ၶၢဝ်းတၢင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ၵမ်ႈၼမ် ၶၢတ်ႇတိုဝ်ႉတၢင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးတၢင်းလိူၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ယူႇတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵေႃတႆးတႄႉ သိုပ်ႇပိုတ်ႇပၼ် တိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်တႆးမႃးတႃႇသေႇ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတေ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လင်မႂ်ႇထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။   

ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 25/12/2024 ၶၢဝ်းယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3 မူင်းၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၵေႃတႆး တေၸတ်း ပၢင်ၵႅဝ်ႈ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်တိုၵ်ႉသၢင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈမႂ်ႇမႂ်ႇ တီႈလွႆတႆးလီ ဝဵင်းၵႃလီႉ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။

ၼႂ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ တေမီးၶပ်ႉမၢႆလၢႆဢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ယွၼ်းၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းမႂ်ႇ (ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈထုင်းတႆး မီးဝႆႉ) ၊ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းလႄႈ ၵႃႈၼူၵ်ႉတူဝ်း ဢဝ်မင်ႇၵလႃႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၸၢႆးၽူင်းၶွင်ႇ ၽူႈပွင်ၵၢၼ် ၼႂ်းၸုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၵေႃတႆး လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ -“ႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈမီးဝႆႉသမ်ႉ ႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇမၼ်းၵေႃႈ ႁိုင်ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းသမ်ႉၼမ်။ ၵွပ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်းသလေႇၼႃႈတႃတႆးႁဝ်းၼႆသေ ၸင်ႇသၢင်ႈထႅင်ႈမႂ်ႇ။ တၢင်းႁဝ်းၵေႃႈ တင်ႈၸႂ်ႁဵတ်းမႃး ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈငဝ်ႈ တေႃႇပေႃးထိုင်ထၢၼ်ႈသုင်၊ ၵွပ်ႈၼႆ ပေႃးမီးႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇမႂ်ႇၼႆႉမႃးၼႆၵေႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈၸွမ်း လၢႆးပူင်သွၼ် လၢႆးပၢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၸၢင်ႈ ၸတ်းလႆႈၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႇ။ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇႁဝ်းၼၼ်ႉ သဵင်မၼ်းလႆၸူး ၵၼ်။ ပေႃးပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈမႂ်ႇၼႆႉတႄႉ မၼ်းတေၶႅၼ်း မီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ ပဵၼ်ႁွင်ႈၽႂ်ႁွင်ႈမၼ်း၊ ၸၢင်ႈႁဵတ်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်လႆႈလွတ်ႈ လႅဝ်းႁင်းၽႂ်မၼ်းငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼၼ်ႉၼႃႇ”- ဝႃႈၼႆ။

ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လင်မႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်း 3 ၸၼ်ႉပၢႆၶိုင်ႈ။ တေႁပ်ႉလႆႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း မွၵ်ႈ 800 ၵေႃႉ။ တေဝႆႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ ထိုင်ၸၼ်ႉ 12 ။ ယိူင်းၸူး တႃႇပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈၶေႃၶေႃ။ တေဢမ်ႇပႃးတီႈ ၵိၼ်တီႈၼွၼ်း။

ပိူင်သွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းတႄႉ တေပဵၼ် Mother Language Base  တႅမ်ႈ/ လၢတ်ႈ ၽႃႇသႃႇတႆးပဵၼ်လၵ်း။ ပေႃးထိုင် ၸၼ်ႉၵၢင်မႃး  တေသႂ်ႇၸႂ် ၸႂ်ႉလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးလႄႈ တင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ပေႃးထိုင် ၸၼ်ႉၵဝ်ႈၸၼ်ႉသိပ်း (ၸၼ်ႉသုင်) မႃးတႄႉ တေၸႂ်ႉလိၵ်ႈ/ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ယႂ်ႇ ယိူင်းဢၢၼ်းပႃး တႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်း ၾၢႆႇပၢႆးသၢႆႊလႄႈ ၾၢႆႇၶွမ်ႊၽိဝ်ႊတိူဝ်ႊ၊ တႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ် တၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း။   

တႃႇပဵၼ်မႃးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၵေႃတႆးလင်မႂ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈတႃႇၼလူင် ပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၼႂ်း တပ်ႉၸုမ်း 7 ႁူမ်ႈတင်းပီႈၼွင်ႉတႆးတီႈၸမ်တီႈၵႆ၊ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ ပႃးတင်းႁႅင်းၵူၼ်းႁႅင်းငိုၼ်း တီႈၵေႃတႆးၼႆႉသေ ႁူမ်ႈၵၼ်ၸင်ႇပဵၼ်မႃး။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ႁႅင်းႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း – ဝႃႈၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ တီႈပၢင်ပိုတ်ႇ ႁူင်းႁေႃႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ဢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈတႃႇၼလႄႈ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၶႅၵ်ႇလမ်ႇလွင်ႈတီႈၸမ်တီႈၵႆ ဢၼ်လႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇဝႆႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇႁႂ်ႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးၵူႈတီႈတီႈ တေလႆႈႁူမ်ႈႁူႉႁူမ်ႈငိၼ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈမွၵ်ႇဝႆႉတၢင်းဢွၼ်ႊလၢႆႊပႃး – ၸၢႆးၽူင်းၶွင်ႇ လၢတ်ႈထႅင်ႈၼင်ႇၼႆ။

“ၸူဝ်ႈမီးလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တီႈႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလိူၵ်ႈ တႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ။ တႃႇပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈ မီးလွင်ႈငၢႆႈလူမ်မႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ႁူင်း ႁဵၼ်းႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ႁပ်ႉပႃးတီႈယူႇ တီႈၵိၼ်တီႈႁဵၼ်းယဝ်ႉလႄႈ သင်ဝႃႈပေႃႈမႄႈ မွပ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းပၼ် ႁဝ်းၶႃႈယဝ်ႉၸိုင် ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းယူႇၵိၼ်သဝ်း ၵမ်းလဵဝ်လႄႈ ပေႃႈ မႄႈၵေႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလႆႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း။ ပေႃးႁဝ်းမႃးတူၺ်း ၸၼ်ႉ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉသုင်ၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်းသဵင်လဵဝ်ၵၼ်မူတ်းလႄႈ တေတႅၼ်းတၢင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵႂႃႇလႆႈ လူးၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ လႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယင်းလႆႈယိူင်ႈၸွမ်း ပိူင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတႆး ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းဝႆႉယူႇ ၼႆႉၵေႃႈမီးတင်းၼမ်”- ဝႃႈၼႆ။

ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸိူဝ်းႁဵၼ်းသုတ်းတီႈၵေႃတႆးၼႆႉ မီးသုၼ်ႇလႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ၸၼ်ႉၸွမ် ၽႃႊယပ်း မိူင်းၵဵင်းႁၢႆးလႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ရၢတ်ႉၶျၽတ်း မိူင်းၵဵင်းမႂ်ႇ CMRU ။ လွၵ်းလၢႆး ၵွင်ႉသၢၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်တၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၵေႃတႆးႁဵတ်းဝႆႉယူႇၼႆႉ။ ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင်၊ ယၢင်း၊ မွၼ်း ၶဝ်ယင်းလႆႈမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းသေ ဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ ၸၢႆးၽူင်းၶွင်ႇ သပ်းလႅင်းၼႄၼင်ႇၼႆ။

တႃႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇပီႈၼွင်ႉတႆး၊ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ပေႃးတေၸုၵ်းမၼ်ႈယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇသေ ၼင်ႇႁိုဝ် တေ ယုၵ်ႉမုၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ႁဝ်းၵႂႃႇၼႆႉ ယူႇတီႈ ၵေႃႉလဵဝ်သုၼ်ႇလဵဝ် ႁဵတ်းၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ တၵ်းလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း ပေႃႈမႄႈလႄႈ ၸုမ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၸွမ်းတူင်ႇၵူၼ်းတႆး၊ ၽူႈ ဢွၼ်ႁူဝ်တႆးလၢႆၸဝ်ႈ၊ ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ၸုမ်းသင်ႇၶႃႇတႆး ဢိၵ်ႇထႅင်ႈ လၢႆပႃႈလၢႆၾၢႆႇ၊ ၸင်ႇတေ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈယဝ်ႉၼႆ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၵေႃတႆး လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။