လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႆႈဝႃႈတႄႇမႃး မိူဝ်ႈဝႃးမိူဝ်ႈသိုၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း မၼ်းတႄႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈႁဝ်းလႆႈၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉ ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းသုင်သုတ်းၶွင်ႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယၢင်းဢိူဝ်ႈ။

ၵမ်းၼႆႉ ယူႇတီႈတပ်ႉယၢင်းၶဝ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မီးမႃးပၼ်ႁႃယၢင်းၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈဢွၼ်ၵၼ် သိမ်းဢႃႇၼႃႇ ၼႂ်းတပ်ႉၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ပူတ်းပႅတ်ႈၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းယၢင်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မႃးတင်ႈၶိုၼ်းၸွမ် သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၼႃႇ။

လွင်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၵမ်းၼႆႉ ႁဝ်းတေဝႃႈ သိမ်းဢႃႇၼႃႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႉ။ မၢၼ်ႈတႄႉဝႃႈ ထိင်းဢႃႇၼႃႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၵုမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႉ ၶဝ်ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ။ ဝႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ၵေႃႈယဝ်ႉ ဢႃႇၼႃႇၼႆႉ မီးၼႂ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ မၼ်းပွင်ႇၸိူင်ႉၼၼ်။

ဢႃႇၼႃႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဢႃႇၼႃႇပိူင်လဵဝ် ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ မီးၼႂ်းမိုဝ်းသိုၵ်း၊ ဢႃႇၼႃႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမၢႆမီႈတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ မီးၼႂ်းသိုၵ်းတင်းမူတ်း၊ ဢႃႇၼႃႇတႅပ်းတတ်းတြႃးတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ မီးၼႂ်းမိုဝ်း ၾၢႆႇသိုၵ်းတင်းမူတ်း။

ဢၼ်တႄႉမၼ်းၼႆႉ မီးၼႂ်းမိုဝ်းသိုၵ်း ဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ် ယင်းတေပႆႇထုၵ်ႇၵွၼ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ မီးၼႂ်းမိုဝ်း ၵေႃႉလဵဝ် ၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ်တႄႉ တေထုၵ်ႇယူႇ။ ဢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁဝ်းမိူင်းႁဝ်း ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇ ပေႃးၸႂ်သေ လုၵ်ႉ ၶိုၼ်ႈတေႃႇသူႈယူႇၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈၼႆႈမႃးယဝ်ႉ။

တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းဢမ်ႇယႃလႆႈဝႆးဝႆးၼႆ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁဝ်းၵေႃႈ တေလူႉလႅဝ် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေတုၵ်ႉၶ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထၢမ်ၸဝ်ႈပေႇတၢင်ႇၵႃႇလႃးၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းၼႄႉၼွၼ်းယဝ်ႉ။

ပေႃးဝႃႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၼႆၵေႃႈ ယူႇတီႈၾၢႆႇသိုၵ်း မၼ်းၵေႃႈၼႄးဝႃႈ မိူဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈဢမ်ႇသိုဝ်ႈဢမ်ႇယူဝ်း၊ မီးလွင်ႈပႅတ်ႉလႅၼ်ၵၼ် ဝႃႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ။ ဢၼ်ၶဝ်ၼႄသၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်ၵေႃႈ မီးယူႇၽွင်ႈတႄႉ။ ၵွမ်ႉၵႃႈ ဢၼ်ၽိတ်းၵႂႃႇ တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇဢီႈဢီႈၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းယင်းဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းသဵင်ႈ။

ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇပႃးဢၼ်ပႅတ်ႉဢၼ်လႅၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်သေ ပိူၼ်ႈၵေႃႈ ပေႃးလိူၵ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ တင်းလုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈၵေႃႈႁပ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၢၼ်ႈၼင်ႇ ၵၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈ ၾၢႆႇလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်း။ ပေႃးဢမ်ႇယွမ်းၵေႃႈ  ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ပဵၼ်မႃးလွင်ႈၵုမ်းဢႃႇ ၼႃႇ။ ပေႃးၵုမ်းဢႃႇၼႃႇၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းလႆႈပၼ်သဵင်မႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိူဝ်ႈဢၼ်တေၸၢင်ႈမီးတီႈၽိတ်းတီႈပိူင်ႈမၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ထမ်ႇမတႃႇ ၵူၼ်းပဵၼ် 30 လၢၼ်ႉပၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈၽိတ်းယူႇ။

ႁဝ်းတင်းၼမ်ၼႆႉလူး တေလႆႈၶၢမ်ႇယွၼ်ႉၵူၼ်းၵေႃႉသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉသေ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈမဵဝ်းမၼ်း ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉၶိုၼ်ႈသၢၼ်ၶတ်းမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လုၵ်ႉၶိုၼ်ႈသၢၼ်ၶတ်းမႃးၼႆ ဢၼ်လီႁဵတ်းၼႆႉ ပဵၼ်သင်ၼႆ ဢဝ်လၢႆးၵတ်းလၢႆးယဵၼ်လၢႆးလီသေ ၶိုၼ်းၵုမ်းၵူၼ်းမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းယၢမ်ႈၼႃႇယဝ်ႉ ပေႃးၵူၼ်းမိူင်းမေႃးၼႆ လုၵ်ႉယိုဝ်း မၼ်းႁဵတ်းၼႆမႃး လၢႆပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် 1962 ၵေႃႈ ႁဵတ်းမႃးယဝ်ႉ။ 1988 ၵေႃႈ ႁဵတ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇလိူဝ်သေ 2007 ၼႆႉ မုၼ်ၸဝ်ႈ တၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၶိုၼ်း ယင်းယိုဝ်းမုၼ်ၸဝ်ႈတၢႆၵေႃႈ ႁဵတ်းမႃးယဝ်ႉ။ တင်း သၢမ်ပွၵ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ၵေႃႈ ၵုမ်းလႆႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း။

ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ထၢင်ႇဝႃႈ တေၵုမ်းလႆႈယူႇၼႆသေ တီႈတႄႉမႃး မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၵုမ်းလႆႈသေ ဢိတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶဝ်ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တႆးႁဝ်း ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပႃးယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ယၢမ်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၾၢႆႇသိုၵ်းမႃးတႃႇသေႇၵေႃႈ ယင်းလုၵ်ႉသၢၼ်ၶတ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼႆ မၼ်းပဵၼ်မႃးသင်ၼႆ – ၵဝ်ဢမ်ႇပေႃးၸႂ်မႂ်း၊ မႂ်းဢမ်ႇပေႃးၸႂ်ၵဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၸႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းပဵၼ်ထမ်ႇမတႃႇ ထုင်းၸၢမ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈၺႃးၸၢၵ်ႇၼႂ်းၵႄႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း တင်းၼမ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ် လွင်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၊ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ဢၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်းတဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉလႃးလႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းႁၢႆႉၸႃႉသိုၵ်းမႃးတင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ ၵမ်းၼႆႉသမ်ႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းၼႃႇလိူဝ်ၵူႈပွၵ်ႈ။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်း မိူၼ်တေးၼႃး – ၵႂၢႆးသွင်တူဝ် တေႃးၵၼ်ၼႆႉ တိူဝ်ႉတေးၼႃးၵွႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ၽဝ ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ဢမ်ႇဝႄႈလွတ်ႈလႆႈလႃးလႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဝႄႈလွတ်ႈလႆႈ ပူၼ်ႉလွတ်ႈလႆႈၵေႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈဢွၼ် ႁူဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ဢိူဝ်ႈ။

ပေႃးဝႃး ႁဝ်းယင်း သိုပ်ႇတိုၵ်းၵၼ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်း တိုၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႆၵေႃႈ တၢင်းၵႂႃႇ ႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပိူင်ႈလႆႈ ၽႃႇမိုဝ်းတူပ်းလိၼ်မိူင်း ပိူင်ႈပဵၼ်ပိူင်ႈ တၢင်းၵႂႃႇႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇပိူင်ႈ လႆႈယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်သင်လႃႇၼႆ မႂ်းဢမ်ႇပေႃးၸႂ်ၵဝ်လႄႈ မႃးႁဵတ်းႁင်းၵဝ် ၵဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇပေႃးၸႂ်မႂ်းသေ တေႁဵတ်းမႂ်းၶိုၼ်း မႂ်းၵေႃႈ တေ ၶိုၼ်းတွပ်ႇတႅၼ်းၵဝ် ၵဝ်ၵေႃႈ တေၶိုၼ်းတွပ်ႇတႅၼ်းမႂ်း မၼ်းတေပဵၼ် သမ်ႇသရႃႇလူင်ၼႆႉၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။

ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈ ႁဝ်းတေလူႉသုမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း တေၸၢင်ႈပဵၼ်ၶီႈၶႃႈပိူၼ်ႈ။ ပဵၼ်ၶီႈၶႃႈပိူၼ်ႈယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး ယင်းတေတုၵ်ႉၶလိူဝ်ပိူၼ်ႈ မၼ်းတေပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။

ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈတေဝႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ႁဝ်း ယိုဝ်းၵၼ်ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႈမႃး မၼ်းၸင်ႇလီၵႂႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈ မင်ၵၼ်ၶိုၼ်း ပဵၼ်မႃးယူႇ တေႃႇထိုင်လႆႈ 70 ပီပၢႆ ယဝ်ႉ။ ၶႄးလူဝ်ႇႁွင်ႉသေမိူင်းမိူင်း သေၸဝ်ႈၸဝ်ႈမႃးၵုမ်းပၼ်ႁဝ်းယူႇယူဝ်ႉၼႆ ပိူၼ်ႈထၢမ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ တေမီးယူႇ။

ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ မၼ်းပဵၼ်သင်ၼႆ ၵႂၢမ်းၵူၼ်းထဝ်ႈၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၵွၼ်းလႆႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ၵႃႈလႆႈထုၵ်ႇပိူၼ်ႈမႃးၵွၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပိူၼ်ႈဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ်။

ပေႃးႁဝ်းတူၺ်း မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ယိုဝ်းယူႇၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၸုမ်း PDF, NUG ၶဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢင်တပ်ႉ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႈမီး ဢမ်ႇႁူမ်ႈၵၼ် ၵေႃႈမီး။ ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၾၢႆႇ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ပၼ်ႁႅင်းၶဝ်ၵေႃႈမီးယူႇ ႁဵတ်းၼၼ်သေ သွင်ပႃႈသွင်ၾၢႆႇ မင်ၵၼ်ယူႇၼႆႉ ယူႇတီႈ ၵူၼ်းမိူင်းသေ ထတ်းသၢင်တူၺ်း ပီၵၢႆပီဢွၼ်မႃးၸိုင် လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸဵဝ်းယဝ်ႉ တူဝ်ႈလီလီငၢမ်းငၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ် တိုၵ်းယူႇၼႆႉတႄႉ တင်းသွင်ၾၢႆႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၸူးၵၼ် မႂ်းလူဝ်ႇယွမ်းၵဝ်ဢိူဝ်ႈဢၢႆႈ ၵႃႈၾၢႆႇၼိုင်ႈဢမ်ႇပႆႇယွမ်းတႄႉ ထႅင်ႈ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸူး မၼ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉ ၼၼ်ယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉ ၶႅပ်ႇဝၢၼ်ႈၶႅပ်ႇမိူင်းႁဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ – ၶႄႇ ၊ ထႆး ၊ ဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ ဢၼ်မိူင်းလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸဵဝ်းယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပူၼ်ႉမႃးဢမ်ႇႁိုင်ၼၢၼ်း ၶဝ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ ၵေႃႈ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈဝႃႈ လူဝ်ႇၸဵဝ်းယဝ်ႉ လူၺ်ႈလၢႆးလီဢိူဝ်ႈ။ ၼႂ်းၶဝ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၼႆႉ မီးထႅင်ႈဢိူဝ်ႈ။

မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်မလေးသျႃး။ မလေးသျႃးၼႆႉတႄႉဝႃႈ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ ပိူၼ်ႈတေဢဝ်လၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈသေ ၵႄႈလိတ်ႈ ပေႃးဝႃႈမီးလွင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ၽႂ်ပေႉၵေႃႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းၼႆႉ တေမွပ်ႈပၼ်ဢႃႇၼႃႇ ဝႃႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ။

တင်းၾၢႆႇဢႃႊသီႊယၼ်ႊ ဢၼ်မလေးသျႃး ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈယူႇၼႆႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆး ဢွၵ်ႇမၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇမၼ်း မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းလူဝ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ပဵၼ်တၢင်းဢွၵ်ႇ မၼ်းဢိူဝ်ႈ။ ၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ထႅင်ႈ။

ၼႂ်းၾၢႆႇဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းယူႇၼႆႉၵေႃႈ လူဝ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ဢိူဝ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်ယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁႅင်းၶဝ် ၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇပဵင်းပေႃး သဵင်ၶဝ်ၼႆႉ ပႆႇပေႃးလင် ပေႃးပႆႇလင်ၵေႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈပဵၼ် ၸိူင်ႉၼႆ။

ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးလိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ တင်းပီႈၼွင်ႉထႆးၵေႃႈ ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် တီႈၵုင်းထဵပ်ႈ (မိူင်းၵွၵ်ႇ) ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပဵၼ်ပၢင်ၵုမ် မိူင်းဢိူမ်ႈၶႅပ်ႇထႆးၶဝ် တင်းသဵင်ႈ ပႃးတင်းမၢၼ်ႈ။ ပႃးတင်းမၢၼ်ႈ ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈတင်းသဵင်ႈ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၾၢႆႇသိုၵ်း SAC ၵေႃႈ ၶဝ်မႃးဢုပ်ႇၵၼ်ၼႆႉ မီးၶေႃႈႁၼ်လီၵၼ်။ မိူင်းၶႅပ်ႇဝၢၼ်ႈၶႅပ်ႇမိူင်း တင်းမူတ်း 6 မိူင်းၼႆႉ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ တေပဵၼ်လၢႆးလီလၢႆး ဢွၵ်ႇ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ တၢင်းဢွၵ်ႇမၼ်းၼႆႉ မၼ်းသမ်ႉမႃးပိူင်ႈၵၼ် တင်းတီႈမလေးသျႃး လၢတ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ႈၼႆႉ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်ပၼ်ႁႃဢၼ်တေၵႄႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ဝၢႆးသေပၢင်ၵုမ်ၶဝ်ယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈ ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းၸိူဝ်းဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းသေ တိုၵ်းတေႃးယူႇ ၵမ်ႈ ၽွင်ႈၵေႃႈ သၢၼ်ၶတ်းယူႇ ပႆႇတိုၵ်းတေႃးၵေႃႈမီး ပေႃးဝႃႈမႃးထၢမ်ၵၼ်ၼႆ ၶဝ်ၵေႃႈ ပၼ်ၵၢင်ၸႂ်ဝႃႈ ၸိူင်ႉ ႁိုဝ်ၼႆ ဢၼ်မလေးသျႃး ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးလွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢွၼ် တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ SAC ၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ႁင်းႁဝ်းဢွၼ်တၢင်း။

လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈလႆႈဝႃႈ မၼ်းမႃးတုၵ်းယွၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းယၢမ်းႁဵတ်းမႃးယူႇ။ 2011 ၼႆႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈလူင် ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇၼႆႉ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆၵေႃႈ ဢွၼ် တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ၸုမ်းၸိူဝ်းဢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈၾၢႆႇၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ ၶဝ်ၵေႃႈ ယွၼ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းႁင်းၵူၺ်းၶဝ် ဢွၼ်တၢင်း ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ ယႃႇဝႃႈတေသၢၼ်ၶတ်း ၶဝ်ယင်းၸွႆႈပၼ်ၵွၼ်ႇ။ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်မႃး ပၢင်ၵုမ် ၸိူင်ႉၼႆ။

ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ ပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၼႂ်းၸုမ်းၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ ၵမ်းလိုၼ်း သုတ်းၶဝ်တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ။ လွင်ႈၵိုတ်း လွင်ႈပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်မႃးတင်းၼမ်ၼႆႉ တင်ႈတႄႇဢဝ် 2011 တေႃႇထိုင် 2021 ၼၼ်ႉ ၼႃႇ မၼ်းပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆ။

ပေႃးႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းထႅင်ႈၵမ်ႉၼိုင်ႈၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆဢိူဝ်ႈ ယူႇတီႈ တၢင်းၾၢႆႇႁူဝ်ပဝ်ႈဢႃႊသီႊယၼ်ႊ မလေးသျႃးၼႆႉ ၶဝ်ၵေႃႈဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈ တေဢဝ်ၼႆႉ ၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းႁဝ်း ၼႂ်းမလေးသျႃး ၼင်ႇၵၼ် ၼႂ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼင်ႇၵၼ် ဝႃႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပႂ်ႉထွမ်ႇ ၵႂၢမ်းတွပ်ႇၵၼ်တၢင်းၾၢႆႇ ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်။

သဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉယူႇ ႁဝ်းတေလိူၵ်ႈဢမ်ႇလိူၵ်ႈ မီးၼၼ်ႉၵူၺ်း ႁဵတ်းသင်လႄႈ ဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ် ၼႆတႃႇတေတႄႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပေႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵတ်းယဵၼ် ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵၢၼ်ငၢႆႈငၢႆႈ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈ 1776 ၼၼ်ႉ ၶဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃ သေ ပေႃးယဝ်ႉ ယိုဝ်းတင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ 7 ပီ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈပဵၼ်မိူင်းမႃးႁင်းၶေႃ ဝၢႆးၼႆႉ မႃး 1861 ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ယိုဝ်းၵၼ်ၶိုၼ်း ပိူၼ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ယိုဝ်းၵၼ်တၢႆၼႆႉ ၼမ်လိူဝ် သေ ဢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇယိုဝ်းၵၼ်တင်းပိူၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈ ယင်းလီၵၼ်လႆႈ မိူင်းႁဝ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းသင်ဢမ်ႇ လီၵၼ်လႆႈလႃႇ။ ၸွင်ႇႁဝ်းတေဢဝ်လၢႆးလီၵၼ် ဢဝ်ဢမ်ႇဢဝ်ၼႆ မၼ်းမီးၵႃႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။

တၢင်းၾၢႆႇ ၽူႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈဝႃႈ ႁဝ်းတေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၶဝ်လၢတ်ႈမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈလႂ်ယဝ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဝၼ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈႁဵတ်းလိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉၼႆ ၶဝ်တေဢၢပ်ႈ ၶိုၼ်းဢႃႇၼႃႇ ဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ်။

ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ႁဵတ်းတႄႉတႄႉၼႆႉတႃႇလိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ မၼ်းၵႂႃႇပဵၼ်ထီႉ 2 တႃႇတေၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၾၢႆႇသၢၼ်ၶတ်းၼႆႉ မႃးပဵၼ်ထီႉၼိုင်ႈ။ ပေႃးမႃးပဵၼ်ထီႉၼိုင်ႈယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ မၼ်းၵိုင်ႇလီလႆႈႁဵတ်းၼႂ်းပီသွင်ပီၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ 4 ပီယဝ်ႉ ယင်းပႆႇလႆႈႁဵတ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈပေႃးဝႃႈ ႁဵတ်းဢမ်ႇ ႁဵတ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇထူးသင်ယဝ်ႉယူဝ်ႉ ၼႆ ထိုင်တီႈပေႃးဝႃႈ ၸိူင်ႉၼႆဢိူဝ်ႈ။

ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ၶဝ်ဢမ်ႇႁူႉၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း။ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းပဵၼ်ဢီႇသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ။ တီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ ပဵၼ်သင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ ။ ၾႅတ်ႊတရႄႊ ပဵၼ်သင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ – ႁဝ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈတႃႇသေႇ တၢင်းၾၢႆႇပီႉၼွင်ႉယၢင်း ၵူၼ်းလူင်ယၢင်းၶဝ် ဝႃႈ ပေႃးၶဝ်ၵႂႃႇဢုပ်ႇတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ မႃးယဝ်ႉ ၼႆၵေႃႈ မႃးၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ် တင်းၵူၼ်းမိူင်းသေယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းလႆႈၵႂႃႇဢုပ်ႇၵၼ်တင်း ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ႁဝ်းၵႂႃႇတၢင်ႇလၢတ်ႈၼႄ ၶဝ် လွင်ႈၾႅတ်ႊတရႄႊ လွင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈဝႃႈ ၵႂၢမ်းသူ ၸဝ်ႈဝႃႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးပွင်ႇၸႂ် မိူၼ်ဝႃႈ မိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵမ်းၼမ်ၼႆႉ ယႃႇ ဝႃႈတီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ ၾႅတ်ႊတရႄႊလူးၵွၼ်ႇ သုၼ်ႇလႆႇၵူၼ်း ၶဝ်ယင်းဢမ်ႇပွင်ႇ ၸႂ်။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းယၢင်းၶဝ်ဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈ ပၢႆႈမႃးၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇမႃးတေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉမီး 50 ပီပၢႆ 60 ပီၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈပၢႆႈယူႇ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ ၶႂ်ႈတုၵ်းယွၼ်းတီႈသူၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်သူၸဝ်ႈဢုပ်ႇ ၵၼ် လွင်ႈၾႅတ်ႊတရႄႊ၊ တီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ၊ လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း၊ လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ၼႆႉ ၵႃႈၶႂ်ႈႁူမ်ႈ ဢမ်ႇပဵၼ်သင် ႁႂ်ႈသူၸဝ်ႈဢုပ်ႇသေၵမ်း။ သူၸဝ်ႈယႃႇပေတိုၵ်းၵၼ် ဝႃႈၸိူင်ႉ ၼၼ် ဝႃႇၼႆႉ။ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းလူဝ်ႇသေပိူၼ်ႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ယႃႇပေႁႂ်ႈတိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ တိုၵ်းၵၼ်ၼႆႉ မီးသင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇ ဢူဝ်းၵၼ် ၵႄႈလိတ်ႈၵၼ်ဢဝ်။ ဢၼ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇဝႃႈတင်းၾၢႆႇၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ ဢမ်ႇဝႃႈတင်းၾၢႆႇသၢၼ်ၶတ်းၶဝ် လီလႆႈထွမ်ႇယူႇဢိူဝ်ႈ။

ၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ်

ၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ၵေႃသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ