ဢူးၵျေႃႇမူဝ်းထုၼ်း ၽွင်းတၢင်လူင် မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ UN ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် UN ၼႂ်းႁူဝ်ၶေႃႈ “ၵၢၼ်ၸႂ်ႉမၢၵ်ႈမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်း ဢၼ်မီးၵွင်ႉငူၼ်ႉ ဢၼ်တႅၵ်ႇယႃႉႁႅင်း” – ၼၼ်ႉသေ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇ လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၽေးတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း ၵမ်းသိုဝ်ႈ။
ပၢင်ၵုမ်လူင် UN ၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 23/10/2024 တီႈဝဵင်းလူင်ၼိဝ်ႊယွၵ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ။
ဢူးၵျေႃႇမူဝ်းထုၼ်း လၢတ်ႈဝႃႈ – သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း မၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်း ဢၼ်မီးၵွင်ႉငူၼ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ ဢဝ်ၶိူင်ႈမိၼ် ပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းသူၼ် ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၶမ်ႈၶိုၼ်း။ သဵင်မၢၵ်ႇၵေႃႈ တႅၵ်ႇလင်ႁႅင်း။ ဝၢႆးလင် ၵူၼ်းမိူင်း လႆႈသုတ်ႇဢၢႆႈယၢမ်းၵႂၼ်း မၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ်မႃးႁူဝ်ၶႆႈႁူဝ်မဝ်း၊ တႃမူဝ်းႁူၼူၵ်ႇ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၺႃးမၢတ်ႇၸဵပ်း ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၼၢၼ်းႁၢႆ၊ ယဵၼ်းပဵၼ်ၵႅင်ႉ ႁၢၼ်ႈၵႂႃႇၶၢဝ်းႁိုင် – ဝႃႈၼႆ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸွမ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ OPCW ၸုမ်းႁၢမ်ႈလွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်းထၢတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၽေးႁၢႆႉတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း၊ လူဝ်ႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸုမ်း OPCW လႄႈ လၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ပၼ်ႁႅင်းဢီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈႁၢမ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမၢၵ်ႇထၢတ်ႈၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်လ်ႊ၊ ၵူတ်ႇထတ်းလီလီသေ ဢဝ်လိူင်ႈပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇ ႁႂ်ႈထိုင်တီႈထိုင်လႅၼ် – ဢူးၵျေႃႇမူဝ်းထုၼ်း လၢတ်ႈၵႂႃႇတီႈပၢင်ၵုမ် UN ၼင်ႇၼႆ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းပႆႇလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၸွမ်းမၢႆမီႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ၼႂ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ႁၢမ်ႈၸႂ်ႉမၢၵ်ႇမိုဝ်ႉ ၸိုၼ်းယၢမ်းထၢတ်ႈ CWC လႄႈ BWC ၼၼ်ႉၵေႃႈ – ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် တိုၵ်းသူၼ်း ပၼ်ႁႅင်းဢီးမႃး လူင်းလၢႆးမိုဝ်းႁင်းၽႂ်မၼ်းဝႆးဝႆးသေ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်း တႅတ်ႈတေႃးလီငၢမ်း။ ၸုမ်းၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵူတ်ႇထတ်းၸွမ်း တႅတ်ႈတေႃးသေ ဢဝ်လိူင်ႈပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇၵႂႃႇ – ဢူးၵျေႃႇမူဝ်းထုၼ်း လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆ။
ၼႂ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆးလၢတ်ႈပႃးဝႃႈ – တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တင်ႈတႄႇပီ 1980 မႃး ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း ႁဵတ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈ ႁဵတ်းထၢတ်ႈသႃႊလ်ၾႃႊ Sulfur Mustard ဝႆႉ တီႈႁိမ်းဝဵင်းထူင်းၽူဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၵၢင်။ လွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ႁူမ်ႇတူမ်းၵႅတ်ႇၶႄသိမ်းသိူင်ႇမႃး။
ထိုင်မႃးပီ 2020 ၵွၼ်ႇၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ဢၢၼ်းတေၶပ်းၶိုင်ၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ ၼႆသေတႃႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇယွမ်းပၼ်ၶႂၢင်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ၽေး တေႃႇၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း မၢႆမီႈႁၢမ်ႈႁႄႉ ထၢတ်ႈၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်လ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ်ၽေးတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း မၢႆမီႈတွၼ်ႈၵၼ် 1 လႄႈ တွၼ်ႈၵၼ် 3 – မၼ်းၸၢႆး ၸီႉၸမ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ တႃႇႁႂ်ႈၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်း မၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်းဢၼ်ပဵၼ်ၽေး တေႃႇၵူၼ်းမိူင်း တေဢမ်ႇႁွတ်ႈထိုင်ၼႂ်းမိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၽူႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၵေႃႉလႄႈ မူႇၸုမ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇႁၢမ်ႈႁႄႉ- ဢူး ၵျေႃႇမူဝ်းထုၼ်း လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ