ယၢမ်းမိူဝ်ႈၼေႇပျီႇတေႃႇမိုင်ႉမၢင်ႉၸွမ်း ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇႁူဝ်ၼႃႈတႅၼ်းၽွင်း၊ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလုမ်းၽွင်းၶဵဝ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ႁေႈႁူပၵ်းတႃတူၺ်းၸွမ်းဝႃႈ ၽူႈလႂ်တေပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၽူႈလႂ်တေပဵၼ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းၼႆယူႇၼၼ်ႉတီႈတၢင်း မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇသမ်ႉ ယုင်ႈယၢင်ႈတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၸွမ်း လိူင်ႈသိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ တင်းပလွင်ႈ ၶဵင်ႇႁိမ် ၼႃႈလိၼ်ၵၼ်ယူႇ။
တၼ်းတိုၵ်းၵၼ်လႆႈသွင်ဝၼ်းၵွႆး ၽၢႆႇၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ပေႃးယိုတ်းငမ်လႆႈၵူတ်ႉၶၢႆၵမ်းသိုဝ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ထုင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၵၢင်ၶဝ် ဢွၼ်တူၵ်းၸႂ်လႂ်တိုၼ်ႇဢွၵ်ႇသဵင်မႃးဝႃႈ ၵဵမ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလွတ်ႈၽီမိုဝ်းၶႄႇၼႆလႄႈ မၢင်ၵမ်းၵေႃႈ တႃႉလီမၢင်ၸႂ်ၸွမ်းၸိူင်းၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႊလူင်ႁဝ်း ဢၼ်ၵၼ်ႉၵူၵ်ႉလႅၼ်ၶိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇႁေ လပ်းႁူလပ်းတႃယုမ်ႇၸွမ်း တၢင်းၽႂ်ႇၶႂ်ႈသုၼ်ႇလဵဝ်ၼၼ်ႉတေႉယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈၾိင်ႈၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ၾိင်ႈဝႆႉၸႂ် ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊသေ ပိူင်ပဵၼ်တေႉၼႆႉ ဢမ်ႇၼပ်ႉတေႃႈပေႉပုၼ်ႈတေႃႇ လွင်ႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၶဝ်သႄႈ။ ၽွင်းယၢမ်း ပဝ်ႇႁၢမ်းဝႆႉ Moderate Political Force (ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းၸုၵ်း ၸင်ႈတႅဝ်းၵၢင်ၶဝ်) ၼင်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၸဵမ် NUG ပႃးၸဵမ် PDF ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၼႆႉ ၵုမ်ႇလႆႈၸၢႆႉတႃထွမ်ႇသဵင်ၸွမ်း ပေႃႈလဵင်ႉမႄႈလဵင်ႉၸိူဝ်းယူႇမိူင်းၼွၵ်ႈသေႁႃငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈယူႇၼၼ်ႉလႄႈ ၵွႆႈႁိုင်ၼၢၼ်းၵေႃႈ ၵွႆႈဢဝ်ၶၢတ်ႇႁၢင်ႇပႅတ်ႈ ပိူင်ပဵၼ်တေႉမီးတေႉပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ၸဵမ်ပိုင်း ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းႁူႉၼႃႈႁၼ်လင် တူၵ်ႇၾၢင်ႉၵၼ်ဝႃႈ ၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁွႆႈၼႅဝ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်း ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ဢၼ် PDF ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ဢၢၼ်းႁဵတ်းဢၢၼ်းပွင်၊ မၼ်းၵွႆးပဵၼ် လၢႆးလဵၼ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်းသုၼ်ႇၸုမ်းလဵဝ်ၶိူဝ်းလဵဝ်ၼႆ ၶႆႈၼေပၢႆးၼေၵၼ်ယူႇသေတႃႉ ၸိူဝ်းယူႇၵႆသေၵမ်ႉလင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ မိူင်းၶႄႇၼေၾႆးၶဵဝ်လႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးၵွႆးၼႆၵေႃႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်းထဵင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႄႇၼေၾႆးၶဵဝ်၊ ပွင်ႇဝႃႈ ၶႄႇဢမ်ႇပိူင်းၾႆးလႅင်ၵွႆး ၼႆယူႇ။ ၽိူဝ်ႇထိုင်ၵမ်း ၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ႁဝ်းတိုၼ်းတေဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇၸွမ်း NUG, PDF ၼႆၸင်ႇ ဢွၼ်တူၵ်းတူဝ်ၼၼ်ႉယိုင်။ ၽွင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်ႉယူဝ်းယဵင်းယူဝ်းယဵင်းယူႇ ၽဝ်ႇဝႃႈ ၸုမ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ဢဝ်လႃႈသဵဝ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ၊ ၽဝ်ႇဝႃႈ ၸုမ်းပလွင်ႈ ဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ ယဵတ်ႈပၼ်ပႃးၼႆၸင်ႇ ယုၵ်ႉႁူႉဝႃႈၽႃႉသပ်းလင်။ ၵမ်းၼႆႉမႃး ထိုင်တီႈ ၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ တင်းၸုမ်းပလွင်ႈ ၶဵင်ႇၵၼ်ႁိမ်ၸိင်းၵူတ်ႉၶၢႆ တိုၵ်ႉတေၼပ်ႉဝႃႈ ၶႄးၸႂ်ႈၽီမိုဝ်းၶႄႇ ယူႇလင်ပူၾၢႆႉလဵၼ်ႈၵဵမ်းလူင်ၼႆတႄႉ ပွင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇႁူႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ႁူႉယူႇသႅၵ်ႇလႅၵ်ႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယွမ်းႁပ်ႉလႄႈ ပႅတ်ႉၶိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵွႆး ၼင်ႇဝႃႈယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းမိူင်းၶႄႇမႃး ပႅၵ်ႉသမ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈယိုၼ်တူဝ်ၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈယွမ်းႁပ်ႉယူႇၼႆႉ မီးပဵၼ်လၢႆလၢႆလွင်ႈၼႆႁူႉၵၼ်ႁၼ်ၵၼ်ယူႇသၵ်းသၵ်းယဝ်ႉ။ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ တိုၵ်ႉၸင်ႇၶွၼ်ႈတုမ်တင်ႈတူဝ်လႆႈမႃး မိူဝ်ႈပီႊ1949 ၼၼ်ႉ သေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်မၼ်းပဵၼ်ဝႆႉ ၸိုင်ႈမိူင်းယိုင်ႈယႂ်ႇၽႅဝ်ဝႆႉတႅဝ်းၼႃႈလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇႁၼ်ဝႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ် Modern State ၸိုင်ႈမိူင်းၶိုတ်းတၼ်းၸွမ်းပၢၼ်မႂ်ႇ။ မၼ်းႁၼ်ပဵၼ် Frontier State ၸိုင်ႈမိူင်းၶႅပ်ႇၶၢင်ႈလႅၼ်လိၼ် ဢွၼ်ႇ တႃႇမၼ်းၵွႆး။ မၼ်းၼႆႉတိုၼ်းပဵၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းပီႈဢၢႆႈတၢႆႈႁူဝ် Big Brother ယဝ်ႉလႄႈ ပၼ် ႁႃၵၢၼ်မိူင်းလူင်ၶွင်ႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵွႆးၼပ်ႉပဵၼ် ပၼ်ႁႃၸေႈတွၼ်ႈၸေႈမိူင်းဢွၼ်ႇၶွင်မၼ်းၼႆ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယွမ်း
ၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈႁပ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းၶိုၼ်းပိုၼ်းၸိုင် တေႁၼ်ၸႅင်ႈယူႇ၊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိူင်းႁဝ်း တိုၵ်ႉတႄႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ BCP ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉပႃႇတီႇမိူင်းမၢၼ်ႊ ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃး တေႃႇပေႃးၶွၼ်းၶဝ်ႇလႆႈ လၵ်းသင်ႉၶွင် ဢႃႇၼႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽႂ်ယူႇလင်ၵုမ်းၵမ်ငမ်ၸိူၵ်ႈမႃး၊ ထိုင်ယၢမ်းၶဝ်ပိၼ်ႇလႅၵ်ႈ လဵၼ်ႈၵဵမ်းၵၢၼ်မိူင်း လုၵ်ႉတီႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉတွင်းတၢႆ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵႃႉၶၢႆၸွမ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉမႃး ဢၼ်ၶိုၼ်းၵူ ၼ်ႇပႅတ်ႈႁၢၵ်ႈႁူဝ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၸၼ်ႁႅင်းၾႆးပၼ် ၸုမ်းသိုၵ်း နဝတ/နအဖ ႁႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ လွင်ႈၵိုတ်း တိုၵ်းတေႃႇလၢႆလၢႆၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်ၽႂ်၊ ၸွင်ႇဢမ်ႇၸႂ်ႈ မိူင်းၶႄႇလုမ်းလုမ်းႁိုဝ်။ ၸင်ႇ ၼၼ် ဢၼ်ဢဝ်ၵဵမ်းၵျႃးၽႅၼ်ႉ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇတႅဝ်ႇသေ ပွႆႇႁႂ်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ၸုမ်း လဵၼ်ႈတေႃႇၵၢၼ်လုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽီမိုဝ်းၶႄႇတင်းပိုၵ်းယူႇယဝ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉၶႂ်ႈႁဵတ်းၵႅင်ႈမႅၵ်ႇၶႃတၢင်းတူၵ်းႁေ ၶႃႇၵႄႇယူႇပေႃးၼႆတႄႉ မိူၼ်ဝႃႈၶႂ်ႈယိုတ်ႈၶၢဝ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ယိုၼ်းႁိုင်ၼၢၼ်းၵွႆးသႄႈ။
မိူင်းၶႄႇၼႆႉ မိူၼ်တင်းလၢဝ်းပၢၼ်းလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႆႈဢဝ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၶိုၵ်ႉၶၢႆးတူဝ်ၵဝ်ႇ ၵႂႃႇၵမ်ႉၵႂႃႇတၢင်ဝႆႉ လူၺ်ႈတၢင်းယၢပ်ႇတွင်ႉၼဵင်သၢႆၸႂ်ၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ် တူ ၺ်းတေႃႇသုၼ်ႇတူဝ်ပိူင်လဵဝ်သေ ယွမ်းႁဵတ်းၶီႈၶႃႈမႃးၸဵမ်ပၢၼ်တၢၼ်းသူၺ်ႇ၊ ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇႁပ်ႉယိုၼ် တႃႇၸွႆႈၵႅတ်ႇၶေပၼ်လိူင်ႈသိုၵ်းသိူဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ NATO ၼၼ်ႉၵေႃႈယႃႇ ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်မိူင်းမႃး ၵႆႉလေႇၸႂ်ႉၽုင်းဝီႇတူဝ်ႇၶွင်မၼ်းသေ ႁေႉၵင်ႈပၼ်မႃးတင်းၶိင်ႇယဝ်ႉ၊ ဢၼ်တၢၼ်ႇလီၵမ်ႉယၼ်ပၼ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉယၼ်ပၼ်ပႃးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းႁဝ်းၶွၼ်းဝႆတႅၵ်ႇယၢႆႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းႁဝ်းၼိမ်တဵင်ႈဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၽၢႆႇၼိုင်ႈမၼ်းတူၺ်းတေႃႇ ၽွၼ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမၼ်းၶႃႈလူး။ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၵွတ်ႇလူၵ်ႈ Belt and Road Initiative ဝႃႇ၊ ၶူင်းၵၢၼ်ၾင်ႇၼမ်ႉလိုၵ်ႉ တီႈၵျွၵ်ႉၽိဝ်ႇဝႃႇ၊ China-Myanmar Economic Corridor : CMEC ဝႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႈ မၼ်းဢမ်ႇပၼ်တိူဝ်ႉပၼ်လႅဝ်လႆႈလႃးလႃးသႄႈ။ ၸင်ႇၼၼ် တင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊၵေႃႈ မၼ်းႁဵတ်းၵေႃႉ၊ တင်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၵွင်ႉသၢၼ်။ ၼင်ႇၼႆ သမ်ႉတေၸႂ်ယႂ်ႇယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းမီးၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇ တိုၼ်းပူင်ၸႂ်ပူင်ၶေႃးတဵမ်တီႈသေ လူင်းၸွႆႈၵၢ ၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ Myanmar Spring တင်းပုတ်းတင်းပႅင်ႈယဝ်ႉၼႆတႄႉ ပွင်ႇဝႃႈလပ်းတႃၵွင်လင်ပႅတ်ႈ ပိူင်ပဵၼ်တေႉမီးတေႉသေ လမ်တၼ်ဝၵ်ႉၵႅမ်းဢတ်ႉတၵၢၼ်မိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵွႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ယွၼ်ႉၽွၼ်းပၢင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်သေ မၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းႁဝ်း ယုင်ႈယၢင်ႈဢူၼ်ဢုင်း ဝႃႈၼႆသေတႃႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ တေလႆႈပဵၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းၵွႆးၼႆတႄႉ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇဝႃႈ၊ ပၢၼ် ASSK ၵေႃႈ မၼ်းယင်းသိူဝ်ႇတၢၼ်းသိူဝ်းလႅင်လူင် ႁပ်ႉတွၼ်ႈယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈ ယိုင်ႈၶႅၼ်းမၼ်းတေထၢင်ႇႁၢင်ႈ ႁွပ်ႇဢုမ်ႈပၼ်ႁႅင်းၵွၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယူႇတီႈၸေႊမိူင်းၽႂ်မၼ်း တေၶိုင်တင်ႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃမႂ်ႇမႂ်ႇၼႆတႄႉၸိုင် မၼ်းတိုၼ်းတေဢမ်ႇၽွမ်ႉ၊ ႁွင်ႉသႅၼ်ဝႃႈတေတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၾႅတ်ႇတရႄႇ လၢႆးမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၼႆသေ ၶဝ်ႈႁႃတေႃႇမၼ်းတႄႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ၊ ပေႃးဝႃႈ ဢဝ် လၢႆးလူတ်းယွၼ်ႇလွင်ႈသုၼ်ၵၢင်ၵုမ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇ Decentralization ၶဝ်ႈၸူးသေ ၶိုင်တင်ႈမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၽႂ်မၼ်းတႄႉ ၶႄးၸၢင်ႈပဵၼ်ၾႆးယူႇလႄႈ ၽိူဝ်ႇတေယွမ်းယူႇတႂ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊသေ ပွႆႇႁႂ်ႈမိူင်းၶ ၶႄႇငမ်ၸိၵ်းၵမ်ၵိၼ်းယူႇၵွႆးတႄႉ တႃႉႁူမ်ႈၶိုင်ႁႃလၢႆးတၢင်း ဢၼ်တေၸၢင်ႈၵွၼ်းၵိူင်ႈလႆႈၶႃၼၼ်ႉ ယင်းတေၸဵဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလူမ်ၵွၼ်ႇ၊ သင်ဢမ်ႇၼၼ်ပႄႇ တေၸၢင်ႈပဵၼ်ၸုမ်းပႂ်ႉႁူဝ်ႉပၼ်ၶႄႇသေ လႆႈတေႃႇသူႈတင်းတပ်ႉမၢၼ်ႊယူႇ ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆးၵွႆးယူဝ်ႉ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆယူႇဢေႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ