ၶၢဝ်းတၢင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းမႃး ၸမ် 4 ပီ ၼႆႉ ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်းလၢႆၸုမ်းပၼ်ႇၵၢၼ်ယၢပ်ႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ၽၵ်းၵႃႇ  လႄႈ ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ပေႃးတေပွင်ႇၸႂ်ၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ်လႆႈလီၼႆသေ ၼႂ်းဝၼ်းပီမႂ်ႇဝၼ်းၼိုင်ႈ ပီတႆး 2119 ၼီႈၼၼ်ႉ  ယူႇတီႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးၵဵင်းမႂ်ႇ ႁူမ်ႈၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်းလၢႆၸုမ်း ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈ ၼႂ်းႁူဝ်ၶေႃႈ ဢၼ်ဝႃႈ “ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႄႈ ၸၢဝ်းဝၢၼ်ႈ ” ဝႃႈၼႆ ။  

ဝၼ်းတီႈ 1/12/2024 ၼႆႉ မႅၼ်ႈဝၼ်းလိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇဝၼ်းၼိုင်ႈ ပဵၼ်ဝၼ်းပီမႂ်ႇတႆးထူၼ်ႈထိုင် 2119 ၼီႈ တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉၵၼ်ၼႆသေ ယူႇတီႈၸုမ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးၵဵင်းမႂ်ႇ ၊ ၸုမ်း MAP Foundation လႄႈ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈၼၢင်းယိင်းတႆး SWAN ႁူမ်ႈၵၼ် ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈတီႈဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ ဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ။

ၼႂ်းပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈ – “ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႄႈ ၸၢဝ်းဝၢၼ်ႈ ” ၼႆသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇ  ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢုပ်ႇၵၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ၵၢၼ်တူင်ႇၵူၼ်းၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ NGO ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်တင်း   ၵူၼ်းမိူင်းၽၵ်းၵႃႇ ႁိုဝ် ၸၢဝ်းဝၢၼ်ႈ – ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ၶဝ်ႈႁႃၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈယၢပ်ႇယွၼ်ႉမိူင်းတႆးတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ။

ပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈၼႆႉ တႄႇၵၢင်ဝၼ်း 1 မူင်းထိုင် 3 မူင်းႁူဝ်ၶမ်ႈ(ယၢမ်းထႆး) သေ ၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼၼ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇမိုတ်ႈ သပ်း ၸႅင်ႈပၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႈၽႂ်မၼ်း လႄႈ ဢုပ်ႇပႃး ၶၵ်ႉတွၼ်ႈတႃႇၶဝ်ႈႁႃၵူၼ်းမိူင်းမိူဝ်းၼႃႈ ။

ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈၼၢင်းယိင်းတႆး SWAN တႄႉသပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈ ၼႂ်းၸုမ်းမီးဝႆႉ 4 ႁွင်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇပူၵ်းပွင်ၼမ်ႉၵတ်ႉၼၢင်းယိင်း Women Well-being ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၵဵပ်းႁွမ်လႄႈပိုၼ်ၽႄႈၶေႃႈမုလ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ဝၢႆးသေ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉၵေႃႈ တႃႇလူင်းတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇမႃး ။ ဝႃႈၼၼ် သေတႃႉ ဢမ်ႇၵၢၼ်ႉဢမ်ႇထွႆသေ ပွတ်းတၢင်းသီႇပေႃႉ ၵႃလီႉ ၵေးသီး လၢႆးၶႃႈ မိူင်းသူႈ မိူင်းၼၢႆး တူၼ်ႈတီး လႄႈ လၢႆလၢႆတီႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၸိုၼ်ႇသေ ၶတ်းၸႂ်ၶဝ်ႈႁႃတူၺ်းလူလွမ်ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယူႇ ။ ပိူင်လူင် တေပဵၼ်တႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၼၢင်းယိင်း။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းမိူင်းတႆးတိုၵ်ႉသုၵ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းသိူဝ်ယူႇၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇၶၢတ်ႇလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈတူင်ႉၼိုင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်းလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်းဝႆႉယူႇၼႆ ၼွင်ႉၽွၼ်းၽၼ်း ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ် လွင်ႈၼၢင်းယိင်းတႆး (SWAN) လၢတ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈၼၼ်ႉၼင်ႇၼႆ ။

ပေႃးႁဝ်းမႃးတူၺ်းၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉၵေႃႈ မီးၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်းလၢႆၸုမ်းယူႇ ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်တႃႇတူင်ႇၵူၼ်း။ တႃႇတေၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇၸွမ်းလၢႆၸုမ်းၶႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇၸုမ်း MAP ၸုမ်း SHAN ။ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၵၼ်။ တႃႇၵၢၼ်ႁဝ်းပေႃးတေၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်းတေႉတေႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၼႂ်းပီ 2024 ၼႆႉ ႁဝ်းၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ဢမ်ႇယွမ်း 3 ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ MAP Foundation ၵေႃႈ လႆႈသပ်းၸႅင်ႈၼႄပႃးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၸုမ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ပၼ် တၢင်းႁူႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၸိူဝ်းႁွတ်ႈဝႆႉမိူင်းထႆး။  လွင်ႈလႆႈၸတ်းပၢင်ပၼ်တၢင်းႁူႉ ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ႁႂ်ႈႁူႉပၵ်း ႁူႉပိူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၽွင်းႁဝ်းမႃးလိုဝ်ႈသဝ်း။   ပၼ်တၢင်းႁူႉ လွင်ႈ ဝတ်းဝႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ –  ထွင်းၶမ်း ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း MAP Foundation လၢတ်ႈ ၼႂ်းပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈၼၼ်ႉၼင်ႇၼႆ။

ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း မႃးယူႇမိူင်းထႆးသေ သဵင်ႈၵႃႈဝတ်းဝႂ်ၼမ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈယူႇတီႈႁႅင်းၵၢၼ်ႁဝ်းမၢင်ၵေႃႉ တင်ႈၸႂ်ႈၵႂႃႇယိုၼ်ႈငိုၼ်းသေၸၢင်ႈပိူၼ်ႈႁဵတ်း ။ မီးၵူၼ်းဢဝ်ငိုၼ်းသိူဝ်ႇတၢင်းသေၵႂႃႇႁဵတ်းလူင်ၵႂႃႇလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးငိုၼ်းပဵင်းပေႃးသမ်ႉ ၵႂႃႇႁဵတ်းဝတ်းဝႂ်ပဵၼ်ၶၵ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈ ၸွမ်းပၵ်းပိူင်မၼ်းယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇၽွမ်ႉ။ႁဵတ်းၼၼ်သေ ဢဝ်ၵႂႃႇဢဝ်ၶိုၼ်း ပေႃးဢမ်ႇပၼ်ငိုၼ်းၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းပၼ်။တႄႇၵႂႃႇလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ လႆႈလူင်းပိုၼ်ႉတီႈပၼ်တၢင်းႁူႉ ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းလွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ်ၵၼ်ၵေႃႈၼမ်ၼႃႇ

 ၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်း ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးၵဵင်းမႂ်ႇၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ – “ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်း လႄႈ ၸၢဝ်းဝၢၼ်ႈ  ပေႃးတေ ၶဝ်ႈႁႃ လႆႈၵူၼ်းမိူင်းငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈမေႃတူၺ်းငဝ်းလၢႆးလႄႈလၢႆးတၢင်း။ ၸုမ်းတူင်ႇ ၵူၼ်း  ဢၼ်တေ ပၼ်လွင်ႈ ၵမ်ႉၸွႆႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇပွင်ႇ ၸႂ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ပေႃးဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်ၸွမ်းသၽႃႇဝ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိုင် တႃႇတေလူင်းပိုၼ်ႉတီႈပၼ်တၢင်းႁူႉ တႃႇၶဝ်ႈႁႃ ၵူၺ်းၵေႃႈ ယင်း ၸၢင်ႈ ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ  ၸၢင်ႈ မီး လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်  ။  ၼင်ႇႁိုဝ်  ၸၢဝ်းဝၢၼ်ႈ တေပွင်ႇၸႂ် ၼိူဝ်ၼႃႈၵၢၼ် ၸုမ်း တူင်ႇၵူၼ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ    ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်းထုၵ်ႇလီဝႆႉၵႃႈၶၼ်လွင်ႈၵိူဝ်းယမ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၊ ထုၵ်ႇလီႁူႉ ဢၼ်ၵူၼ်း ပိုၼ်ႉတီႈ လူဝ်ႇသင်လၢႆလၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပိူင်လူင် ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်း တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉယႃႉမႅၼ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈလႄႈၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁၵ်ႉလႄႈဝႆႉၵႃႈၶၼ်။  ၾၢႆႇပၼ်လႄႈ ၾၢႆႇႁပ်ႉ ၸင်ႇႁူႉပွင်ႇၵၼ်ငၢႆႈ”-  ဝႃႈၼႆ။

ၼၢင်းသႅင် မိူင်းလီ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇၵေႃႈ မႃးပၼ်တၢင်းႁူႉလွင်ႈပၵ်းပိုင်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းထႆး-  ႁႂ်ႈတႆးၼႂ်းမိူင်းထႆး မေႃယူႇမေႃၵိၼ်ၽွင်းယူႇမိူင်းပိူၼ်ႈ ၊ လၢတ်ႈလွင်ႈ တႃႇၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းတႆးဢၼ်   ၽၢတ်ႇဝၢၼ်ႈယၢၼ်မိူင်းသေ မီးဝႆႉၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်တႆးထႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉပႃး။