ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၵၢပ်ႇလဵၵ်းလၵ်းမိူင်း 2008 သေၵဝ်းယႃႉမိူင်းယူႇၼႆႉ လေႃးၽ ဢမ်ႇ တိူၵ်ႈ လမ်ႇမၢၵ်ႈဢမ်ႇသုတ်းသေ ၶိုင်ၶၢမ်ႈလႅၼ်ႁူဝ်ႉလၵ်းမိူင်းယဝ်ႉ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၵွႆးပႆႇႁၢၼ်ႉၸႂ် မိူဝ်ႈ လဵဝ်ၼႆႉ ၽႅဝ်ထိုင်ၶၵ်ႉဢၼ်တေႁၵ်းႁိဝ်ႈပႅတ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 ၼၼ်ႉ ပႃးယဝ်ႉ။

သွၼ်ႈပႃႈတႂ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 သေ ပူၼ်ႉပႅၼ်လူလၢႆငႅၼ်းၶေႃး ၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ ပႆႇဢႃးလႃး ထိုင်မႃး ၸၼ်ႉတေၶၢႆၵိၼ်ဢႃႇၼႃႇ ပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း Sovereignty ယဝ်ႉယူဝ်ႉၼႆ ၸိူဝ်းၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၾၢႆႇ ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ဢွၼ်ထတ်းသၢင်ပွင်ႉၶင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ၼႂ်းလၵ်းမိူင်း 2008 တီႈ မတ်ႉတႃ 42 (ၶ) ၼၼ်ႉ ပူင်ပၢႆးဝႆႉဝႃႈ “ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ တေဢမ်ႇပၼ်တပ်ႉ သိုၵ်း မိူင်းၼွၵ်ႈဢၼ်လႂ် တင်ႈတမ်း” ၼႆၵေႃႈယႃႇ SAC တႄႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်သၢင်ႈလိူင်ႈ ႁူမ်ႇလူမ်ႈသုၼ်ႇလဵဝ်သေ တေၶိုင်ႁပ်ႉတင်ႈတပ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ်ႈပႃးလႆႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ”။

ပၵ်းပိူင် လိူင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈသုၼ်ႇလဵဝ်ၼႆႉ ပူင်ဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 18 ၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈၼႆၵေႃႈ ပေႃးဢမ်ႇမီးလိူင်ႈလၢဝ်းၽိတ်းၾိင်ႈၶုၼ်မိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵေႃႉႁၢပ်ႇ ၵၢၼ်တပ်ႉဝႆႉၸိုင် ၶဝ်ႈပႃးပဵၼ်လႆႈလုၵ်ႈၸုမ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈယူႇ။

ၼႂ်းၸုမ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၼိုင်ႈၸုမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးလႆႈထိုင် 25% ၵွႆး ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၸဝ်ႈၶွင်ၸုမ်းမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈလႆႈယူႇ။ ၸုမ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးလူဝ်ႇမႃးတၵ်း တေလႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်း မုၵ်ႉၸုမ်းၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႃႈၼႆပႃးလႄႈ မၢႆထိုင်ဝႃႈ တေလႆႈ ႁဵတ်းပႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁိုဝ်ၼႆ ပဵၼ်ဝႆႉၶေႃႈထၢမ်ယူႇယဝ်ႉ။

သင်ဝႃႈ လႆႈႁၢပ်ႇပႃးၵၢၼ်သိုၵ်းၼႆပႄႇ ပၵ်းပိူင်လိူင်ႈ ႁူမ်ႇလူမ်ႈသုၼ်ႇလဵဝ်ၼႆႉ ၶတ်းၶႂၢင်ၵၼ်ဝႆႉတင်း လၵ်းမိူင်း 2008 တီႈမတ်ႉတႃ 42 (ၶ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉလေႃႇ။ ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈ ၶတ်းၶႂၢင်ႁိူင်ႈႁၢင်ႇၵၼ်တင်း ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ် SAC ၵေႃႈ ႁူႉထိုင်ယူႇ၊ ၵူၺ်း ၼၼ်သေတႃႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈၸႂ်လမ်ႇမၢၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵႃႈဢမ်ႇပဵၼ်ဢမ်ႇၸူးသေ လႅပ်ႈတေလိင်ႉ လွၵ်းၶွၵ်းၶေႇ ႁဵတ်းႁွတ်းလူင်ၵႂႃႇယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူၼ်ၸိူင်ႉ သုၼ်ႇယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸိုၼ်းယၢမ်း ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈပူင်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 31/01/2023 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတူၺ်းထိုင် လိူင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ဢသၢၵ်ႈသၢႆၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၽႃးၵႃႇသေ ႁဵတ်းပၼ်၊ ပိူင်ယႂ်ႇ ၵွႆး ပဵၼ်တႃႇပွႆႇႁႂ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၵႅတ်ႇၶႄပၼ် ၽွၼ်းပၢင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၶဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပိဝ်ႇၸေႃးထီးလႂ်၊ ၸုမ်းပႂ်ႉပႃးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၽႃႇသႃႇ သႃႇသ ၼႃႇလႂ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်းၽႃးၵႃႇတႄႉ ႁူမ်ႈဝႃႈယိုၼ်ႈလဝ်ႈလၢႆႊသိၼ်ႊယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇၶႄတူဝ်ယူႇၵေႃႈ ပႆႇႁၼ်တမ်းပၼ်။ တႃႇတေပွႆႇပၼ်သုၼ်ႇလဵဝ် ၵူၼ်းလဵဝ်ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ SAC ၼႆႉ ဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းတင်းႁိုင်သေ ၼပ်ႉၸင်ႈယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ ၾၢႆႇမိူင်းၶႄႇ တုၵ်းယွၼ်းမႃး ႁႂ်ႈလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် တင်ႈၶွမ်ႊပၼီႊ ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈၶူင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶဝ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆတႄႉ SAC ၼႆႉ ဢမ်ႇႁတ်းၽွင်းလိူဝ် လႄႈ ၵႃႈလႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ပၵ်းပိူင် လိူင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈသုၼ်ႇလဵဝ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈတင်းၸဝ်ႉလၢတ်ႈမႃးဝႃႈ SAC ၼႆႉ ထိုင်တီႈၶၢႆၵိၼ်ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉ ယၼ်ၼိူဝ်ပိူင်ပဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႈယဝ်ႉ။

SAC ၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း ဢၼ်ၵွႆးမီးလွင်ႈလမ်ႇမၢၵ်ႈၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းသေ မုင်ႈႁၼ် လႆႈတေႃႇႁူဝ်မႄႈတိၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵွႆးလႄႈ ဢမ်ႇၵွႆးဝႃႈ ပူၼ်ႉလူၼ်ႉၶၢမ်ႈၶီႇၼိူဝ်ပၵ်းပိူင်၊ တႃႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၵ်းပိူင် ဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇလွင်ႈလႂ်၊ ဢၼ်ဢမ်ႇငၢမ်ႇတင်း ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ သၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆး မၢၼ်ႈမိူင်းလႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းႁတ်းလပ်းတႃႁဵတ်း ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။

ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ဢၼ်မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2010 ၼႂ်းပၢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင် တၢၼ်းသူၺ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ်ပိူင်လိပ်း ၶီးမီးၸႂ်မႃး။ ၽိူဝ်ႇထိုင်ပၢၼ် ၸွမ် သိုၵ်းလူင် မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ၸင်ႇမႃးၼႅတ်ႈမၵ်းမၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁဵတ်းလိပ်းႁဵတ်းလႅင်။

ဢမ်ႇမီးၽူႈၶဵၼ်ၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ပူၼ်ႉပႅၼ်တိုၵ်းယႃႉသေ လႆႈၵဵပ်းသိုၵ်းမႂ်ႇသႂ်ႇၵွင်ႈ ၸႂ်ႉယိုဝ်းၵၼ်ၶိုၼ်းတင်း ၵူၼ်းမိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵေႃႇပိုၼ်းလိူင်းမႃႇလၢႆၵွႆး ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈႁိုဝ်။

လုၵ်ႉတီႈပီၵၢႆ 2024 လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊ တႄႇၵဵပ်းသိုၵ်းမႂ်ႇမႃး ယေႈၸုပ်ႈလႂ် 5,000 ၵေႃႉလႄႈ ဢၼ် ၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉၼႆႉ ပေႃးမီးၵႂႃႇ သၢမ်မိုၼ်ႇပၢႆယဝ်ႉ။

ဢၼ်တိုၵ်ႉၾိုၵ်း ယူႇယႅၼ်ႈယႅၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းမိုၼ်ႇ၊ ဢၼ်လူင်းၵဵပ်းလူင်းၶၢၼ်း တဵၵ်းတီႉလွမ် သႅဝ်ႈၵေႃႈ ငိၼ်းၶၢဝ်ႇယူႇၵူႈဝၼ်း။ တေႃႈၼင်ႇ ၼၢင်းယိင်း ပေႃးတႄႇၵဵပ်း တႄႇၾိုၵ်းယူႇယဝ်ႉ။

တၢမ်ၼင်ႇ SAC ၼပ်ႉသွၼ်ႇႁဵတ်းသဵၼ်ႈဝႆႉၸိုင် ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးလႆႈ ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၵိုင်ႇလီ ႁဵတ်းသိုၵ်းၼႆႉ မီးယူႇ 13 လၢၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ၵႃႈၸူဝ်ႈမိူင်းပႆႇမူၺ်ႉ ၶိူဝ်းပႆႇႁၢႆ တေတဵၵ်းၸႂ်ႉတိုၵ်း ၵၼ် ၶႃႈၵၼ်တၢႆၵွႆးယဝ်ႉႁိုဝ်ၼႆ တႃႉလီထၢမ်ထိုင်ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ဝူၼ်ႉယွင်ႇၵႂင်ၵႃးမိူၼ်ၼႆ ၽူႈႁၵ်ႉသႃ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း ၶဝ် တေဢဝ်တြႃးသွၼ်လီယၢင်ႇလႂ် သႂ်ႇၸႂ်ၶီးၸိုၼ်ႈၵႂႃႇ၊ တေယူႇလၢႆးဢႃႈၶႃငိပ်ႈႁွင်ႈ ပွႆႇလွင်ႈလႆၸွမ်း ငဝ်းလၢႆး ဢီးသူင်ႇႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တေဝၵ်ႉငမ်ၵမ်တိုဝ်း လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၸွမ်းထမ်းပဵၼ်လၵ်းသေ လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၸိုၼ်ႇၽိုတ်ႉၼႄႇ ၼႆတႄႉ ဢမ်ႇလိူဝ်တီႈၸိူဝ်းၽူႈႁပ်ႉပဵၼ် ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ မိူင်းၶဝ် ဢွၼ်တႅပ်းတတ်းၶိုင်သၢင်ႈယဝ်ႉ။