ႁၢင်လိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၸဝ်ႈသူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ဢဝ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢွၵ်ႇၶၢႆ၊ ပဵၼ်ၽွင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသူၼ် လႆႈငိုၼ်းၶဝ်ႈ။ ပီၼႆႉသမ်ႉ ထူပ်းၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ လူႉသုမ်းမူတ်း။

ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း တီႈဢၼ်ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၼမ်သုတ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႇလိူဝ်ႇ ထုင်ႉဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်။ ၸဝ်ႈသူၼ်ၵူႈငိုၼ်း တီႈၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃး၊ တီႈယေးငိုၼ်းလႄႈ တီႈႁူင်းၵၢၼ်ၶၢႆ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းမွၵ်ႇမၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈႁူဝ်။ ပေႃးသုမ်း ယွၼ်ႉၽေးသၽႃႇဝၸိူင်ႉၼႆ တေႁဵတ်းႁိုဝ်သၢႆႈ ပေႃးဢမ်ႇသၢႆႈတႅၼ်းၼီႈလႆႈ တေ သိုပ်ႇပဵၼ်ႁိုဝ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းထုင်ႉဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၼမ်သုတ်းမီး 5 မိုၼ်ႇဢေႊ ၶိူဝ်ႊပၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တီႈဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႇလိူဝ်ႇ တီႈလဵဝ် သူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇမီးႁိမ်းၸမ် 2 ႁဵင်ဢေႊၶိူဝ်ႊ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႇလိူဝ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၵူႈငိုၼ်း ၵူႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းသေ မႃးႁဵတ်းသူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈသူၼ်လႄႈ သုမ်းၵႂႃႇမွၵ်ႈၶိုင်ႈ။ ၸဝ်ႈသူၼ်ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇၸႂ်လိူဝ်ႁႅင်း။ ၼၢင်းယိင်း ဢႃယု 28 ပီ ၸဝ်ႈသူၼ် ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ထုင်ႉၼမ်ႉၸၢင် လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ –

 “ၶဝ်ႈၶႄႇၼိုင်ႈပီ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈ တေဢဝ်သင်ၵိၼ် တႃႇမိူဝ်းၼႃႈ၊ ပေႃးၶဝ်ႈၶႄႇလႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇ ပေႃးလႆႈ မႆႈ ၸႂ်ၼၼ်ႉၼႃႇ၊ သင်ၶဝ်ႈၶႄႇဢမ်ႇလႆႈၵေႃႈ တေႁဵတ်းႁႃၵိၼ်သင် ဢမ်ႇႁူႉ၊ လူဝ်ႇဢဝ်ငိုၼ်းၶီႈသေ သိုဝ်ႉၶဝ်ႈၶႄႇ၊ ၸိူဝ်ႉၾၼ်းၵေႃႈ မိူၼ်ၼၼ်ၵူၺ်းၶႃႈယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။

ၸဝ်ႈသူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ လႆႈလူင်းတိုၼ်းလၢင်းတႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ တႃႇ 150 ထိုင် 200 သႅၼ်ပျႃး။ ပီၼႆႉ ယွၼ်ႉၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်းလႄႈ ၸိူဝ်ႉၾၼ်းၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ 400 ထူင် ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဝႆႉၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁႆႈ ၼၼ်ႉ လူမ်ႉၸူမ်ၼမ်ႉမူတ်း။ ပေႃးမႃးၼပ်ႉတင်းငိုၼ်း ၵႃႈၶၼ်ဢၼ်လူႉသုမ်းၼႆႉ တိုၼ်းလၢင်းလၢႆလၢႆၵူၺ်း တေမီးယူႇ 150 သႅၼ်ပျုး။ သမ်ႉပဵၼ်ၼီႈ တီႈဢၼ်ဢဝ်မႃးတီႈႁူင်း ၵူႈယိမ်ငိုၼ်း ၼၼ်ႉမႃးလႄႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်သၢႆႈၼီႈ ၶိုၼ်းဢမ်ႇႁူႉယဝ်ႉၼႆ ၸဝ်ႈသူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၽူႈၸၢႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

“လႆႈၶၢႆသူၼ်သေသၢႆႈၼီႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၵိၼ်သင်၊ တူၺ်းငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉသၵ်းၸိူင်ႉၼႆ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈမၼ်း ဢမ်ႇလီသေမဵဝ်း၊ တုၵ်ႉၶ ၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉၶႃႈ၊ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸွႆႈၵၼ်လႆႈ၊ ယၢပ်ႇၸႂ် ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း ၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ် ၵႃႈလႆႈယူႇၵႂႃႇ”- ဝႃႈၼႆ။  

ၵူႈပီၼႆႉ ၶၼ်ၶၢႆၶဝ်ႈၵၢပ်ႈ 1 ၸွႆႉလႂ်  500  ထိုင် 600 ပျႃး။ ပီၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၾၼ်းၵႃႈၵူႈမဵဝ်း၊ ပုၺ် မျေႇဢေႃး ၸႃႇလႄႈ ယႃႈသိတ်ႇမူင်ႈမႅင်းၵေႃႈ ၵႃႈယႂ်ႇ။ ငိုၼ်းတိုၼ်းလၢင်းသုင်။ ၶၼ်ၶၢႆၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈၸွႆႉမီး 1,100 ပျႃး။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉၵေႃႈ သင်ဝႃႈမီးၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၵႂႃႇၶၢႆၸိုင် တေလႆႈၶိုၼ်းၵႃႈတိုၼ်းလၢင်းၵူၺ်း။ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉတွၼ်း ၸဝ်ႈသူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇတႄႉလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ဢၼ်ပၼ်ၵူႈငိုၼ်းတွင်းလႄႈ တိုၼ်းလၢင်း တႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ တီႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ၼႆႉ မီး 3 သႅၼ်း။

သႅၼ်းၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶၢႆၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ပၼ်ၵူႈပၼ်ယိမ်ၽၼ်းၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ တႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ သင်ဝႃႈ လႆႈၵဵပ်းလႆႈၵဵဝ်ႇယဝ်ႉ ႁႂ်ႈဢဝ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇမႃးၶၢႆပၼ်သေ တႅၼ်းၼီႈၶိုၼ်း။

သႅၼ်းတီႈ 2  ၵူၼ်းၶၢႆၸိူဝ်ႉၽၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈသူၼ်ၶႂ်ႈလႆႈငိုၼ်းတွင်းၵေႃႈ ပၼ်ၵူႈယိမ်ငိုၼ်းတွင်း။ လႆႈပၼ်ငိုၼ်းၶီႈ ငိုၼ်းတူဝ်း 1 ပၢၵ်ႇၼႆႉ 5 ပျႃး။

ပေႃးတေၵႂႃႇဢဝ်ငိုၼ် ၵူႈတီႈလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသမ်ႉ လႆႈဢဝ်ဝႂ်သူၼ် (ပူင်ႇၸၢၼ်ႇ – 7) ၵႂႃႇၵမ်ႉဝႆႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇမီးၽႂ်ၵႂႃႇၵူႈ – ၽူႈၸၢႆးၵူၼ်းၼမ်ႉၸၢင် ဢၼ်ၵူႈယိမ်ငိုၼ်းမႃးၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆ။

“ပေႃးမႃးတွၵ်ႈတႄႉတႄႉဢမ်ႇလႆႈသင်၊ ၵူၺ်းပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်သင်၊ ၼီႈမၼ်း 5 ပျုး ၊ မၢင်ၵေႃႉဢဝ်ၼမ်၊ မၢင်ၵေႃႉဢဝ်ဢေႇ၊ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇပေႇလႆႈ မၢင်ၵေႃႉ၊ လႆႈသၢင်းၶဝ်ႈ ၶႄႇ ၊ ပေႃးၶဝ်ႈၶႄႇ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၵေႃႈ ထႅင်ႈပီၼၼ်ႉၼႃႇ၊ ၸဝ်ႈၼီႈၵေႃႈ ၽွမ်ႉယူႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ် ၵူၺ်းလႄႈ လုမ်းငိုၼ်းၵူႈၸဝ်ႈႁႆႈ ၸဝ်ႈၼႃး ၊ ပၼ်ပူင်ႇၸၢၼ်ႇ 7 ၊ 1 ပီ ၊ ပေႃးဢမ်ႇတၼ်းလႆႈၵေႃႈ ႁႂ်ႈသိမ်း တႄႉ ဢမ်ႇသိမ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း တႃႇတၼ်းၶိုၼ်း 4 -5 လိူၼ်”- ဝႃႈၼႆ။

ဝၢႆးလင် တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉလၢမ်းၽႄႈမႃးၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈ တင်းလုမ်ႈၾႃႉ ထူပ်းၽေးယၢပ်ႇ ၵိၼ်းၶၢၼ်ၸႂ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ။ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူၵ်း။ ပေႃးပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇမိူင်းလူင် ယင်းၶႅၼ်း မီးၵၢၼ်ငၢၼ်း တၢင်ႇဢၼ်ႁဵတ်းတႅၼ်း ၸၢင်ႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉလႆႈ။ ပေႃးပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ တီႈၵႆယၢၼ်ဝဵင်းၼၼ်ႉ လိူဝ်သေၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵၢၼ်လဵင်ႉလူတူဝ်သတ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵႃႈလႆႈၸႂ်ယႂ်ႇ ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃး ၵႂႃႇၵူႈယိမ်ငိုၼ်းတွင်းမႃးသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵဝ်ႇ။

ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၵဵပ်းဝႆႉၽွင်းပီ 2010 ထိုင် 2020 ၼၼ်ႉတႄႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ၼႆႉ မီးၼႃႈလိၼ်ၵႂၢင်ႈ 2 လၢၼ်ႉ 5 မိုၼ်ႇဢေႊၶိူဝ်ႊပၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တင်းမူတ်းမီး 150,000 ဢေႊၶိူဝ်ႊပၢႆ။

ၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ မၢၵ်ႇဝၼ်းဝၢႆႇ၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇၶဵဝ်၊ ထူဝ်ႇႁႄႉ၊ ၵုၺ်၊ ဢွႆႈလႄႈ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၼ်ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၼမ်သုတ်း မီး 5 မိုၼ်ႇဢေႊၶိူဝ်ႊပၢႆ။ ပီၼႆႉ ၼမ်ႉထူမ်ႈၵေႃႈ သမ်ႉပဵၼ်ၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းၸမ် တေၵဵပ်းၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ဢၼ်လူႉသုမ်း ၸွမ်းၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ ပဵၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၵမ်ႈၼမ်။

တႅမ်ႈ – ယိင်းသဵဝ်ႈၶၢဝ် (ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၾိုၵ်းၵၢၼ်)