ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၸုမ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ တႄႇၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႂ်းပီ 2023 ၼၼ်ႉသေ ငဝ်းလၢႆးၼႂ်းမိူင်းတႆး လႅၵ်ႈ လၢႆႈမႃးၼမ်။ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶိၼ်ၽွင်းငမ်းပၼ်ႇပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းယူႇၵေႃႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈပႆႇၸၢင်ႈၵတ်းၸႂ်။

ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၵေႃႈ ယွၼ်ႉပၼ်ႁႃယုင်ႈယၢင်ႈလၢႆလွင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇ ၸၢင်ႈလူမ်ၸႂ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းတူၼ်ၼႆႉ ယူႇဢိူမ်ႈမိူင်းထႆးဝႆႉယူႇသေတႃႉ ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ပဵင်းၾၢႆႇမိူင်းထႆးသေဢမ်ႇၵႃး ၵၢၼ်ယူႇၵၢၼ်ၵိၼ်ၵူၼ်း မိူင်းၵပ်းၵိၼ်းမႃးၵူႈဝၼ်း။ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵေႃႈယၢပ်ႇ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵေႃႈၵိၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။

မိူင်းထႆး တတ်းၼမ်ႉမၼ်းၸိူဝ်ႉၾႆး တတ်းၾႆးၾႃႉ တေႃႇၸုမ်းၵျႃးၽႅၼ်ႉ ၸိူဝ်းယူႇၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ်ထႆး -မၢၼ်ႈ လၢႆတီႈ တင်ႈတႄႇဝၼ်းတီႈ 05/02/2025 မႃး ၸုမ်းၵျႃးၽႅၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵႃႈႁိုဝ်သေတႃႉ ၵူၼ်းမိူင်း ပိုၼ်ႉတီႉယူႇၸွမ်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်တႄႉ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵိၼ်းၸႂ်မႃးၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်း၊ ပိူင်လူင် ၶၼ်ၵုၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၼိမ် ဢမ်သဝ်း။

မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်တိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆးလႄႈ ပေႃးၵဵဝ်ႇ လူၺ်ႈထႆး – မၢၼ်ႈ မီးပၼ်ႁႃၵၼ်မႃးၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၺႃးၽွၼ်းတုမ်ႉယွၼ်ႈတႃႇသေႇ။

တႃႇယူႇတႃႇၵိၼ် တႃႇပၼ်ႇၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် လႆႈပိုင်ႈတၢင်းမိူင်းထႆး။ ၸဵမ်ဢဝ် ၵုၼ်ႇႁႅင်ႈၵုၼ်ႇႁွင် ၵုၼ်ႇၵိၼ်ယႅမ်ႉလႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆႈၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း ၼႂ်းၵၢၼ်သူၼ်ႁႆႈၼႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်တၢင်းမိူင်းထႆးမႃးၵမ်ႈၼမ်။

ၸဵမ်မိူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း 2021 ၼၼ်ႉမႃးသေ ၶၼ်ၵုၼ်ႇၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းၼႂ်းမိူင်း မီးမိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈၵူၺ်း ဢမ်ႇမီး မိူဝ်ႈလူင်း။ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈၵႂႃႇမႃးမိူၼ် မိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိမ် သဝ်း။ ထိုင် 2023 ၼႆႉသမ်ႉ ယွၼ်ႉၽေးၼမ်ႉသေ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵေႃႈ ၵုၼ်ႇပင်းလူႉၵွႆၼမ် ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် မႄး ၵုမ်းပႆႇမိူၼ်ၵဝ်ႇလႆႈ။

လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်မီးၼမ်လႄႈ ၵႃးတေႃႉတၢင်ႇၵုၼ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇလတ်းၶၢမ်ႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်ၵေႃႈ လူတ်းယွမ်းမႃး ၼမ်။

ၼႂ်းႁူဝ်ပီ 2025 ၼႆႉသမ်ႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ် ၾၢႆႇၵုမ်းရူတ်ႉၵႃး ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႃႇတီႉၺွပ်း ယိုတ်းဢဝ်ရူတ်ႉၵႃး ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးဝႂ်ၶွၼ်ႇ (လၢႆႊသိၼ်ႊ) ၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ ထႆးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သင်ႇ ၵိုတ်းပႅတ်ႈၵၢၼ် တေႃႉၼမ်ႉမၼ်းၸိူဝ်ႉၾႆး ၶဝ်ႈၸူးလႅၼ်လိၼ်တိတ်းၸပ်းမိူင်းထႆး ၼႆထႅင်ႈလႄႈ ယိင်ႈၶႅၼ်းထႅင်ႈ ႁႅင်း ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ် ၵပ်ႉၵိၼ်းထႅင်ႈ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢဝ်ရူတ်ႉၵႃး ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼမ်ႉမၼ်းႁႃသိုဝ်ႉယၢပ်ႇလႄႈ ၶၢဝ်းၶိဝ်းၼႆႉ သင် ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇသူႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇတၢင်းလႂ်။ ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းမီးရူတ်ႉၵႃးသေ ဢမ်ႇမီး ဝႂ်တဵမ်ထူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယႃႇဝႃႈ တေၶီႇၵႂႃႇမႃးလွတ်ႈလႅဝ်း တေႃႈၼင်ႇဝႆႉ ၸွမ်းႁိူၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းယဝ်ႉၼႆ ၼၢင်းယိင်း ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ –

“တႃႇတေၵႂႃႇၵႂႃႇမႃးမႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးမီး ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵူဝ်ၺႃးတီႉၺွပ်း။ ရူတ်ႉၶိူင်ႈၵေႃႈ တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇမၼ်း ပေႃးဢမ်ႇ မီးသင်လမ်ႇလွင်ႈပူၼ်ႉတီႈ ဢမ်ႇပေႃးဢွၵ်ႇႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉမူးသိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇၸွမ်းၼိူဝ်လွႆၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁတ်း လူင်းမႃးလႄႇဝဵင်း မိူၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၶၢႆသင်လီလီ။ ၵူၼ်းသိုဝ်ႉ ၵူၼ်းၶၢႆ ယၢပ်ႇမိူၼ်ၵၼ်မူတ်း။ ၵႂႃႇမႃးတၢင်းလႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇပႆလိၼ်မိူၼ်ၵူႈပွၵ်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉႁိုဝ်ၼႆ တိုၵ်ႉဝႃႈႁင်းၵၼ်ယူႇ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈငိၼ်းဝႃႈ ပိူၼ်ႈတေတီႉၺွပ်းၵႃးၼႆသေ ၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇမီးဢၼ်ၵႂႃႇမႃး ပေႃးယဵၼ်တင်းဝဵင်း ယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။

ၸဝ်ႈၶွင်ရူတ်ႉၵႃးမၢင်ၸဝ်ႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးဝႂ်တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ လႆႈဢဝ်ၵႂႃႇသူင်ႇဝႆႉၸွမ်းယုမ်းၸွမ်းယွမ်ႇ ၵေႃႈမီး။ ၼၼ်ႉ ၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈၵူဝ်ၺႃးယႃႉၺႃးသွၵ်ႈထႅင်ႈ။ လႆႈဢဝ်ငိုၼ်းၵႃႈဢဵၼ်ၵႃႈႁႅင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ သိုဝ်ႉဝႆႉ ၵႃႈယႂ်ႇၶၼ်လူင်လႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၺႃးယိုတ်းဢဝ်ၵႂႃႇလၢႆလၢႆၼႆ ၸဝ်ႈၵႃးၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ၼွၵ်ႈလိူဝ်သေ ၵူဝ်ၺႃးတီႉၺွပ်းရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ သမ်ႉလႆႈၵူဝ်ပႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လူင်းၵဵပ်းသိုၵ်းထႅင်ႈ။ ၶၢဝ်ႇလိုဝ်းဢွၵ်ႇထႅင်ႈ ဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေလူင်းၵဵပ်းပႃးၼၢင်းယိင်း တႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႆထႅင်ႈ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈပႆႇ ၸၢင်ႈယိုၼ် ယၼ်သေတႃႉ ပေႃႈမႄႈ ၸိူဝ်းမီးလုၵ်ႈယိင်းဝႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်မႆႈၸႂ်ဝႆႉ ႁင်းၽႂ်မၼ်းၼႆ မႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်း ၵေႃႉ ၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

“ငိၼ်းတႄႉဝႃႈ ၶဝ်တေၵဵပ်းသိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းထႅင်ႈဝႃႇၼႆ။ တႄႇဢဝ်ဢႃယု 18 ထိုင် 38 ပီ ၼႆဢေႃႈ။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းဢႃယုထိုင်ဝႆႉယူႇ။ ပေႃးသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈတူၵ်းလူင်းမႃးတႄႉ ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈပၢႆႈယဝ်ႉၼႆဢေႃႈ။ ၶၢဝ်ႇတႄႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇႁဵတ်းၼၼ် ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပႆႇမီးဝႃႈ ႁွင်ႉထူပ်းပေႃႈမႄႈ သင်သိင်တႄႉ ပႆႇမီးၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တိုၵ်ႉလႆႈပႂ်ႉတူၺ်းငဝ်းလၢႆးဝႆႉယူႇ” – ဝႃႈၼႆ။  

ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ် လဵင်ႉတွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းတူၼ်ၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ (ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႄႈ လႆႈၼမ်ႉတွၼ်း ၵူႈပီ ပီၵေႃႈ ပဵၼ်ၽၵ်းမီႇႁေႃ) ဢၼ်ပိုတ်ႇႁၢၼ်ႉၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇ ၵူႈသႅၼ်းတႄႉမီးၵမ်ႈဢေႇ။ တႃႇယူႇလွတ်ႈၵႂႃႇၵူႈပီပီၼၼ်ႉ ၵမ်ႈ ၼမ် မီးလၢႆးလႆႈၸွမ်းသူၼ်ႁႆႈၼႃးၵူၺ်း။ သမ်ႉမႃးထူပ်းၽေးၼမ်ႉၼွင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတိူၵ်ႇႁႆႈလွၵ်းၼႃး လူႉၵွႆ ၵူၼ်ႇ ပင်း။ ၸိူဝ်းပွင်ပဵၼ်လႆႈတႄႉ မႄးၵုမ်းသေ ၽုၵ်ႇၶိုၼ်းယူႇသေတႃႉ ၸိူဝ်းဢမ်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈတႃႇမႄးၵုမ်းတႄႉ ၵႃႈလႆႈ ပွႆႇႁူၵ်ႉႁၢမ်းပႅတ်ႈလၢႆလၢႆ ။

ႁူဝ်ပီ 2025 ၼႆႉတႄႉ ၸဝ်ႈသူၼ်ၸဝ်ႈၼႃး မိူင်းတူၼ်ဢွၼ်ၵၼ် လူင်းတိုၼ်းၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇႁေႃယူႇသေတႃႉ ပဵၼ်ဝၢႆး ၼမ်ႉထူမ်ႈလႄႈ ၽုၼ်ႇငႂ်ႈဢမ်ႇလီ။ မၢင်တီႈ ၽုၵ်ႇယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇတူၼ်ႈဢွၵ်ႇဝႂ်သင်မႃး။ မၢင်ၸိူဝ်း မီးသူၼ်ၽၵ်း ၵၢတ်ႇမွၵ်ႇ၊ ၽၵ်းၵၢတ်ႇလုင်း (ပီ) မီးသူၼ်မွၵ်ႇသူၼ်မၢၵ်ႇယူႇၵေႃႈ ယွၼ်ႉရူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇမႃးၸူးၵၼ်ယၢပ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ၵႂႃႇၵႃႉတၢင်းလႂ်။ တႃႇတေလႆႈငိုၼ်းတိုၼ်းၶိုၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၼႆ ၸဝ်ႈသူၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ –

“ၼိူဝ်ႉၵေႃႈ ၼိုင်ႈလူဝ်းလႂ် 3 မိုၼ်ႇပျႃးယဝ်ႉ။ ပီၵၢႆၼႆႉ မိုၼ်ႇႁႃႈ 15,000 ၼႆ ႁဝ်းပေႃးဝႃႈ မၼ်းၵႃႈယူႇယဝ်ႉ။ မူၵေႃႈ ငိၼ်းဝႃႈ တၢႆၵႃႇလ ပႅတ်ႈသေလႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမီး ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶၼ်မၼ်းၶိုၼ်ႈ။ သမ်ႉပၢႆဢမ်ႇမီးၵူႈဝၼ်းၵွၼ်ႇ။ တေ ဝႃႈ ပႂ်ႉသိုဝ်ႉၵိၼ်ဢၼ်ဢဝ်တၢင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းမႃးၶၢႆၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမိူၼ်ၵူႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းသင်လႄႈ မၼ်း ၵႃႈၼႆ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵုၼ်ႇတၢင်းလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမႃးထိုင်ႁဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းသူၼ် ဢၼ်ႁဝ်းမီးၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇ ၶၢႆ တၢင်းလႂ်”- ဝႃႈၼႆ။

ၸဝ်ႈသူၼ်တႄႉ ၵႂႃႇၶၢႆၽၵ်းၵၢတ်ႇမွၵ်ႇ ၽၵ်းၵၢတ်ႇပီ ၼိုင်ႈလူင်ႇလႂ် 500 – 1,000 ပျႃးၵူၺ်း ၽိူဝ်ႇတေသိုဝ်ႉၼိူဝ်ႉ သိုဝ်ႉ ပႃၵိၼ်သမ်ႉ ၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇလႄႈ မီးတႃႇသုမ်းၵူၺ်းဢမ်ႇႁၼ်တႃႇလႆႈ ၼမ်ႉတွၼ်း။

ၽုၵ်ႇသင်ၶၢႆၵေႃႈသုမ်း ၊ တႃႇသိုဝ်ႉဢဝ်ၶိူင်ႈၶူဝ်းၵမ်ႉၵႅမ် ၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းၼႃးသမ်ႉ ၵႃႈၶၼ်သုင်လႄႈ ဢမ်ႇႁူႉတေႁဵတ်း ၵိၼ်ၵၢၼ်သင်ယဝ်ႉၼႆ ၸဝ်ႈသူၼ်မိူင်းတူၼ်သိုပ်ႇလၢတ်ႈ။

ၶၼ်ၵုၼ်ႇသႅၼ်းလႂ်ၵေႃႈ ပုင်ႈၶိုၼ်ႈတူပ်ႉၶိုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းၸိူဝ်ႉၾႆး ထၢတ်ႈသီႇလိတ်ႉလႂ် 5,500 ပျႃး၊ တီႇ ၸေႇ လိတ်ႉလႂ် 6,500 ပျႃး ၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈထူင်လႂ် 120,000 – 150,000 ပျႃး ၊ ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် 1 လိတ်ႉလႂ်  9,000 – 10,000 ပျႃး။ ဢုမ်ၵႅတ်ႉသ် သႅၼ်းယႂ်ႇ(15 ၵီႊလူဝ်ႊ) – ငိုၼ်းထႆး 1,200 – 1,500 ဝၢတ်ႇ ၊ ဢုမ်ၵႅတ်ႉသ် သႅၼ်းလဵၵ်ႉ 800 ဝၢတ်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။