တင်ႈတႄႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပၵ်းပိူင်ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၵေႃႉ ဢႃယု 18 ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်တေႃႇထိုင် 35 ပီ တေလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းမိူဝ်ႈႁူဝ်ပီ 2024 ၼၼ်ႉသေ  တႄႇဢဝ်2024 လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊ မႃးတေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵဵပ်းၵူၼ်းတႃႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၸုပ်ႈထူၼ်ႈ 24 ဝႆႉယူႇ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸတ်းပွႆးလူင်ပၢင်သွၼ်ယဝ်ႉ ၸုပ်ႈထူၼ်ႈ 18 ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၸုမ်း MDSI   ဢိၼ်ႊသတီႊၵျုတ်ႉ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ၾၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ မိူင်းမၢၼ်ႈ  ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ  ၵူၼ်းၾိုၵ်းသိုၵ်းယဝ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈပွၵ်ႈႁိူၼ်းၶိုၼ်း ဢမ်ႇမီး  ၼိုင်ႈၶိုင်ႈ ဝႃႈၼႆ။  

MDSI Myanmar Defense & Security Institute ဢိၼ်ႊသတီႊၵျုတ်ႉ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ၾၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႆႉပဵၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉၼႂ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်း CDM ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သေမႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ  ။

MDSI ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ တင်ႈတႄႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇၵႂႃႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် – ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်ၸႂ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးသေၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၼႆႉ 1 ပိူဝ်ႊသႅၼ်ႊ ၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ ပဵၼ်ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶၢၼ်းဢဝ်၊ ၸႂ်ႉၸူၵ်းမႄးဢဝ်လႄႈ တဵၵ်းတီႉၺွပ်းၵႂႃႇလိပ်းလိပ်းလႅင်လႅင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလွၼ်ႉလွၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

 ၸဝ်ႈႁၢၼ်ၼွင်ႇယူဝ်း –  သိုၵ်းမၢၼ်ႈ CDM ဢၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉပဵၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလွင်ႈၵဵပ်းသိုၵ်း ၼႂ်းၸုမ်း MDSI ၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ – မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၵ်းပိူင်ႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပီ ယင်းမီးၵူၼ်းၼုမ်ႇဢၼ်မႃးၾိုၵ်းသိုၵ်းလူၺ်ႈၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ လႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈဝၢင်းၽႅၼ် ဝၢင်းပိူင်သေ တီႉ  /ႁွင်ႉမႃး ၼင်ႇၶဝ် ဝၢင်းၽႅၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။

မၼ်းၸၢႆးလၢတ်ႈၼေ ပိူင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉၵူၼ်းၵႂႃႇၾိုၵ်းသိုၵ်းၼႆႉ မီးယူႇ 3 လၢႆး။ လၢႆးထိၼိုင်ႈ –  ၸၢင်ႈမႃး။ လၢႆးၼႆႉယိူင်းၸူးထိုင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢၼ်ၽၢၼ်ၵိၼ်း။ဢဝ်ငိုၼ်းပၼ်တီႈပေႃႈမႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁွင်ႉလုၵ်ႈပိူၼ်ႈၵႂႃႇ။ ႁူၺ်းသူၼ်းပႃးဝႃႈတေပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ၼိုင်ႈလိူၼ် 2 သႅၼ်ပျႃးပၢႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းပၢႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉလွတ်ႈမႃးၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ – ငိုၼ်းလိူၼ် 2 သႅၼ်ပျႃးၼႆႉ ၾၢႆႇတၢင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းတတ်းဢဝ်ၵႃႈဢၼ်ၼၼ်ႉဢၼ်ၼႆႉၼႆသေ လိုၼ်းသုတ်းလႆႈမႃး 6000 ပျႃးၵူၺ်း- ဝႃႈၼႆ။

 လၢႆးထိသွင်သမ်ႉ- သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉၵၢင်ႉၵႄႇၵူၼ်းလူင်ဝၢၼ်ႈႁႃၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈသေ ၸႂ်ႉ ၸူၵ်းမႄး ဢဝ်။ ၽႂ်ၸူၵ်းလႆႈၶႅပ်းမႄးၵေႃႈ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်း။ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပေႃးပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶႅၼ်းၸႂ် ၼၼ်ႉ ၸူၵ်းလႆႈၼႆ – ၶဝ်ၶဝ်ႈႁႃၵၢင်ႉၵႄႇသေယဵတ်ႈမွၼ်ငိုၼ်းတႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းၶဝ်တေဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇၾိုၵ်း ၵၢၼ်သိုၵ်းၸွမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ ဢမ်ႇၼၼ် ႁႃၸၢင်ႈၵူၼ်းတႃႇၵႂႃႇတႅၼ်းတၢင် လုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ပိုၼ်ႉတီႈလႄႈၵူၼ်းမီးငိုၼ်းသေ လႆႈပၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ 30 သႅၼ်ထိုင် 70 သႅၼ်ပျႃးၸိူဝ်းၼႆႉ။

 ၵူၺ်းၵႃႈယၢမ်းလဵဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵဵပ်းသိုၵ်းထိုင်မႃး ၸုပ်ႈထိ 24 ယဝ်ႉလႄႈ လၢႆးတၢင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈၶႂ်ႈၸႂ်ႉယၢပ်ႇမႃး။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းထိသၢမ်ၼမ်သုတ်း။ ပဵၼ်လၢႆးတၢင်း ဢဝ်ၵွင်ႈၸမ်ႈသေတီႉၺွပ်းဢဝ်ၵႂႃႇ လိပ်းလိပ်း လႅင်လႅင်။  ပိူင်ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆး ဢၼ်တမ်းဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ် လီလီသေ ႁဵတ်း လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း –  ၸဝ်ႈႁၢၼ်ၼွင်ႇယူဝ်းလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။  

 မွင်ႇမွင်ႇၵူၼ်းၼုမ်ႇၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ယူႇဝဵင်း တႃႈၵုင်ႈ  ဢၼ်ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းလၢၵ်ႈၸၼ်တီႉ ၵႂႃႇ ၾိုၵ်း ၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ပၢႆႈလွတ်ႈတၢႆမႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈလၢတ်ႈၼႄတူဝ်ထူပ်းမၼ်းၸၢႆးတီႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ BBC  ဝႃႈ  – “ မၼ်းၸၢႆးၼႆႉ ယူႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။  ၶမ်ႈၼိုင်ႈမွၵ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 7 မူင်း – မၼ်းၸၢႆးပႆဢွၵ်ႇႁိူၼ်းၵႂႃႇ တႃႇၵႂႃႇ သိုဝ်ႉၶဝ်ႈသွႆးဢၼ်မီးၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်း သူးလေႇ ၵၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉ – မီးၵူၼ်း 4 ၵေႃႉ ႁေႃႈၵႃးမႃးၵိုတ်း ႁိမ်း မၼ်းၸၢႆးသေ တဵၵ်းလၢၵ်ႈၸၼ်မၼ်းၸၢႆးၶိုၼ်ႈၵႃးၵႂႃႇ။ ယိုတ်းဢဝ်မိုဝ်းထိုဝ်လႄႈ ငိုၼ်းဢၼ်မီးတီႈ တူဝ်မၼ်း တင်းမူတ်း။ ဢဝ်ၵွင်ႈၸမ်ႈမၼ်းသေလၢတ်ႈဝႃႈတေဢမ်ႇလႆႈသႅၼ်ႇလႆႈႁွင်ႉ။ ပေႃးထိုင်တီႈ ၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၺႃးတီႉၺွပ်းမႃး။ တေလႆႈလၢတ်ႈဝႃႈ မႃးၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်း လူၺ်ႈ ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ- ၼႆၵူၺ်း။ သင်ဝႃႈပွင်ႉၶၢင်း လၢတ်ႈလွင်ႈၺႃးတီႉမႃးၸိုင် တေယိုဝ်းတၢႆ -ၼႆသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ၵႂႃႇၵုမ်းၶင်သေ ၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း မိင်ႇၵလႃႇၻူင်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ။

ၽွင်းၵႂႃႇထိုင်တီႈၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းၶဝ်ၺွပ်းတိၼ်ၺွပ်းမိုဝ်းသေ သမ်းပၼ်ၶဵမ် 3 မၢၵ်ႈ (ပဵၼ် ယႃႈယႃသင်ဢမ်ႇလႆႈႁူႉ) ။ဝၢႆးၼၼ်ႉတဵၵ်းၸႂ်ႉမၼ်းၼင်ႈၼိူဝ်တင်ႇသေ ၵႅတ်းပၼ်ၶူၼ်ႁူဝ်။ ၽိူဝ်ႇၵႅတ်း ၶူၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ ၶဝ်ပၼ်ၽႃႈတူင်ႇၵျၢမ်းၽိုၼ်ၼိုင်ႈသေ ၸႂ်ႉၵႂႃႇယူႇၼႂ်းႁွင်ႈဢၼ်မီးၵူၼ်း ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းမႃး ၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းမိူၼ်ၵၼ်။ ၸိူဝ်းၶဝ်ထုၵ်ႇၶင်ဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇၼႂ်းၶွၵ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶင်ၶတ်းသေႃးဝႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။

ၽွင်းၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈတေလႆႈၾိုၵ်းတႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ်ၵူၺ်းႁႂ်ႈမေႃၼႆလႄႈ ၽူႈၵုမ်းၾၢႆႇၾိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်ႉႁၢႆႉသေ ၾိုၵ်း။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈၺႃး ပိတ်ႉပၢပ်း ပေႃႉ ထုပ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၺႃးၸႂ်ႉၾိုၵ်းလၢႆးၵျၢမ်းႁႅင်းလႄႈထိုင်တီႈ ၶႅၼ်ႁၢၵ်း ၶႃႁၢၵ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဝႆႉမူတ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတိတ်းတေႃႇၵူၼ်းတၢင်းႁိူၼ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈ တိတ်းတေႃႇၵူၼ်း တၢင်းၼွၵ်ႈ။ တီႈႁူင်းၾိုၵ်းသွၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းဝႆႉႁူဝ်ႉသုင်၊ လႆႈယူႇၼႂ်းတိုၵ်းဢၼ်မီး ႁူဝ်ႉလဵၵ်း ၶၢတ်ႈဝႆႉ ၶတ်းသေႃးဝႆႉ – ႁဵတ်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉၼႅၼ်ႈၼႃ – ၼႃႇလိူဝ်ၶွၵ်ႈ။ ၶဝ်ႈၵေႃႈပဵၼ်ၶဝ်ႈဢၼ်ၵျၢမ်း ဢၼ်ယၢႆႈ၊ ၽၵ်းသမ်ႉလဵင်ႉထူဝ်ႇႁုင် ၼမ်ႉပလၢဝ်း(ဢမ်ႇႁၼ်မဵတ်ႉထူဝ်ႇ) လႄႈ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၶူဝ်ႈ- ငပိတမ်။ ပေႃးပဵၼ်ၼိူဝ်ႉ- ပႃ – သမ်ႉပဵၼ်ၽၵ်းဢၼ်မဵၼ်တူႇမဵၼ်ဢွမ်း ထိုင်တီႈၵိၼ်ပေႃးဢမ်ႇလႆႈ ။ ၵွပ်ႈၼႆ လႆႈၵႂႃႇသိုဝ်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈသွႆးႁႅင်ႈ ဢၼ်ၸၼ်ႉၸဝ်ႈသိုၵ်းၸဝ်ႈႁၢၼ်ၶဝ်မႃးတမ်းၶၢႆၼၼ်ႉၵူၺ်း – ၼႆ မွင်ႇမွင်ႇ လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇပီႇပီႇသီႇၼင်ႇၼႆ။

“သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵဵပ်းၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပၢႆႈပိူင်ႈသင်ၵၼ်တင်းၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ။ ႁွင်ႉဝႃႈ လွၵ်းလၢႆးၵူၼ်းၵႃႉၵူၼ်းပၢၼ်မႂ်ႇၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈ” – မွင်ႇမွင်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းၵူၼ်းလူင် ၽူႈမီးၸၼ်ႉသုင်ၾၢႆႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ တေမႃးၵူတ်ႇထတ်းတီႈပၢင်ၾိုၵ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ – ၽူႈၵုမ်းၾၢႆႇၾိုၵ်းသိုၵ်းၶဝ် ဢဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၺႃး ပေႃႉထုပ်ႉႁႅမ်သေမၢတ်ႇၸဵပ်းထိုင်တီႈႁၢင်ႈႁၢႆႉတႃ- ၸိူဝ်းၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းသေ မၢတ်ႇၸဵပ်းႁႅင်းဝႆႉၸိူ ဝ်း ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇငိူင်ႉဝႆႉတၢင်းၼွၵ်ႈ ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉပႃးမွင်ႇမွင်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။  ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းၶဝ် ၵူၼ်း 10 ပၢႆ ၽွမ်ႉၵၼ် သေ ပၢႆႈဢွၵ်ႇပၢင်ၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉမႃး။ မီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈလမ်းမႃးၸွမ်းလႄႈ ၽိူဝ်ႇထိုင်ၵၢင်တၢင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ၽၢတ်ႇၽႄၵၼ်ၵႂႃႇၵေႃႉႁူးၵေႃႉတၢင်း။  တၢင်ႇၵေႃႉတႄႉတၢႆႁိုဝ်လိပ်းႁိုဝ် – ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉ ၶိုၼ်းယူႇႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ။ တူဝ်မွင်ႇမွင်ႇတႄႉ မႃးသွၼ်ႈယူႇၸွမ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆး သေ ယၢမ်းလဵဝ်ႁွတ်ႈထိုင်ဝႆႉတီႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလွတ်ႈၽေးယဝ်ႉ– ၼႆမၼ်းၸၢႆးလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

 ဝၢႆးလင်ၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းမႂ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉထုၵ်ႇသူင်ႇၼႃႈသိုၵ်းၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈတႄႉ မၼ်း-  ၵူၼ်းမႂ်ႇၵမ်ႈၼမ်ထုၵ်ႇသူင်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸွမ်းတပ်ႉပႆလိၼ် ၼႆ MDSI တႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်းၽိုၼ် ႁၢႆးငၢၼ်း ၼင်ႇၼႆ။

 မီးၵူၼ်းၼုမ်ႇၵမ်ႈဢႄႇ ၸိူဝ်းမီးၸၼ်ႉလိၵ်ႈသုင် ၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈသူင်ႇတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်တပ်ႉၼမ်ႉ တပ်ႉလူမ်း လႄႈတပ်ႉလွၵ်းလၢႆးပၢႆးမေႃ ၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉထုၵ်ႇသူင်ႇၸူး တပ်ႉတေႃႉသူင်ႇ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၵပ်းသၢၼ်လႄႈ တပ်ႉဢမျွၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ – ၼႆၼႂ်းၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉၼင်ႇၼႆ။၊

  ၵူၼ်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇသူင်ႇၼႃႈသိုၵ်းၵမ်ႈၼမ် ၵႂႃႇတၢႆၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈႁၢႆ ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈပၢႆႈ။   ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉထုၵ်ႇၸႂ်ႉတေႃႉသူင်ႇၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ယမ်ႉလႄႈၶူဝ်းၶွင်ၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်သိုၵ်း။ 

ၵူၼ်းၸိူဝ်းပၢႆႈသိုၵ်းသေလွတ်ႈတၢႆမႃးဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ – ၸိူဝ်းၺႃးတီႉၵႂႃႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉသတ်းတရိၵ်ႈသၢၼ်ႇတွၼ်ႈတႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉၵိၼ်ႁႅင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ် ဢမ်ႇမီးပၢင်တိုၵ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ- ဝႃႈၼႆ။

ပေႃးမႃးႁုပ်ႈသေတူၺ်းၶိုၼ်းတႄႉ တင်ႈတႄႇပၢင်တိုၵ်း   ၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼၼ်ႉမႃး သိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတိုၵ်းယိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ယိုတ်းၵုမ်းလႆႈ ပဵၼ် 87 ဝဵင်းၼႂ်းပတ်းပိုၼ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်မိူင်းၶႄႇၶဝ်ႈၵႄႈၸွႆႈထႅမ်သေသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႆႈထွႆထွၼ်ဢွၵ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း 15 ဝဵင်းလႄႈတပ်ႉပၢင်သဝ်းယႂ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ 26 ဢၼ်။ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈပႆႇလႆႈၶိုၼ်းတိုၵ်ႉၵိုတ်းယူႇတင်းၼမ်။

မိူၼ်ၼင်ႇတၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၵၢင်လႄႈ မိူင်းရၶႅင်ႇ မိူင်းၶျၢင်း မိူင်းၶၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပၢင်တိုၵ်းပႆႇၵိုတ်းပႆႇယဵၼ် တိုၵ်ႉပဵၼ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်း။

ၵွပ်ႈၼႆ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႂ်ႉႁႅင်းသိုၵ်းမႂ်ႇ ပိုတ်းယိုဝ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ သိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း၊ ပိူဝ်ႈတႃႇတေဢဝ် ၶိုၼ်းၼႃႈတီႈဢၼ်ၶဝ်လႆႈသုမ်းသိုၵ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ    သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိုၵ်ႉလူဝ်ႇ ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းယူႇ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ လွင်ႈၵဵပ်းသိုၵ်းမႂ်ႇတႄႉတိုၼ်းတေမီးယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼႆ- လႆႈႁၼ်  ISP Myanmar  ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ။   

ၸဝ်ႈႁၢၼ်ၼွင်ႇယူဝ်း ထတ်းသၢင်ႈလၢတ်ႈဝႆႉတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ပီႇပီႇသီႇဝႃႈ – သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉတႃႇတေ လူတ်းယွၼ်ႇ ၵိုတ်းလွင်ႈၵဵပ်းၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇ၊ တႃႇတေၵိုတ်းပၢၵ်ႈပႅတ်ႈပၵ်းပိူင်ႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢၼ်ပဵၼ် ပၵ်းပိူင်မိူင်းႁၢမ်း ပၵ်းပိူင်ဢၼ်ဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းလူင်းႁူၺ်ႈလူင်းလဝ်ၼႆႉတႄႉ  လႅပ်ႈတေဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ။ ၶဝ်တိုၼ်းတေဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၾိုၵ်းသိုၵ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်း။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉသိုၵ်းမႂ်ႇဢၼ်ၶဝ်တေၵဵပ်းၼႆႉ ၶဝ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ 100000 ၵေႃႉ။ ပေႃးၶဝ်လႆႈတဵမ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉ ၵူၼ်း သိုၵ်း ၶဝ်မီးၵုမ်ႇထူၼ်ႈယဝ်ႉၼႆ ၶဝ်ၸင်ႇတေမူၼ်ႉမႄးပိူင်ၵဵပ်းသိုပ်း။ တႃႇတေဝႃႈ ႁႂ်ႈၵိုတ်း လွင်ႈၵဵပ်း သိုၵ်း ၼႆႉတႄႉ တေဢမ်ႇမီး။ ပေႃးဝႃႈတေလူတ်းယွၼ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းၵဵပ်းသိုၵ်းႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ်လူတ်းယွၼ်ႇ ႁူဝ်ၼပ်ႉ ၵူၼ်း ဢၼ်တေႁွင်ႉတေၵဵပ်းၼၼ်ႉႁႃႉၼႆတႄႉတေၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈယူႇ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈလႅပ်ႈတေပဵၼ် ဝၢႆးလင် ၸုပ်ႈထိ 30 ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ  ၼႆ  မၼ်းၸၢႆးပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၼ်းၼင်ႇၼႆ။

လွင်ႈၵဵပ်းသိုၵ်းၼႆႉဢမ်ႇၵႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်း။ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ၸုမ်း ပႃးၸဵမ်ၸုမ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉၼႆႉၵေႃႈ တဵၵ်းၵဵပ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယူႇႁင်းၽႂ်မၼ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸဵမ်ၸၢႆးၸဵမ်ယိင်း ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈယူႇၵူႈဝၼ်း။  

 လွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ၼွင်ႇယူဝ်းထတ်းသၢင်ဝႃႈ – ပိူင်ၵဵပ်းသိုၵ်းၼႆႉ – ပဵၼ်ပိူင်သၢင်ႈၸၢတ်ႈၶီႈၶႃႈ- ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈ။ ပိူင်ၵဵပ်းသိုၵ်းၼႆႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး မိူဝ်းၼႃႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း။

ယွၼ်ႉပိူင်ၵဵပ်းသိုၵ်းၼႆႉသေ ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵူႈဝၼ်းလႄႈ ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး ႁႅင်းၵၢၼ် ၼႂ်း မိူင်း။ ပေႃးတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁႅင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းၸိုင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိုင်ႈမိူင်းတူၵ်းသေ လွင်ႈၽၢၼ်ၵိၼ်းၶၢၼ်ၸႂ်ၵေႃႈတေသုင်မႃးတိၵ်းတိၵ်း   ဝႃႈၼႆ။

ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ UNDP ၶူင်းၵၢၼ်လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမိူဝ်ႈ လိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႉသ် ပီၵၢႆ 2025 တႄႉဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပၢႆးပၺ်ၺႃဢမ်ႇလီ၊ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ယၢပ်ႇၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉမီးပႃးပိူင်ၵဵပ်းသိုၵ်းၼႆႉထႅင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းမီးမွၵ်ႈ 5 သႅၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၵိုတ်းၵေႃႈ ပေႃးထၢမ်တူၺ်းၵူၼ်း 10 ၵေႃႉၼႆတႃႇ 4 ၵေႃႉၼႆႉတွပ်ႇဝႃႈ ပေႃးမီးတိုဝ်ႉတၢင်း တိုၼ်းတေပၢႆႈ- ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပိူင်ၵဵပ်းသိုၵ်း   -ဝႃႈၼႆ။

 ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ MDSI တင်း ISP Myanmar  ၶဝ်တႄႉပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ – တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵိုတ်းလွင်ႈၵဵပ်းသိုၵ်းၵူၼ်းမႂ်ႇၼႆႉတႄႉ-ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈၸုမ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ပိုတ်ႇလွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ႁႂ်ႈလုမ်ႈၾႃႉႁူႉႁၼ်ၸွမ်းသေ ပၼ်ႁႅင်းဢီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁႂ်ႈၵိုတ်းယိုတ်း။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၼ်းလူဝ်ႇလႆႈပဵၼ် ၽွင်းတၢင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းဢုပ်ႇၵုမ် သဵတ်ႈၵႃႈသဵတ်ႈႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း ၵၼ်တၢင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။

ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ဢိင်ဢဝ်တီႈၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်း MDSI တင်း ISP Myanmar  ၽွင်ႈသေ ဢၢင်ႈဢိင်ၶေႃႈမုလ်းပႃးတီႈ    ႁွင်ႈၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ BBC တႅမ်ႈဢွၵ်ႇႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။