ယွၼ်ႉၽႅၼ်ၵၢၼ်တိုၵ်း1027 ဢွင်ႇမၢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵႂႃႇလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ တီႈၸႄႈဝဵင်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းယဝ်ႉၼႆ တေလႆႈယိုၼ်ယၼ်ယွမ်းႁပ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း လွတ်ႈတႂ်ႈလိူင်ႈၽွင်းငမ်းလၢႆးၵၢၼ် သိုၵ်းယဝ်ႉၼႆတႄႉ တိုၼ်းပႆႇဝႃႈလႆႈ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းသုၼ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈတႅပ်းတတ်းၸတ်းပွင် ပူင်ပၢႆးႁင်းၶေႃသေ ၼႂ်းၵႄႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇ ၵွင်ႈၼင်ႇၵၼ် ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တုမ်ႉတေႃႇလေႃႇႁူဝ်ၺႃးၵၼ်ယူႇ၊ တႃႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၽၵ်းၵႃ လႆႈယူႇသႃႇ လူမ်ၸႂ်မႃး တိူဝ်းလိူဝ်မိူဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼႆၵေႃႈ ပႆႇၸႂ်ႈလႃးလႃး။

လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ သွၼ်ႁဵၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းလႄႈ လွင်ႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ လူၺ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၸွမ်းပိူင် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆပိုၼ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ ယင်းပႆႇလႆႈၶိုၼ်းၵွၼ်ႇ။ ၸင်ႇၼၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 21 တီႈမိူင်းမိတ်ႈ ယင်းၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၢင်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇ ၸုမ်းသိုၵ်းလွႆ TNLA ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 3 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ မၢၼ်ႈၵႃလိူင် ၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၼ်ႁႃ ၼႂ်းၵႄႈပေႃႈမႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းလႄႈ သိုၵ်းTNLA ယွၼ်ႉလွင်ႈႁၢမ်ႈႁႄႉ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ်ၶွင်ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၸၢဝ်း ၶၢင်ၶဝ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။

TNLA ၼႆႉ လမ်ၼမ်ႉယၵ်းမိုဝ်းၵၼ်တင်း TLEC ၶွင်ႇသီႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႃႈလိၼ်တဢၢင်းၶဝ်သေ ၶိုင်တမ်းဝၢင်းပိူင် ၵၢၼ်ပူင်သွၼ်ဢၼ်တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈယွမ်းႁပ်ႉလႂ်၊ တမ်းဝၢင်းပိူင်ၼုင်ႈမႆၶူဝ်း လဵင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်တၵ်းလႆႈသႂ်ႇမိၵ်ႈမၢႆ TLEC ၼၼ်ႉလႂ်၊ လူၺ်ႈၶေႃႈ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶွင် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၵၢၼ်ၶၢတ်ႈၶွပ်ႇၼိူဝ် လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈသွၼ်ႁဵၼ်း ယူႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇ ၼၼ် ပဵၼ်ပၼ်ႁႃယၼ်ၼိူဝ် လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်း ၸတ်းပွင်ပူင်ပၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပႆႇတူၵ်ႇၸွမ်း လွင်ႈႁိမ်ၼႃႈတီႈတပ်ႉသဝ်းၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၸုမ်းသိုၵ်းပေႉၵၢၼ် တိုၵ်းၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ သေ တေႃႈဝႃႈတူၺ်းၸွမ်း ငဝ်းလၢႆးလိူင်ႈၵၼ်ၵူၼ်း (Social affairs) ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇလိူင်ႈပၢႆးယူႇလီၵေႃႈ ယင်းမီးပၼ်ႁႃယႂ်ႇယဝ်ႉ။

ဢဝ်ၶေႃႈဢၢင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်း CDM ၼႆသေ ပူတ်းပႅတ်ႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢဝ်ၸဵမ်ၶူးမေႃသွၼ်၊ ၶူးမေႃယႃ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ႁဵတ်းလၢႆးဢမ်ႇၼပ်ႉထိုဝ်တေႃႇ မၢႆမီႈၾိင်ႈတိုဝ်းပိုၼ်ႉငဝ်ႈ ပိူင်ၶၢၼ်းမွပ်ႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သေလႄႈ ၶိုၼ်းႁႃဢဝ်ၵူၼ်းၼႂ်းၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၶဝ် ပုတ်ႈတႅၼ်းပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးမႃး။

ယၼ်ၼိူဝ် လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇၸူးတီႈႁွင်ႈယႃႁူင်းယႃ ဢၼ်ၵူၼ်းၶဝ်ၶိူဝ်းလဵဝ် သုမ်ႇငုမ်းၵုမ်းၵမ်ၼၼ်ႉၼႆ သမ်ႉၸႂ်ႉလၢႆးဢွမ်ႈႁိပ်ႇႁွမ်ႈတဵၵ်းတဵင်တေႃႇ ႁူင်း ယႃသုၼ်ႇတူဝ်၊ ၶွင်ႉယူတ်းယႃလႄႈ ႁၢၼ်ႉၶၢႆယႃႈယႃၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈသႂ်ႇၶွၼ်ႇၼိုင်ႈ ပီလႂ် 120 သႅၼ်ဝႃႇ၊ ဢမ်ႇထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၽႂ်သေ တတ်းဢဝ်တီႈလိၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၶၢႆပၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်း ႁႂ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၼွၵ်ႈၶွပ်ႇမၢႆမီႈဝႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃယၼ်ၼိူဝ် သုၼ်ႇပူင်ပၢႆးတင်းပိုၵ်းယဝ်ႉ။

ထႃႈဢမ်ႇၶဝ်ႈႁႃႁူမ်ႈၵႄႈလႆႈပၼ်ႁႃဢၼ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈလၢႆးၸွမ်းပိူင်တႄႉ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်းၼၼ်ႉ တေ ဢမ်ႇမွတ်ႇယဵၼ်လႆႈလႃးလႃး။ တႃႇၶဝ်ႈႁႃၵႄႈလိတ်ႈၼၼ်ႉ တေမွင်းပႂ်ႉၶေႃႈ တူၵ်းလူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၼိူဝ်ၽိူၼ်ပိူင်လဵဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈသႄႈ။

တေလႆႈဢဝ် တၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မၢႆမီႈပၵ်းပိူင် ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼမ်ႁၼ်လီ လူၺ်ႈၸုၵ်းၸင်ႈၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ ႁူႉၼႃႈႁၼ်လင်ၸွမ်း သၢႆပိုၼ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉပႃး ၸင်ႇၸၢင်ႈႁၼ်ငိူၼ်ႈ တၢင်းငမ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉသင်လႄႈ လႆႈဝႃႈ လူဝ်ႇပဵၼ်ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မၢႆမီႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်ႁူႉႁၼ်ၸွမ်းသၢႆပိုၼ်းမိူင်းတႆးၼႆ တေၸၢင်ႈၶႂ်ႈထၢမ်ၶိုၼ်းယူႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မိူင်းတႆးၼႆႉ ယၢမ်ႈၽွတ်ႈတင်ႈပဵၼ်မႃး Federated Shan State ႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းတႆး။

ၼႂ်းလိူင်ႈၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ဢၼ်ၶဝ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သုင်သုတ်း လူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်းဢမ်ႇၵႃး ပႃးၸဵမ်ၾၢႆႇပၵ်းပိူင်၊ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉပိူင်ၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ (Charter) ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၸွမ်း ပၵ်းပိူင်ၵူႈမိူင်းမိူင်း။

ၵွပ်ႈၼႆ ပေႃးတေယၼ်ၼိူဝ်ပိုၼ်ႉငဝ်ႈပိူင်မိူင်းၾႅတ်ႊတရႄႊ ဢၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈလူၺ်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶွၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ် ဢၼ်ဝႆႉႁႂ်ႈၸႄႈမိူင်းပဵၼ်ယႂ်ႇ တီႈမီးသုၼ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင် (Sovereignty) ၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ႈႁႃၵႄႈလိတ်ႈၸိုင် မိူင်းတႆးၼႆႉ တၵ်းလႆႈမီးတီႈတႅဝ်းၼႃႈသုင်သုတ်းယဝ်ႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁူႉၵႃႈတေၶႂ်ႈမီး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ သေၸိူဝ်ႉသေပိူင် လူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ်ပိုၼ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းပူင်ပၢႆးဝႃႈၸိုင် ငၢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းသၽႃႇဝယူႇ။ ဢဝ်ၵၢၼ်မိူင်းဝႃႈၵေႃႈ ၶဝ်ႈႁႃငူပ်ႉငီႉၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်သေ မီးသုၼ်ႇတုၵ်းယွၼ်းဢိူဝ်ႈၼႆ ယိုၼ်ယၼ်ယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၼႆႉ ၵူၺ်းတေလႆႈယူႇၼႂ်းၶွပ်ႇမိူင်းတႆး ဢၼ်မီးသုၼ်ႇၸႂ်ႉဢႃႇၼႃႇ ပၢၼ်ႇပွင်ၸႄႈမိူင်းၼၼ်ႉသေ ၵႄႈလိတ်ႈယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉၶွပ်ႇၸႄႈမိူင်းသေ ၸုၵ်းၸင်ႈၶိုင်ႁဵတ်းၼင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းႁင်းၶေႃလူဝ်လူဝ်၊ ၼင်ႇပွတ်းတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၶွင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵမ်းသိုဝ်ႈၵေႃႈ လူဝ်လူဝ် ပေႃးၼႆၸိုင် ဢမ်ႇၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈ၊ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မုၼ်းလႅင်း တႃႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တင်းလုမ်ႈသႄႈ။

ပေႃးၼႆ တႃႇတေဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မၢႆမီႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼမ် ယွမ်းႁပ်ႉႁၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈလႄႈ ႁူႉႁၼ်ၸွမ်းသၢႆပိုၼ်းမိူင်းတႆး၊ ႁူႉႁၼ်ၸွမ်း လိူင်ႈလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ၵွင်ႉၵၢႆႇဝႆႉၸွမ်း ပၵ်းပိူင်ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၸွင်ႇပႃႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းမီးတၼ်းဝႆႉယဝ်ႉႁိုဝ်။ ပေႃးမီးဝႆႉယဝ်ႉၸိုင် ယွၼ်ႉသင်ပႆႇပႃႈ လႆႈငိၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈပိုတ်ႇပၢၵ်ႇဢွၵ်ႇသဵင်၊ ပေႃးပႆႇမီးသမ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၶိုင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တေႁဵတ်းႁိုဝ် ၶဝ်ႈႁႃမိူဝ်ႈလႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယွၼ်းပူၵ်းသူၼ်းထၢမ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆသေ တေၶွတ်ႇယွတ်ႈသၢႆၵႂၢမ်းၵွၼ်ႇ။