ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ဝႃႈ မိူင်းတႆး ယူႇသဝ်းႁင်းၶေႃၵူၺ်းၼႆႉဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ် – ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၵူၺ်း။
တူၺ်းဢဝ်မိူင်း သိင်ႊၵပူဝ်ႊ ပရူႊၼၢႆႊ သီႊလင်ႊၵႃႊ လႄႈ ၼီႊပေႃႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ လဵၵ်ႉလိူဝ်မိူင်းတႆးပဵၼ်လၢႆပုၼ်ႈ ပိူၼ်ႈယင်းပဵၼ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ – ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိူဝ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၵႅၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈ။
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈဝႃႈ -ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတၵ်းလႆႈပိုင်ႈဢိင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ၵွၼ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ဢမ်ႇတၢပ်ႈပိုင်ႈဢိင်ပိူၼ်ႈ ( ဢတ်ႉတႁိ ဢတ်ႉတၼေႃး ၼႃထေႃး) ၼႆယူႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမီးၸႂ်ၶႂ်ႈပိုင်ႈဢိင်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇပေႉတူဝ် ဢမ်ႇၵွၼ်းတူဝ်လႆႈႁင်းၵူၺ်းသေ ၶႂ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶုၺ်ႈဢိူၼ်ၵူၺ်း။
မၢၼ်ႈလႅၼ်တႆးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ 1947 ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈပုၼ်ႉယဝ်ႉ ။ လႅၼ်ၵဝ်း ၵျေႃးဢဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈမိူင်းၼိုင်ႈတိုၵ်းၵၼ်။ တင်ႈဢဝ်ဝၢႆးလႆႈၵွၼ်းၶေႃမႃးတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်ႁူဝ်ၵူၼ်းတႆးလေႃႇၵၼ်၊ ဢဝ်ႁူဝ်ပီႈၼွင်ႉဝႃႉ – ပဢူဝ်း- ပလွင်ႈ- လႄႈလႃးႁူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉတႅၵ်ႇၵၼ် ယႃႉၼမ်ႉၸႂ်ၵၼ် ။
ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်လၢႆးမိုဝ်းၸုမ်းမၢၼ်ႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းမူတ်းမူတ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶဝ်ႁၼ်ဝႃႈ တႆးပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇလႄႈၵူဝ်ပေႉပုၼ်ႈၶဝ်။ၶဝ်ၸင်ႇဢဝ်ၵူႈလၢႆးသေ ၸႅၵ်ႇၽႄ တီႈၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်း၊ ၵူၼ်းႁူႉၵူၼ်းမေႃတႆးသမ်ႉၶဝ်ဢဝ်လၢႆးဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ၸႂ်ႉၾိင်ႈငႄႈၶဝ်ဢူမ်ဢိုၼ်။ ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႂ်းထိူၼ်ႇၸိူင်ႉသမ်ႉ ဢဝ်ဢႃႇၼႃႇၵွင်ႈၵၢင်ႇလၢႆးႁၢႆႉ မိူၵ်ႈမႂ်ႈပေႉၵိၼ် ယိုဝ်းတၢႆ။ တိုၼ်းပဵၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ပေႃႇလသီႇ ၸုမ်းမၢၼ်ႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈဢၼ် ၵွၼ်းၶေႃ ၵေႃႈပႆႇလႆႈ တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ ၵေႃႈပႆႇငိၼ်းဢၢႆမၼ်း ၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈပႆႇပေႉပိူၼ်ႈၼႆႉ ႁဝ်းသမ်ႉၵုမ်ႇမႃးၼင်ႈသေ ဢဝ်လွင်ႈၵွၼ်းၶေႃ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ထဵင်ၵၼ်၊ ဢဝ်ၵိုတ်းတိုၵ်း – သိုပ်ႇယိုဝ်းသေထဵင်ၵၼ်၊ ဢဝ်ၸုမ်းဢူၺ်းလီ ဢမ်ႇဢူၺ်းလီသေ ထဵင်ၵၼ် ဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်တႅၵ်ႇၵၼ်ယူႇတႄႉ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်။
ၽိူဝ်ႇတႃႉၼင်ႈသေ တႅမ်ႈတႅမ်ႈသႄႉသႄႉၵၼ်တင်းဢွၼ်ႊလၢႆႊ ၽိူဝ်ႇတႃႉၼင်ႈသေဢုပ်ႇယူႇပျၢင်ပျၢင်ၼၼ်ႉတႃႉလုၵ်ႉႁဵတ်းၵၼ်လႃႈ။
ၵွၼ်းၶေႃ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ငၢႆႈ။ ႁဵတ်းမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 60 ပီပၢႆ ပႆႇႁၼ်သၢႆတၢင်းမၼ်းၵေႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈလီၸႂ်တူၵ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တူၺ်းဢဝ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ်လူး တူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်းၾရင်ႇမႃး ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းပီမိူင်း လိုၼ်းသုတ်းမၼ်း ၶဝ်ၵေႃႈတေႃႈလႆႈၵွၼ်းၶေႃၵႂႃႇယူႇ။
ၾရင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉမိူင်းပိူၼ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇပေႉၵိၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇယႃႉၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးပိူၼ်ႈ မိူၼ်မၢၼ်ႈ ယႃႉမိူင်းတႆး ယၢမ်းလဵဝ်။
သိုၵ်းၵူႈၸုမ်းၸုမ်း တႆးၵူႈၵေႃႉၵေႃႉ တႃႇမိူင်းတႆး လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဝ်းမူတ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၵုမ်ႇပႂ်ႉ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ထႅင်ႈ မွၵ်ႈ သီႇႁႃႉသိပ်းပီတႄႉ မိူင်းတႆး လႅဝ်ၽႅဝ်ႉၽွင်ယွႆႈမူတ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇတိုၵ်ႉမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်တႆး ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ႁၵ်ႉၶိူဝ်းတႆး ႁၵ်ႉမိူင်းတႆးယူႇတႄႉ တူၼ်ႈၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈ “ ဝၼ်းၼိုင်ႈမိူင်းတႆးတိုၼ်းတေလႆႈၵွၼ်းၶေႃ ၽူႈၶဵၼ်ၶႂၢၵ်ႈမိူင်း တၵ်းတေလႆႈတူၵ်းသုမ်း” ၼႆသႂ်ႇၸႂ်ဝၼ်းဝၼ်းၶိုၼ်းၶိုၼ်း ၼွၼ်းတိုၼ်ႇမႃးမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈဝူၼ်ႉႁႃလၢႆးဢွၵ်ႇလွတ်ႈၸိုင် ဝၼ်းၼိုင်ႈတေထိုင်ယိူင်းမၢႆဢမ်ႇႁၢင်ႉ ။
ပွင်ႈၵႂၢမ်း- ပူႇၵၢင်ႉႁိူင်း မိူင်းၶၢၵ်ႇ
ပပ်ႉၵွၼ်းၶေႃ
သွႆႉ 18 မၢႆ 185 ပီ 2001
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ