သုမ်းသိုၵ်းၸမ်ၸွတ်ႇတူဝ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းဝႆႉယူႇၵေႃႈ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇတႄႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ပီတေမႃးၼႆႉ တေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆယူႇတိၵ်းတိၵ်း။ မိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းရၶႅင်ႇ ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈၵိုတ်းလိူဝ်သင် ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆးတိုၼ်းပႆႇယွမ်း၊ တိုၵ်ႉဝႃႈ ႁႂ်ႈမႃးဢုပ်ႇၵၼ် ၸွမ်းလၢႆး NCA သေ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈယူႇမႅၵ်းမႅၵ်း။
ၵွပ်ႈသင် မၼ်းပေႉၶႂ်ႈႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလႃႇ။ ၼိုင်ႈၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇမၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ၊ သွင်သမ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇ တပ်ႉသိုၵ်းသိုပ်ႇငမ်ဝၵ်ႉဝႆႉဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆ ၵႆႉၵႆႉတူၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးယူႇ။ တႃႇတေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်းပၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉယၼ်ၵေႃႈ သမ်ႉမီးယူႇ ၸိူင်ႉၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ် ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းလူင်းမၢႆၾၢင်ၶဝ် ယင်းမီးထႅင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ PPFD Program for Peace and Federal ဢၼ်ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ ၸုမ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA တႃႇၸဵတ်းၸုမ်းလႄႈ CSO ၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉလႂ်၊ မဘသ ဢၼ်ဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၸုမ်းပႂ်ႉပႃး ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ ၽႃႇသႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉလႂ်၊ ၸုမ်းပျီႇတုၸိတ်ႉလႄႈ ပိဝ်ႇၸေႃးထီးၶဝ်လႂ်၊ ၸဵမ်တင်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်ၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈလႂ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
တေဝႃႈတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆၵေႃႈ မိူင်းၶႄႇ၊ ရတ်ႉသျႃး၊ ဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊလႄႈ ထႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ ၵူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်းတႅၵ်ႇယၢႆႈၼႆသေ ပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈမဢလ ၸဵဝ်းၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်လူၺ်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ဢၢၼ်းၶၢတ်ႈ ၶွပ်ႇတေႃႇဢႃႇ ၼႃႇ သုၼ်ႇပွင်မၼ်းၸၢႆး ဝႃႈၼႆယူႇ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ထီႉၼိုင်ႈၼႆႉ ၶဝ်တူၺ်းတႃႇၽွၼ်းပၢင်ႈသုၼ်ႇမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇၶဝ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ ၽူႈၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ်တႄႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်မဢ တေဢၢၼ်း ႁဵတ်းၼႆႉ တေယိုတ်ႈၶဵင်ႈႁႂ်ႈလွၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း သိုပ်ႇယိုၼ်းယၢဝ်းထႅင်ႈ၊ တေဢိုတ်းတၼ်ပႅတ်ႈ သၢႆသဵၼ်ႈတၢင်းယၢင်ႈၸူး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႇတရႄႇ၊ တေၵဝ်းယႃႉပႅတ်ႈသုၼ်လႆႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ပိုၼ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ပႃးၸဵမ်သုၼ်ႇလႆႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆသေ တိုၼ်းဝႃႈၶွမ်ႈၶတ်း တတ်းသၢၼ်လုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။
တီႈတႄႉမႃး ပေႃးဢဝ်လၢႆးၵၢၼ်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဝႃႈၼႆ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးပဵၼ်ၶိူင်ႈပိူင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ၼၼ်ႉ ယၢင်ႇၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၼၼ်သေတႃႉ တေလႆႈၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမဵဝ်းလႂ် ၼႆၵွၼ်ႇ။
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းတႃႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းသေ တေသိုပ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈ ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ႁႃႉ၊ ဢဵၼ်း ဢၢၼ်းပူၵ်းတင်ႈသိပ်ႉသိုဝ်ႈပၼ် လၵ်းသဝ်လူင်သၢမ်ယိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်လိူင်ႈႁႅၼ်းၾိင်ႈ၊ လိူင်ႈၽွင်း ငမ်းလႄႈ လိူင်ႈတတ်းသိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဵၼ်းဢၢၼ်းတႃႇပုတ်ႈလႅၵ်ႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁိုဝ် ဝႃႈလႃးဢၢၼ်း ပုတ်ႈလႅၵ်ႈ ၸုမ်းလူင်ပွင် ၸိုင်ႈ ၸဵမ်တင်းလွၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းႁိုဝ်ၼႆ တၵ်းလႆႈထတ်းထွင် ၼပ်ႉသၢင်ႈတႅတ်ႈ ၼႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးထတ်းတူၺ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸိူဝ်းႁဵတ်းမႃးလင် ပီ 1988 ၼၼ်ႉၼႆ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 1990 လုၵ်ႉတီႈ လွၵ်းပိူင်မဆလ ပိၼ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ်ၵႂႃႇလွၵ်းပိူင်သိုၵ်း နဝတ/ နအဖ၊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 လုၵ်ႉတီႈလွၵ်းပိူင် သိုၵ်း ပိၼ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ်လွၵ်းပိူင်လုၵ်ႈၶိုင်ႈသိုၵ်း၊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2015 လုၵ်ႉတီႈလွၵ်းပိူင်လုၵ်ႈၶိုင်ႈသိုၵ်း ပိ ၼ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ် လွၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈ ဢႃႇၼႃႇ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ၊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2020 ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈၶိုင်ၵၢၼ်သင်သေ ပဵၼ်ၵႂႃႇၶိုၼ်းလွၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇ ၼႃႇသိုၵ်း လုမ်းလုမ်း။
မၢႆထိုင်ဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈတပ်ႉသိုၵ်း ၸတ်းႁဵတ်းမႃးတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၵူၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၽၢမ်းတႃ လိင်ႉလႅၼ် တေႃႇၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တိူၵ်ႈတီႈဝႃႈ ဢမ်ႇၽွင်းလိူဝ်လႆႈ ၸိုင်ႈမိူင်းႁႅင်းယႂ်ႇၶဝ် မိပ်ႇငႅၼ်းဢီးသူၼ်းလႄႈ ဢၢၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ဢမ်ႇႁၢင်ႉၼႆ ၵွၼ်ႇလႃႈ၊ ၸွင်ႇတေၸႂ်ႈလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းတဵင်ႈထမ်းယူႇႁိုဝ်၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၵေႃႉ ၸွင်ႇမီးသုၼ်ႇတွတ်ႈမႄးပၼ်သဵင်လႄႈ ၸွင်ႇမီးသုၼ်ႇလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈ၊ ၵွၼ်ႇပႆႇႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလႄႈ ၽွင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ ၸွင်ႇမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ ၸွင်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။
ၵမ်းလိုၼ်းသမ်ႉ ဝၢႆးလင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉယႃႇၵႂႃႇ ၸွင်ႇတေမီးၶေႃႈႁပ်ႉႁွင်းၵၢၼ်မိူင်းၼႆ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တၵ်းလႆႈပိုတ်ႇပၢင်ႇၸႅင်ႈလႅင်းပူင်ႇသႂ်ဝႆႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ ၵိုင်ႇလီၶဝ်ႈပႃးႁိုဝ် ဢမ်ႇၵိုင်ႇၶဝ်ႈပႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထႃႈဢမ်ႇပဵၼ်မီးဝႆႉငဝ်းလၢႆး ၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈမႃးတီႈၼိူဝ်ၼႆႉသေ တေလပ်းတႃၼူၵ်ႇႁူလမ် ႁူဝ်ယုမ်ႇၸွမ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽူႈလမ်ႇမၢၵ်ႈဢႃႇၼႃႇလႄႈ ၽွၼ်းပၢင်ႈသုၼ်ႇလဵဝ်ၶဝ်သေ ၵႂင်ၵႃးၸွမ်းတႄႉ မိူၼ်တင်းတင်ႈၸႂ် မူၼ်ႉၶဝ်ႈ တႂ်ႈသွၵ်းတိၼ်သိုၵ်းထႅင်ႈပၢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်း။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ