပႃးၸဵမ်လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝႆႉလႄႈ ဢၼ်လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝႆႉ တင်းမူတ်း။   
7. တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးၶိုၼ်းမႄး ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း ပၵ်းပိူင်ႇမၢႆမီႈ ၊သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းလႄႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လၢႆလၢႆတီႈ ၊ လၢႆလၢႆမိူင်း ႁႂ်ႈဢဝ်မႃးၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၼၢင်းယိင်းႁႂ်ႈမီးၽွၼ်းလီ ။

မိူၼ်ၼင်ၼႆ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သုၼ်လႆႈသုၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၵေႃႈ မီးၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းၽႂ်မၼ်း ။

ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်း ၸုမ်း WJG  ႁႅင်းၵၢၼ်ယိင်းတႃႇလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယူႇတီႈၸုမ်းႁဝ်းၶႃႈတုၵ်းယွၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈ မီး 5 ၶေႃႈ ၊ ပေႃးၼၢင်းယိင်းႁဝ်းပဵၼ်သိၼ်ႈႁူဝ်လိူၼ် သေ ပေႃးယွၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ် ၼႆႉယႃႇႁႂ်ႈပေႃႈလဵင်ႉမႄႈလဵင်ႉႁၢၵ်းငိုၼ်း ၊ သွင် ႁႂ်ႈမီးၽႃႈဢွမ်ႈ  (ၽႃႈဢၼႃးမႆး) ၾရီး  တႃႇၼၢင်းယိင်း ဝႆႉၵူႈတီႈ  ၊ သၢမ်  လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းၵူႈၵေႃႉ ႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆး ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်၊ ၊ သီႇ ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ  ၸတ်းဝႆႉပၼ်တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း တွၼ်ႈတႃႇၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းထူပ်းၺႃးၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉၼႂ်းႁိူၼ်း လႄႈသင် ၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်းလႄႈသင် ၽေးလွင်ႈ လွၵ်ႇငိုတ်ႈ ၵၼ်ႉၸၼ်လႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉ – လႆႈမႃးလိုဝ်ႈသဝ်း ၊ ႁႃႈ – ႁႂ်ႈပေႃႈလဵင်ႉ မႄႈလဵင်ႉၸတ်းပၼ်တီႈယူႇတွၼ်ႈတႃႇႁႅင်းၵၢၼ်ၼၢင်းယိင်းလႄႈ ၵူၼ်းလုမ်းလႃးတူၺ်းလူပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁႅင်းၵၢၼ် ၽွင်းယူႇဢမ်ႇလီ ၵိၼ်ဢမ်ႇဝၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႃႈဢေႃႈ။”- ဝႃႈၼႆ ။

ၼၢင်းယိင်းတႆး ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်သုၼ်ႇလႆသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း​​ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ-“ဢွၼ်ၼႃႈၼႆႉ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼၢင်းယိင်းၼႆ ဢမ်ႇမီးႁႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝၢႆးလင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉသၵ်ႉမႃးၼႆႉ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလၵ်းလၵ်းမၼ်းၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈလွတ်ႈၽေး ၊ ၼၢင်းယိင်းႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းလႄႈလႆႈပၢႆႈၼႆႉ လွင်ႈယၢပ်ႇတေမီးတင်းၼမ်၊ လွင်ႈပၢႆးယူႇလီၸိူဝ်းၼႆႉ ၊  တႃႇႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ၊  ၵွပ်ႈၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈ ဢၼ်ႁႃငိုၼ်းငၢႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ KTV ၵျႃႊၽႅၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၼႆႉတင်းၼမ်၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသမ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇမီးပိူင်လႄႈ မီးလွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉတႃႇလွတ်ႈၽေး၊ တီႈၼၼ်ႉသမ်ႉမီးယႃႈမဝ်းၵမ်လိူင်ႇၼမ်လႄႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးၵူႈလွင်ႈ။ ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉႁႅင်းၼႆႉ ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၼၼ်ႉၼႆ လႆႈၶၢႆတူဝ်ပႃး။ ”- ဝႃႈၼႆ ။      

ဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တႄႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 1857 ယွၼ်ႉႁူင်းငၢၼ်းတေႃးၽႃႈ တီႈမိူင်းၼိဝ်ႊယွၵ်ႉ ၸႂ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်း ၵၢၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လိူဝ်ႁႅင်း သမ်ႉလႆႈၵႃႈႁႅင်းဢေႇ ၊ ၼႆသေ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ယိင်း ၸင်ႇလႆႈတုမ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃး။

မိူဝ်ႈၶဝ်တုမ်ၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပလိၵ်ႈၶဝ် မႃးပေႃႉႁႅမ် သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢင်ယၢႆႈၵႂႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးပီ 1908 လိူၼ်မၢတ်ႊၶျ် ဝၼ်းထိ 8 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းမိူင်းဢမေႊရိၵ တုၵ်းယွၼ်းထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းပႃႊတီႊ သူဝ်ႇလ်သႄႇလိတ်ႉ မိူင်းဢမေႊရိၵ  တႄႇမၵ်းမၼ်ႈဝၼ်းၼၢင်းယိင်းမႃး ။ ဢၼ် UN လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝၼ်း ၼၢင်းယိင်း လုမ်ႈၾႃႉမႃးတႄႉ တႄႇမိူဝ်ႈပီ 1975 ။