ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းလၢင်းၶိူဝ်း ၺႃးၼမ်ႉလုပ်ႇထူမ်ႈၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်လင် ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် တဵမ်ထူၼ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇ တုၵ်းယွၼ်းၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ တူၺ်းထိုင်ပၼ်လီလီ။

ပီ 2024 ၼႆႉ ၼမ်ႉတဵင်းလုပ်ႇထူမ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ပီလဵဝ်ၵူၺ်း ၼွင်းထူမ်ႈ 3 ပွၵ်ႈ။ ဢၼ်ၼွင်းထူမ်ႈႁႅင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵမ်းထူၼ်ႈသွင်။ ပွၵ်ႉ/ ဢိူင်ႇ ဢၼ်ၺႃးၼမ်ႉ ထူမ်ႈႁႅင်းသမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ – ပွၵ်ႉပၢင်ဝွင်၊ ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇပိၼ်း၊ ပွၵ်ႉပၢင်ႁုင်း၊ ဝၢၼ်ႈလူင်ပွၵ်ႉဢွၵ်ႇ၊ ပွၵ်ႉ ၵၢတ်ႇ၊ ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈတႂ်ႈလႄႈ တီႈတိုဝ်းၵမ်သိလ်ထမ်း တိူၵ်ႈၵမ်မထၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢၼ်လုပ်ႇထူမ်ႈ ၼႂ်းဢိူင်ႇၼွင်လူင်ၼၼ်ႉ တၢင်းဝၢၼ်ႈတိုင်းၵႂၢင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈသိမ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇမႂ်ႇ။ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈပဵင်း – ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတွၼ်၊ ဝၢၼ်ႈၼႃးလိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈပဵင်း၊ ဝၢၼ်ႈသွင်ၵေး။ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ – ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၵုၼ်၊ ဝၢၼ်ႈႁၢင်လွႆ၊ ဝၢၼ်ႈယႃႇယွႆး။ ဢိူင်ႇမၢၵ်ႇဢုၼ်လဝ်း မွၵ်ႈ 8 ဝၢၼ်ႈ ။ ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း – ဝၢၼ်ႈၶုမ်ဢုတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈၵုၼ် ၶၢၼ်။ ဢိူင်ႇၸလွင်းၼႆႉသမ်ႉ ၺႃးၼမ်ႉယုမ်း လုပ်ႇထူမ်ႈ။

ဝၢႆးၼမ်ႉထူမ်ႈယဝ်ႉ ႁိုင်မႃး 3 လိူၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း ပႆႇၸၢင်ႈမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး ပူၵ်းပွင်ႁိူၼ်းယေး ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ တေဝႃႈပႂ်ႉႁွင်ႈၵၢၼ် ၾၢႆႇပူၵ်းပွင် ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မႃးၵမ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇထိုင်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈ။ ၾၢႆႇပူၵ်းပွင် ၵူၼ်းထူပ်းၽေးသၽႃႇဝ (ဢၼ်ဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ) ၸွႆႈထႅမ်ၼိုင်ႈႁိူၼ်း လႂ် 32 သႅၼ်ပျႃး ၼႆသေတႃႉ ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈတႄႉပႆႇမီး။

ၸုမ်းပရႁိတ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢႆၸုမ်း ႁူမ်ႈၸွႆႈၵေႃႈ တေၵုမ်ႇတႃႇၶၢဝ်းပွတ်းၵူၺ်း။ ႁွင်ႈၵၢၼ် ပူၵ်းပွင်ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ မီးၽႅၼ်ၵၢၼ်တႃႇဢွၵ်ႇငိုၼ်းပၼ်ယူႇဝႃႈၼႆသေတႃႉ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆႇထိုင်ၼႂ်းမိုဝ်းၵူၼ်းမိူင်း ၼႆ ၵူၼ်းလၢင်းၶိူဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

“မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ႁိူၼ်းလွင်ႈပႃးၵႂႃႇၸွမ်းၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ မီးၸုမ်းမႃးၸွႆႈသၢင်ႈပၼ် ႁိူၼ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇသေ ယူႇဝႆႉၽွင်ႈ။ ဝၢင်းႁိူၼ်း ၸိူဝ်းထူပ်းၽေးၼမ်ႉဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼမ်ႉယင်းပႆႇႁႅင်ႈမူတ်း တိုၵ်ႉပိူဝ်ႉဢုင်ဝႆႉယူႇ။ မၼ်းဢမ်ႇမီးၵူၼ်းမႃး ၸွႆႈတႄႉတႄႉ။ ပီမႃးၸင်ႇၵွႆႈယဝ်ႉယူဝ်ႉ။ ပေႃးၸမ်မိူၼ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ ၼမ်ႉပေႃးတေလႅပ်ႈၶဝ်ႈထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢပ်ႇဢေႃႈ တူၺ်းဢဝ်ၵျွင်း မုၼ်ၸဝ်ႈၼႃးၵူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢင်းၶဝ်ႈၵျွင်းၶဝ်ပေႃးပိူဝ်ႉဢုင်ၵႂႃႇမူတ်း။ တေႃႇၼင်ႇ တၢင်းတႃႈၶီႈ လဵၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင်တႄႉတႄႉ ယင်းပႆႇလႆႈပူၵ်းပွင်သင် တိုၵ်ႉမိူၼ် ၼၼ်ယူႇ တီႈၼမ်ႉထူမ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးပႂ်ႉႁွင်ႈၵၢၼ် ၾၢႆႇပူၵ်းပွင်ၸွႆႈထႅမ်တႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆ ထိူင်းၼႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးပဵၼ်တႃႇမႄးၵုမ်း လုမ်းလႃးသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းသမ်ႉ ငိုၼ်း budget လူင်းဝႆးယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉ ႁိပ်ႈႁဵတ်းပၼ်။ ပေႃးပဵၼ် တိူၵ်ႇႁႆႈလွၵ်းၼႃး ၵူၼ်းမိူင်း ၵူၼ်ႇပင်းလူႉသုမ်းသမ်ႉ တႃႇတေလႆႈလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ဢမ်ႇငၢႆႈၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၸုမ်းပရႁိတ ၸုမ်းၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉလႄႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလၢႆၸုမ်း မႃးၸွႆႈထႅမ်ယူႇၵေႃႈ ယွၼ်ႉသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းထူပ်းၽေး ဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈ ၵမ်ႉထႅမ်ၽဵင်ႇၵၼ်ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းလၢင်းၶိူဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

“ဢၼ်ပိူၼ်ႈမႃးၸွႆႈတႄႉ ပိူၼ်ႈၵေႃႈ တူၺ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈမၼ်းသေမႃးလူႇယူႇ။ ပေႃးမီးသဵၼ်ႈမၢႆ 500 ၼႆၵေႃႈ ပိူၼ်ႈမႃး ၵမ်ႉၸွႆႈတႃႇ 500 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈမႃးၸွႆႈ 320,000 (သၢမ်သႅၼ်သွင်မိုၼ်ႇ) ၼၼ်ႉ ပႃးၵၼ်ၽိတ်းၵၼ်ပေႃးဢမ်ႇႁူႉၵဝ်ႁူႉမႂ်း။ မၢင်ဝၢၼ်ႈၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 100 လင် ၵူၺ်းၵႃႈ သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈသမ်ႉ မီး 50 ၵူၺ်းလႄႈ မၢင်ႁိူၼ်းဝႃႈ ႁိူၼ်း ႁဝ်းၵေႃႈၼမ်ႉထူမ်ႈယူႇလူး ႁဵတ်းသင်ဢမ်ႇ လႆႈၵႃႈၵမ်ႉထႅမ် ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႆႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽူႈယိပ်းသဵၼ်ႈမၢႆမၼ်း တူၺ်းပၼ်လီလီ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈလွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈၽဵင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းပွၵ်ႉယွမ်ႇ တီႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း လႆႈၵဵပ်းဝႆႉသဵၼ်ႈမၢႆ လွင်ႈလူႉသုမ်း ၸွမ်းၼမ်ႉထူမ်ႈ ပီ ၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁိူၼ်းယေး ၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈမီး 3,215 လင်၊ ၵူၼ်းမိူင်းထူပ်းၽေးၼမ်ႉ 14,802 ၵေႃႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းထူပ်းၽေးၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈပၢႆႈသွၼ်ႈဝႆႉ ၸွမ်းႁိူၼ်းယေးပီႈၼွင်ႉၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ သူၼ်ႁႆႈၼႃးလူႉသုမ်းထႅင်ႈ 1,600 ဢေႊၶိူဝ်ႊ ၼႆယဝ်ႉ။