ၼႂ်းပီၼႃႈၼႆႉ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေဢၢၼ်းၸတ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလူင် ၸွမ်းၼႂ်းၼႃႈတီႈၼိမ် ယဵၼ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၼႆလႄႈ ၸုမ်းပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းလႄႈ ၸုမ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵိုတ်း တိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁွင်ႉႁူၺ်းပႃး ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ၶိုင်ႁႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းယူႇယွတ်ႈယွတ်ႈယဝ်ႉ။

ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ ၸုမ်းၸၢဝ်းတီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ – K3C ၊ NUG လႄႈ PRCF ၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉၶတ်း ၶၢၼ်ႉဝႃႈ ၵွၼ်ႇပႆႇမီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇလီလႆႈမီး ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ၊ တိူၵ်ႈတီႈမီး မႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၶေႃႈ ၵႄႈၵၢၼ်မိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈပၼ်ႁႃ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၼၼ်ႉၼႆ လူင်လိုမ်း ဝႆႉဢမ်ႇလႆႈ၊ ယွၼ်ႉပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 1947 သေ မိူင်းၾၢႆၶုၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢမ်ၸူၵ်ႉတႅင်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်မိူင်းတႆးယူႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉၵယၢၼ်းၶဝ် တိုၼ်းယုမ်ႇယမ်ယၼ်ႇၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ မိူင်းၾၢႆၶုၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၵယၢၼ်းၶဝ်ပိူင်ႇငမ်းၼႆလႄႈ ၽႅၼ်တီႈဢၼ်ၶဝ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းပၢၼ်ႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၾၢႆ ၶုၼ်၊ မိူင်းပၢႆးၼၼ်ႉ တိုၼ်းပႃးဝႆႉၼႂ်းမိူင်းၵယၢၼ်းမႂ်ႇၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆၶုၼ်၊ မိူင်းပၢႆးၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ဝႃႈၸိုင် ပဵၼ်ဝႆႉၵုၼ်ၶႅၼ်ႈ ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃပဢူဝ်း။ ပၢင်လွင်း၊ သီႇသႅင်ႇ၊ ႁူဝ်ပူင်းၼႆႉ တႃႇတေပဵၼ်လႆႈ ၼႃႈတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၼႆ မၼ်းတၵ်းတေလႆႈ ၸပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇပိုၵ်းလဵဝ်ၵၼ်။

မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၾၢႆၶုၼ်၊ မိူင်းပၢႆးလႄႈ တူၼ်ႈတီး ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉလႅၼ်ၶႅၼ်ႈၼႂ်းၵႄႈပၢင်လွင်းလႄႈ သီႇသႅင်ႇ။ ၸင်ႇ ၼၼ် ပီႈၼွင်ႉပဢူဝ်း PNO ၶဝ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၵိုတ်ႉၸိုၼ်ႇ တေႃႇသူႈတိုၵ်းတေႃးတေႃႇ ၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ယူႇၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇလွင်ႈမုင်ႈမွင်း ဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈ လိၼ်မိူင်းၾၢႆၶုၼ်၊ မိူင်းပၢႆး တေပဵၼ်မႃးပိုၵ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းသီႇသႅင်ႇ၊ ႁူဝ်ပူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼႆႉ ၼႃႈတီႈမိူင်းဝႃႉ တၢင်းပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပၢင်သၢင်း၊ မိူင်းမႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်လႄႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 1947 သေ တိုၼ်းပႃးမႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ Wa State ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇ 2008 မီးမႃး ၽိူဝ်ႇၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႅၵ်ႇပၼ် တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃဝႃႉၼႆပႄႇ ၼႃႈလိၼ်ဝႃႉလႂ်၊ ၸႄႈမိူင်းဝႃႉလႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းၵိူတ်ႇမီးမႃး ၸွမ်းၼင်ႇၸႂ်ၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း UWSA ယူႇ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ပၼ်ငိူၼ်ႈဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၵႃးၵူၺ်း ၼႃႈလိၼ်ဝႃႉပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၼႃႈ လိၼ်ဝႃႉ ပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးမႃးၸွမ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းပဵၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူၼ်ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ ယွၼ်ႉပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ယွၵ်ႈမွၼ်ႇတွၼ်ႇတတ်းသေ လုၵ်ႉတီႈၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်း ႁင်းၶေႃ ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈထိုင်မႃး ၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်းပဢူဝ်း၊ ပလွင်ႈ၊ ထၼူႉ၊ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸုမ်းသိုၵ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇပၼ်ယေႃးၵႃႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၽေႃႇလႆႈ ယႃႈၵႄႈၶိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ တေႃႈၼင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ ပွတ်းၵၢင် ပေႃးတေတႅၵ်ႇပၼ် ၸႄႈမိူင်းမႂ်ႇလၢႆလၢႆဢၼ် ယူႇယဝ်ႉ။

ၸႄႈၵႅင်ႈ၊ မၢၼ်းတလေး၊ မၵူၺ်း တေဢၢၼ်းႁူမ်ႈတင်ႈပဵၼ် ဢၺႃႇပမႃႇပျီႇၼႄႇယဝ်ႉၼႆ ႁူႉၵၼ် ငိၼ်းၵၼ်ယူႇ ပေႃး ၶႂ်ႈလိုၼ်ႈႁူယဝ်ႉ။ ၼင်ႇၼႆ တိုၵ်ႉဝႃႈတေဢဝ်ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ပဵၼ်လၵ်းသေ မႄးမိူင်းၵႂႃႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူၼ်တင်းတၢႆ ဢမ်ႇလိုမ်းသၢတ်ႇ ယၢတ်ႇဢမ်ႇတွင်းႁိုၵ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆႇလၢတ်ႈပႃး ပၼ်ႁႃ Sub State ၶၢင် ၼႂ်းမိူင်းတႆးလႄႈ ပၼ်ႁႃၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်ၵိူတ်ႇမႃး လူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း1947 ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းတႆး ဢၼ်ၵိူတ်ႇမီးမႃး ယွၼ်ႉလၵ်းမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၼပ်ႉ ယမ်ၸွမ်းပိူင်ပဵၼ် ပိူင် မီးၸွမ်းပိုၼ်းပဵၼ်တႄႉလႄႈ ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉတႄႉၼၼ်ႉ ပေႃးတေၵုမ်ႇၵႄႈၶႆၸွမ်း လၢႆး သိုၵ်းသိူဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉၼႆတႄႉ ၵႄႈယဝ်ႉဢမ်ႇယဝ်ႉသေ တေသိုပ်ႇ ယွၵ်ႉယႅၵ်ႉထိုင်တီႈ မိူင်းလူႉ ယွၵ်းယွႆလႅဝ်ၽႅဝ်ႉၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။