သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆးမရၼ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၵၢၼ်ႊၶျၼပူႊရီႊ လႅၼ်လိၼ်မၢၼ်ႈ-ထႆးၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆးတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၶူဝ်းပူၺ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆ ႁွင်ႈၵၢၼ် ၽွင်းလူင်သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူင်းၸိုင်ႈထႆးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆး မရၼ ၼႆႉ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ၵျပၼ်ႊယိုတ်းမိူင်းၼႂ်းၵုၼ်ၶဵဝ်ဢေႊသျႃႊ။ ပဵၼ်ၶူဝ်းပူၺ်ႈ ဢၼ်မီးဢႃယု 80 ပီပၢႆ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉပဵၼ် ပိုၼ်ႉတီႈ ပႃႇထိူၼ်ႇဢၼ်ႁၵ်ႉသႃဝႆႉ။ မီးၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း မႃးဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈၵိုၼ်းၶွၼ်ႈ။

ၼႂ်းမိူင်းထႆးမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈႁၵ်ႉသႃဝႆႉသေ ယုၵ်ႉမုၼ်းပဵၼ်တီႈဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈသေတႃႉ တၢင်းၾင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ဢမ်ႇသႂ်ႇၸႂ်လွင်ႈႁၵ်ႉသႃယုၵ်ႉမုၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ။ ၾၢႆႇတၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တူၵ်းၼႂ်းဝဵင်း တၢၼ်ႇၽိဝ်ႇၸယၢတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမွၼ်း။

လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးလၢတ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႃႈ – ပေႃးပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၶူဝ်းပူၺ်ႈလူၵ်ႈယဝ်ႉ ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ တေမႅင်ႇၵၼ်တင်းမိူင်းမၢၼ်ႈယူႇဝႃႈၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇလၢတ်ႈပႃးႁူဝ်ယွႆႈတႅတ်ႈတေႃး ဝႃႈတေမႅင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။

ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တိုၵ်ႉမီးတီႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးၼႂ်းထွင်ႉထိၼ်ႇ (ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ)/ ဢၼ်တိုၵ်ႉၵဵပ်းၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈသေ တေဢဝ်တၢင်ႇတီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၾိင်ႈငႄႈ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး သုၼ်ၵၢင် သေတင်ႇတေတၢင်ႇယိုၼ်ႈတီႈၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ UN တႃႇတေလႆႈလွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၶူဝ်းပူၺ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဝႃႈၼႆ။

သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆးၼႆႉ တႄႇၵေႃႇသၢင်ႈၽွင်း ၵျပၼ်ႊ ၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ၽွင်းပီ 1942 ။ ဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၶႃႈသိုၵ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ်၊ ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ၶဝ်ၽွင်းငမ်းဝႆႉၸိူဝ်း ၼၼ်ႉမႃးၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ 2 သႅၼ်ၵေႃႉပၢႆ။ ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈပႃႇထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ၊ ၺႃးပေႃႉ ထုပ်ႉႁဵတ်းႁၢႆႉတဵၵ်းတဵင်သေၸႂ်ႉႁႅင်း၊ တၢင်းၵိၼ်ဢမ်ႇလႆႈၵိၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈယူတ်းယႃလီလီ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမႃးၵေႃႇသၢင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတၢႆၵႂႃႇမွၵ်ႈ 150000 (သႅၼ်ႁႃႈမိုၼ်ႇ) ၵေႃႉပၢႆ။

ၸင်ႇဝႃႈၸပ်းၸိုဝ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆး မရၼ ၵႂႃႇတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆးၼႆႉၵေႃႇၵၢႆႇဝႆႉတႃႇလႅၼ်ႈ ၵၢၼ်ႊၶျၼပူႊရီႊမိူင်းထႆး လႄႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇၽိဝ်ႇၸယၢတ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ မီးတၢင်းယၢဝ်း 250 လၵ်း(400 ၵီႊလူဝ်ႊပၢႆ) ။