Friday, March 1, 2024

ၵၢၼ်ပွင်မိူင်းၸပ်းၽၢၵ်ႇ တဵၵ်းဢဝ် Federalism ႁဵတ်းပဵၼ် Unitary ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁိုဝ်တေၵတ်းယဵၼ်လႆႈ

Must read

​​မႂ်ႇသုင်ၵၼ်ၵူႈ​​ၵေႃႉၵူႈၵူၼ်းၶႃႈ

 ပီႊႁုၵ်းႁၢႆႉလူင် 2023 ၼီႈၼႆႉ  သုတ်းသဵင်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၼႃႈၾႃႉပီႊမႂ်ႇ 2024 ၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈထူပ်း​​တေႃႇ လွင်ႈလီတၢင်းမၢၼ်​​သေၵမ်းၼႆ သူးဝၢၼ်းသူင်ႇထိုင် ၵူႈ​​ၵေႃႉၶိင်းၵူၼ်းယူႇ​​ဢေႃႈ။

- Subscription -

ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ဢၼ်ၽုတ်းပဵၼ်ယူႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ မိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းယၢင်းလႅင် ဢိၵ်ႇပႃး မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼႆႉ ​​တေယဝ်ႉတူဝ်ႈမိူဝ်ႈလႂ်ဝၼ်းလႂ်ၼႆ ပဵၼ်ဝႆႉ​​ၶေႃႈထၢမ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈ ထၢၼ်ႈ မွင်းမၢင်ႇ ၶႂ်ႈႁူႉၶႂ်ႈငိၼ်း​​တေႉ​​တေႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ​​ၵေႃႉ​​တေပၼ်တွပ်ႇလႆႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈတႄႉ လႅပ်ႈ​​တေပႆႇမီးသႄႈ။

ၼႂ်းၼင်ႇၼႆ ယွၼ်ႉ​​ၽေးသိုၵ်း ႁိုၵ်ႉႁၢၵ်ႉတူၵ်းသႂ်ႇၼႃႈႁိူၼ်းတႃ​​ယေးလႄႈႁိုဝ်ႉ၊ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်လႆႈႁူပ်ႉလႆႈႁၼ် တႂ်ႈၼႃႈသိုဝ်ႈတႃၼၼ်ႉ ၸူၵ်ႉတႅင်းႁူဝ်ၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်းႁၵ်ႉမိူင်းၼႃႇလႄႈႁိုဝ်ႉ၊ ဝူၼ်ႉၶႆႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း သၢႆငၢႆမိူဝ်းၼႃႈ သုၼ်ႇလဵဝ်သုၼ်ႇလၢႆ​​သေလႄႈႁိုဝ်ႉ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႈလၢႆလွင်ႈ​​သေ မၢင်ၽဝ်ႇ ဢဝ်လူင်လိုမ်းပႅတ်ႈ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတူၼ်ႈ​​တေႃ တီႈၵိူတ်ႇပၼ်ႁႃပႅတ်ႈ​​ၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၸၢင်ႈမီးယူႇယဝ်ႉ။

ပၼ်ႁႃဢၼ်လႆႈထူပ်းၺႃး​​တေႃႇသူႈယူႇ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ​​တေယဝ်ႉယႃႇၵႂႃႇ ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းယိုတ်းတပ်ႉ ယိုတ်းဝဵင်းဢိတ်းဢီႈ​​သေ ၵုမ်းၵမ်လႆႈၼႃႈလိၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ လူၺ်ႈလၢႆးသိုၵ်းၼၼ်ႉၵွၺ်း  ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွမ်ႉ ၵူၺ်း တႆးလႄႈ ပလွင်ႈ၊ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ လႄႈ ၶၢင်၊ ပဢူဝ်း လႄႈ တႆး တွၵ်ႉတႅၵ်ႉ​​ၵေႈသၢႆႇ ထဵင်ထွင်ၶဝ်ႈႁႃၵၼ် ၵွၺ်း ​​တေယဝ်ႉယႃႇၵႂႃႇငၢႆႈငႅမ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပၼ်ႁႃၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈ လၢႆးပွင်မိူင်းၸပ်းၽၢၵ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၸုမ်းလဵဝ် ၶိူဝ်းလဵဝ် ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်း ၾိင်ႈမိူင်းတဵင်ႈထမ်းၼၼ်ႉၼႆ လိုမ်းပႅတ်ႈဢမ်ႇလႆႈ။ ​​ပေႃးလၢတ်ႈသိုဝ်ႈ​​ၵေႃႈ ပၼ်ႁႃၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈ လွင်ႈလၵ်ႉဢဝ် ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ( Federalism ) ႁဵတ်းပဵၼ်ပႅတ်ႈ  လွၵ်းပိူင် ၸိုင်ႈမိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ႁင်း​​ၶေႃ ( Unitary ) ၼၼ်ႉၼႆ လိုမ်းပႅတ်ႈဢမ်ႇလႆႈ။

တႄႇတီႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈႁႅၵ်ႈသုတ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1947 ၼီႈ လိူၼ်September  ၼၼ်ႉ​​​​သေ  ႁၢၼ်ႉ​​တေႃႇ​​ပေႃးထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႈ ပႆႇပဵၼ်မႃး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉ တီႈပၢင်တုမ်ပၢင်လူင်ၼၼ့်ၵွၼ်ႇ။ လၢတ်ႈငၢႆႈငၢႆႈ​​ၵေႃႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၸုမ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ဢၼ်ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ သုမ်ႇငုမ်းၵုမ်းၵမ် ၶီႇၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်းမႃး ဢမ်ႇမီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ် လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းပၢၼ်ႇပွင်ၸွမ်း၊ ၼႂ်းၼႃႈတီႈၸၢဝ်ႈၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်း​​ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ် လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းမႃး ႁင်း​​ၶေႃတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း၊ ဢႃႇၼႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ငိူၼ်ႈတိုၼ်း၊ ဢႃႇၼႃႇၶၢၼ်းၵဵပ်းငိုၼ်းၶွၼ်ႇ လႄႈ ဢႃႇၼႃႇတင်ႈတပ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢဝ်းမၢၼ်ႊပဵၼ်ယႂ်ႇၶဝ် ဝၵ်ႉငမ်ၵမ် ၸိၵ်းမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ် လႆႈသုၼ်ႇယိပ်းၸႂ်ႉမႃး။ ဢၼ်ၼႆႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆးတဵင်ႈထမ်း၊ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ၾႅတ်ႊတရႄႊ၊ တၵ်းလႆႈမူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈငၢမ်ႇၸွမ်း လွၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႊတရႄႊ ၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1958 – 1961 ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉႁဝ်းၶဝ် လႄႈတင်း ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းတႆးႁဝ်းၶဝ် ဢွၼ်ဢဝ်လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ်တိုၵ်း​​တေႃးၼိူဝ်ၽိူၼ်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး၊ ၽၢႆႇၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ဢမ်ႇယွမ်းမႄး ၵွၺ်းဢမ်ႇၵႃး တီႉၺွပ်းႁဵတ်းႁၢႆႉပႃး ၽူႈၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ်ၵွၼ်ႇ။ ၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇတၵ်းၵိူတ်ႇမီးမႃး လၢႆးၵၢၼ် ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉၶိူဝ်းၼိုင်ႈ။

ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼႆႉ ၽိူဝ်ႇ​​တေမူၼ်ႉမႄးလႅၵ်ႈပဵၼ် ယူင်ႉမိူင်းၾႅတ်ႊတရႄႊ  သမ်ႉၵွၺ်းၶူင်ဢွၵ်ႇ လၢႆးပွင်မိူင်း ၾႅတ်ႊတရႄႊ ပွမ် ဢၼ်ပဵၼ်လၵ်းမိူင်း 2008 ၼၼ်ႉ​​သေ ဢဝ်မိူင်းတႆးၸႅၵ်ႇပဵၼ် ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းႁင်း​​ၶေႃ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်​​တေႉၼၼ်ႉ​​သေယဝ်ႉ လိင်ႉလွၵ်းၽၢမ်းတႃ တင်ႈၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်း ၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ထၢင်ႇပိူင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇ တႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၵၼ်မႃး ၶၵ်ႉယဝ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉၵွၺ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ပၼ်ႁႃဢၼ်ပဵၼ်ယူႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပၼ်ႁႃ ၼႂ်းၵႄႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၵၼ်၊ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃ လၢႆးၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸွမ်းပိူင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း မီးသုၼ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၼႃႈတီႈၽႂ်မၼ်း​​ လႄႈ မီးသုၼ်ႇႁူမ်ႈၽွတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသုၼ်ၵၢင် ( Federal Government ) ၼၼ်ႉၵွၺ်း​​ဢေႃႈ။

တႃႇ​​တေမီးသုၼ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၼႃႈတီႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းၼႆႉ ယူးၼိတ်ႉၽႂ်မၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ​​ၸေႈမိူင်းၽႂ်မၼ်းၼႆႉ ​​တေလႆႈမီးသုၼ်ႇၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်းၽႂ်မၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ​​ၶေႃႈၵၢင် ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ​​သေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်း​​ၶေႃ၊ တတ်းသိၼ်ႁင်း​​ၶေႃ၊ တႅပ်းတတ်းၸတ်းပွင် ၶိုင်သၢင်ႈႁင်း​​ၶေႃ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ​​ပေႃးၼႆ ယူႇတီႈမိူင်းတႆးဢၼ်လဵဝ်​​သေ ၶႆႈၸႂ်ၵွၺ်းၵွၼ်ႇလႄႈ၊ ပိူဝ်ႈတႃႇၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း မိူင်းၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၼင်ႇၵၼ် မီးသုၼ်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်မႃး မိူဝ်ႈလႂ်၊ လၢႆပွၵ်ႈ။ ဢမ်ႇမီးမႃးသႄႈ။ ​​ၵွပ်ႈဝႃႈ မိူင်းတႆးၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတႆးၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းတႆးသမ်ႉ လႆႈသုၼ်ႇလိူဝ်တၢင်ႇၶိူဝ်းၼႆ မီးဢီႈသင်၊ ဢမ်ႇမီးသင်သႄႈ။ ပိူဝ်ႈတႃႇ ​​တေႁူမ်ႈၵၼ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း မိူင်းၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ယင်းဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၶဝ်ႈႁႃ  ၵၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽႂ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လၵ်းမိူင်းၶၢတ်ႈၶွပ်ႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢဝ်းမၢၼ်ႊ ၵူႈပၢၼ်ပၢၼ် ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ႁိပ်ႇႁွမ်ႈမႃးၵွၺ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ​​တေလႆႈၶႆႈၸႂ်ဝူၼ်ႉလိုၵ်ႉ​​သေ ၽၢၼ်ႉႁႃႁႂ်ႈႁၼ်ထိုင် ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတူၼ်ႈ​​တေႃၸႅင်ႈလႅင်းၸင်ႇ ​​တေၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ လွင်ႈပႅင်းၸင်းၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼင်ႇၵၼ်​​သေလႄႈ ​​တေ​​ႁူမ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈလႆႈပႃး လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမိူင်းတႆးယဝ်ႉ​​ဢေႃႈ။

ႁိုၼ်းၵႃယၢင်း

30-12-2023

ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ

- Subscription -
- SHAN's Apps -spot_img

ၶၢဝ်ႇလိုၼ်းသုတ်း