လုမ်းတြႃး မိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်းတူဝ် ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လႄႈတင်း ၽူႈမီးၸၼ်ႉၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းမူတ်း 23 ၵေႃႉ  လူၺ်ႈၶေႃႈ မၢပ်ႇမႂ်   ၶႃႈႁႅမ် ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ – ဝႃႈၼႆ ။

ၶေႃႈမၢပ်ႇမႂ် လႄႈတႃႇဢဝ်လိူင်ႈဢမူႉၶတီးဢၼ်ၼႆႉတႄႇပိုတ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 2019 ။ ဝၢႆးလင်ႁိုင်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 6 ပီ (ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 2025) ၼႆႉ ၸင်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်းတူဝ် ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉပႃး ၸွမ်ၸိၵ်း သိုၵ်း မၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၊ ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် ၸူဝ်းဝိၼ်း လႄႈ ၽူႈမီး ၸၼ်ႉသုင်/ဢွၼ်ႇ ၼႂ်း တပ်ႉသိုၵ်း မၢၼ်ႈထႅင်ႈ 21 ၵေႃႉ ။

 တီႈၼႂ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လုမ်းတြႃးမိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ တႃႇဢဝ်လိူင်ႈ ၽူႈၼမ်းၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ပႃးၸိုဝ်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈ (ၵဝ်ႇ) ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ   လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼူၵ်ႉယုင်းၽွင်းပီ 2017 လႄႈတင်း ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸိုင်ႈမိူင်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ။

လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ   လုမ်းတြႃးမိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊၼႆႉ  တေၸၢင်ႈမီးလွင်ႈတုမ်ႉ ယွၼ်ႈၼိူဝ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူင်ႉႁိုဝ် ? ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်း  ပႃး ၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ?  

လုမ်းတြႃး မိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်

လုမ်းတြႃး မိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊၼႆႉ ပဵၼ်လုမ်းတြႃး ဢၼ်မီးပၵ်းပိူင်ပိုၼ်ႉထၢၼ် ၾႅတ်ႊတရႄႊ ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းတြႃး ၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ ၵူတ်ႇထတ်းလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် ရႃႇၸဝတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ။

ယွၼ်ႉၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၼိူဝ် ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းတြႃး ၵူႈမိူင်းမိူင်းဝႆႉလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 2019 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းရူဝ်ႊ ႁိၼ်ႊၵျႃႊမိူင်းမၢၼ်ႈ (BROUK) ဢၼ်ပၵ်းလုမ်း ဝႆႉတီႈမိူင်း UK ၸင်ႇပိုတ်ႇလိူင်ႈ တိူင်ႇၸႅင်ႈၵႂၢမ်း တီႈ လုမ်းတြႃးၾႅတ်ႊတရႄႊ မိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တဵၵ်းတဵင် ပေႉၵိၼ် ၶႃႈႁႅမ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ မိူဝ်ႈပီ 2017  ။

လုမ်းတြႃး ၾႅတ်ႊတရႄႊၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈဝဵင်း ပိဝ်ႊၼူဝ်ႊဢေႊရိတ်ႊ (Buenos Aires) မိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊ  တီႊၼႃႊ။ လွင်ႈဢၼ်ၸုမ်း BROUK ၶဝ်တၢင်ႇယိုၼ်ႈဝႆႉ ၶေႃႈမၢပ်ႇမႂ်ၼိူဝ် ၸုမ်းႁူဝ်ၼႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈလုမ်းတြႃး လႆႈတႄႇၵူတ်ႇထတ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းပီ 2021 ။

ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 2022  ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၾၢႆႇၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်သေလုမ်းတြႃး ဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊ ၼႃႊ ယဝ်ႉလႆႈမွပ်ႈပၼ်ပႃးတီႈ လုမ်းၽူႈတၢင်ၼႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ထႅင်ႈ ။

သင်ဝႃႈလုမ်းတြႃးဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ  ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၵႂႃႇၸိုင် ယူႇတီႈလုမ်းၽူႈတၢင်ၼႃႈ လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ လႆႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ၶေႃႈမုၼ်းလ် သၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ – ၸုမ်းၾၢႆႇ ၵူတ်ႇထတ်း လွတ်ႈလႅဝ်း ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ (IIMM) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ  ဝႆႉၼင်ႇ ၼႆ။

ၸုမ်း IIMM ပဵၼ်ၸုမ်း ပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်း လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၊ ယူႇတီႈ ၶွင်ႊသီႊသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်းၾႃႉသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ဝႆႉ ။

လိူင်ႈဢၼ် ၸုမ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊမိူင်းမၢၼ်ႈ (BROUK)  တိူင်ႈၸႅင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ လုမ်း ၾႅတ်ႊတရႄႊ ဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ လႆႈဢဝ်ဢုပ်ႇလၢတ်ႈထွမ်ႇငိၼ်း (ကြားနာ) ၵႂႃႇၼႂ်း လုမ်းတြႃး ၼႂ်း လိူၼ် June ပီ 2023 ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမီး ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ 6 ၵေႃႉ ဢွၵ်ႇလၢတ်ႈပဵၼ် သၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်   ။

ထိုင်မႃးၼႂ်းလိူၼ် June ပီ 2024 ၽူႈတၢင်ၼႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ လႆႈတၢင်ႇထိုင် တီႈလုမ်း တြႃးၾႅတ်ႊတရႄႊ တႃႇတေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈတီႉၺွပ်း 25 ဢၼ် လူၺ်ႈရႃႇၸဝတ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶႃႈႁႅမ် ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ  –  ၸုမ်း IIMM ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ ။

မိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ပဵၼ်မိူင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း “ မီးသုၼ်ႇ/ဢႃႇၼႃႇတႅပ်းတတ်းတြႃး ၵူႈတီႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ (ကမ္ဘာ့နေရာတိုင်းတွင်တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်) ” သေ တႄႇၵူတ်ႇထတ်း လိူင်ႈ ရႃႇၸဝတ်ႈ ၼၵ်းၼႃ ဢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်တေႃႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ။

ၸုမ်း IIMM လၢတ်ႈဝႃႈ – ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈၼၼ်ႉသေ မိူင်းထႅင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈၼႆႉ  မီးသုၼ်ႇပၼ် ၶေႃႈပူင် ၸွႆႈ လႆႈ  ။ သုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းတြႃး တူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (Universal Jurisdiction) ၼႆႉ  ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၵၼ်တၢင်း ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်လႆႈၵူတ်ႇထတ်း ဢမူႉၶတီးၼၼ်ႉဝႆႉၵေႃႈ  ၸွမ်းၼင်ႇမၢႆမီႈ ပၵ်းပိူင် ၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ  မီးသုၼ်ႇ/ဢႃႇၼႃႇၸွႆးတြႃးလႆႈယူႇ  ဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်း IIMM  ႁၢႆးငၢၼ်းၵႂႃႇ တီႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ် ၶွင်ႊသီႊသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပီ 2024 ဝႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊသေ ယူႇတီႈၸုမ်းၶဝ် လႆႈဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်းလ်ၶၢဝ်ႇ လႄႈ ၶေႃႈထတ်းသၢင် (အမှုတွဲ) 80 ပၢႆ  ပိုၼ်ၽႄႈပၼ်တီႈ လုမ်းတႅပ်းတတ်း တြႃးၵူႈမိူင်းမိူင်း (ICC) လႄႈ လုမ်းတြႃးၵူႈမိူင်းမိူင်း ICJ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်း BROUK လၢတ်ႈဝႃႈ – လွင်ႈဢၼ်လုမ်းတြႃး ဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလီ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်း ပႃးၸဵမ် ၵူၼ်း ၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ ၸိူဝ်းၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တဵၵ်းတဵင်ပေႉၵိၼ် ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် – ဝႃႈၼႆ ။

ၼႂ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်းၼၼ်ႉ ပႃးတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ လႄႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ

မိူဝ်ႈၽွင်း ပိုတ်ႇလိူင်ႈၸႅင်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈၽွင်းပီ 2019 ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးဝိၼ်းမိၼ်ႉ လႄႈ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ လူင်ပွင် ၸိုင်ႈၼူၵ်ႉယုင်း ၶဝ်   ၽွင်းငမ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ ၶဝ်ၺႃးပူၼ်ႉပႅၼ်သမ်ႉ မႅၼ်ႈၽွင်းပီ 2017 ပၢၼ်လူင်ပွင် ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်း ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တီႉၺွပ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇပႃး ၸိုဝ်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ လႄႈ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ။

ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၸုမ်း BROUK ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ တုၵ်းယွၼ်းဝႆႉဝႃႈ  ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈ မိူင်းသေ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီဢဝ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း 2 ၵေႃႉသႂ်ႇတီႈၼႂ်း ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်း ၼႆသေတႃႉ ယူႇတီႈလုမ်းတြႃး ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉသေ ဢဝ်သႂ်ႇပႃးၵႂႃႇ – ဝႃႈၼႆ ။

လိူင်ႈရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇၼႂ်းပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼူၵ်ႉယုင်း NLD ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ယူႇတီႈၸုမ်း ဢၼ်ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ထိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်း တႃႇတေၵူတ်ႇထတ်းဝႃႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း / ဢမ်ႇမီး ၼႆလႄႈ  ၸင်ႇလႆႈသႂ်ႇၵႂႃႇပႃး တီႈၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်းၼၼ်ႉ – တေႃႊမၢတ်ႉသ် ၶႅၼ်ႊတႃႊၼႃႊ ၽူႈတၢင်ၼႃႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉၸွမ်း လိူင်ႈဢမူႉၶတီးၼႆႉ လၢတ်ႈဝႆႉတီႈသိုဝ်ႇ VOA ၼင်ႇၼႆ ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈၼႄ သၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်လႆႈ တႅတ်ႈတေႃးဝႃႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ပူၼ်ႉပႅၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆၼၼ်ႉတႄႉ ပႆႇမီး ဝႃႈၼႆ။

တေႃႊမၢတ်ႉသ်ၶႅၼ်ႊတႃႊၼႃႊ ၼႆႉ ယၢမ်ႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ်  ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း သုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ  ၶၢဝ်းတၢင်း 6 ပီ (တႄႇဢဝ်ပီ 2008 – 2024 )။

ၸုမ်း BROUK လၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းလိူၼ် June ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၽူႈတၢင်ၼႃႈ ဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ဢၼ်ယိပ်းၵမ်လိူင်ႈၼႆႉ ယိုၼ်ႈတၢင်ႇတီႈလုမ်းတြႃး ႁႂ်ႈဢဝ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ တင်း ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ သႂ်ႇၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ တီႉၺွပ်း – ဝႃႈၼႆ။

ဢူးထူးဢွင်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၾၢႆႇပၵ်းပိူင် မၢႆမီႈၵူႈမိူင်းမိူင်း လႄႈ ပဵၼ်ပႃးၽူႈတၢင်ၼႃႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ – လွင်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈ ပႃးၵႂႃႇၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ တီႉၺွပ်းၼၼ်ႉ မီးငဝ်းလၢႆး ယိုၼ်ႈလိၵ်ႈၵႄႈတူဝ်လႆႈယူႇ – ဝႃႈၼႆ။

ၾၢႆႇၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ထတ်းသၢင်လၢတ်ႈဝႃႈ – ယၢမ်းလဵဝ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၺႃးၵုမ်းၶင်တူဝ် ဝႆႉယူႇလႄႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၶိုၼ်ႈလုမ်းတြႃးသေတေႃႇသူႈၶိုၼ်း ဢမူႉၶတီး ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽွင်းၸိူင်ႉၼႆ ဢမ်ႇပႆႇၵိုင်ႇလီ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်း – ၼႆယဝ်ႉ ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လုမ်းတြႃးမိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်းၼႆႉသေ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပႆႇတုမ်ႉတွပ်ႇ လၢတ်ႈဝႆႉသင် ။

ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၾၢႆႇလင် လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်း

ဢူးထုၼ်းၶိၼ်ႇ ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်း BROUK လၢတ်ႈဝႃႈ – လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ  ဢၼ်လုမ်းတြႃး ဢႃႊၵျိၼ်ႊ တီႊၼႃႊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႃႇတီႉၺွပ်းၼႆႉ တေဢဝ်သူင်ႇပၼ်ၵႂႃႇတီႈ ၸုမ်းပလိၵ်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်း လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဝႃႈၼႆ။

တေဢဝ်သူင်ႇၵႂႃႇပၼ်တီႈ မိူင်းမလေႊသျႃႊ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းဢႃႊသီႊယႅၼ်ႊ ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တေသူင်ႇပၼ်တီႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈယူးရူပ်ႇ(EU) ၊ ၸုမ်းႁူမ်ႈသၢင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်း ဢိတ်ႊသလမ်ႊမိတ်ႉသ် (OIC) ၊ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ လႄႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (UN) ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ယိူင်းဢၢၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၺႃးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တီႉၺွပ်းတူဝ် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃး ၼွၵ်ႈမိူင်းသေ ထိုင်မိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈတီႉၺွပ်း တီႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း 196 မိူင်း ဢၼ်ၵွင်ႉသၢၼ်ဝႆႉတင်း ၸုမ်းပလိၵ်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပႃးမိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ မိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ – တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ၸုမ်းပလိၵ်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်း(ဢိၼ်ႊတိူဝ်ႊပူဝ်ႊ) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸုမ်းပလိၵ်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်းၼႆႉ တေလႆႈၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ်တီႈ  တီႈၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းသုၵ်ႉယုင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈ လွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ် တီႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈယူးရူပ်ႇ (EU) ၊ ဢမေႊရိၵၼ်ႊ ၊ ပရဵတ်ႊတဵင်ႊ လႄႈ ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇတီႈမိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ တေလႆႈ ၶတ်းၸႂ် ။

သင်ဝႃႈ ၸုမ်း ဢိၼ်ႊတိူဝ်ႊပူဝ်ႊ လႆႈလိၵ်ႈယိုၼ်ယၼ်ယဝ်ႉၸိုင် ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ပလိၵ်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈဢဝ်လိူင်ႈလႆႈ ႁူဝ်ၼႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ ၸုမ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇလႆႈ ၶေႃႈပၼ်ၾၢင်ႉၸၼ်ႉသီလႅင် Red Notice တီႈမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းၶဝ်ႈၸုမ်းသေ ၸၢင်ႈတီႉၺွပ်းလႆႈ ၵူၼ်းဢၼ်ပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ တႃႇတီႉၺွပ်း၊ ယွၼ်ႉၼၼ် တေၺွပ်းႁိုဝ် ဢမ်ႇၺွပ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် ၼႂ်းၵႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း မိူင်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉ ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းယဝ်ႉၼႆ ဢူးဢွင်ႇထူး ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၾၢႆႇပၵ်းပိူင်ၵူႈမိူင်းမိူင်း တွပ်ႇဝႆႉတီႈသိုဝ်ႇ BBC ၼင်ႇၼႆ။

မိူင်းမလေႊသျႃႊ ဢၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ဢႃႊသီႊယႅၼ်ႊ ပီ 2025 ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တင်းမိူင်း  ဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ယၢမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်ဝႆႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၾၢႆႇသူင်ႇပွၵ်ႈ Extraditions Treaty ။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တီႉၺွပ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ထုၵ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဝႆႉတႃႇတီႉၺွပ်း ၼၼ်ႉသေ သူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်း တီႈမိူင်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈတီႉၺွပ်းၵူၼ်းၽိတ်းလိူင်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈမိူင်းမလေႊသျႃႊ တေတီႉၺွပ်းႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ သူင်ႇပၼ်ၼႆႉ တႃႇတေပဵၼ်မႃး မီးတိုဝ်ႉတၢင်းဢႄႇႁႅင်းၼႃႇၼႆ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပၵ်းငဝ်ႈဝႆႉတီႈမိူင်း သိင်ႊၵပူဝ်ႊထတ်းသၢင်ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

တႃႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆသေ ၼႂ်းလိူၼ်ထူၼ်ႈသွင် ပီ 2025 ၼႆႉ ၽွင်းတၢင်မိူင်းမလေႊသျႃႊ ၵဵဝ်ႇၵပ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ NUG ၊ ၸုမ်း K2C (KNU/KNPP/CNF) ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းပႃး ဢူးတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်း တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ICC ၸင်ႇၸၢင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ တႃႇတီႉၺွပ်း ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ

ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ ဢၼ်ပၵ်းငဝ်ႈဝႆႉတီႈ မိူင်းယူႊၶေႊ UK (BROUK) ဢူးထုၼ်းၶိၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ – လွင်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ တႃႇတီႉၺွပ်းႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ  မိူၼ်ၼင်ႇထႅမ်ႁႅင်း  ၼင်ႇႁိုဝ်  ၸုမ်းၾၢႆႇတတ်းသိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ICC လႄႈ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ICJ ၶဝ် တေတိူဝ်းဢဝ်လိူင်ႈလႆႈ လွင်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉပူၼ်ႉပႅၼ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းၸၢႆးလၢတ်ႈဝႃႈ – ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ လိူင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၼိူဝ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊၵူၺ်း  ပဵၼ်တႃႇ လိူင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၼိူဝ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇယႅၵ်ႈၸၢႆးယိင်း ႁႂ်ႈပေႃးမီးၽဵင်ႇပဵင်း ပဵၼ်ထမ်း ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 2017 သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႄၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ ၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉပိုၼ်ႉတီႈၼႆသေ ႁဵတ်းႁၢႆႉပူၼ်ႉပႅၼ်ၼိူဝ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၸုမ်းၾၢႆႇတတ်းသိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ICC ၵူတ်ႇထတ်း ၶၢဝ်းတၢင်း 5 ပီ၊ မိူဝ်ႈလိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းဢဵတ်း (Nov – 2024) လုမ်းတြႃးတႅပ်းတတ်းဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မီးတၢင်းၽိတ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈ ICC လႆႈတၢင်ႇလဝ်ႈတီႈလုမ်း တတ်းသိၼ်တြႃး ICC ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတႃႇတီႉၺွပ်း ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈလုမ်း ICC တိုၵ်ႉဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဝႆႉထႅင်ႈယူႇၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လုမ်းတြႃး မိူင်းဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈ တႃႇတီႉၺွပ်း ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်လိူင်ႈ ရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ မိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ၸၢင်ႈဝူၼ်ႉၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵႂႃႇၸွမ်းယူႇၼႆ  ဢူးဢွင်ႇထူး  ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၾၢႆႇပၵ်းပိူင်ၵူႈမိူင်းမိူင်း လၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

သင်ဝႃႈ လုမ်း ICC ၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈမႃး တႃႇတီႉၺွပ်း ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆတႄႉ ၸၢင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈထိုင် လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉယူႇ ဝႃႈၼႆဝႆႉ။

Ref; BBC