သိုၵ်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ တေဢဝ်ပိူင် ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ Proportional Representation (PR) သေ လိူၵ်ႈတင်ႈ ။ သမ်ႉတေဢဝ် ပိူင်ႈ PR ၼႆႉသေ လေႃးပႃး ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇ FPTP ၼႆထႅင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းတေပၼ်သဵင်ၵေႃႈၵႂင် ။ ၸိူဝ်းတေပဵၼ်ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလူင်းသပ်းလႅင်းၼႄ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလႆႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ။ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉသမ်ႉ ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းပိူင် တီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊၼႆသေတႃႉ သမ်ႉတိုၵ်ႉသၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၺ်း ပႆႇပဵၼ်တႄႉတႄႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တေမႃးဢဝ် ပိူင် PR ၼႆႉ လိူၵ်ႈတင်ႈတႄႉ ပႆႇၵိုင်ႇလႅပ်ႈ ၵွပ်ႈဝႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၽွင်းလိူၵ်ႈၽူႈတႅၼ်းၽွင်းသၽႃးဝႃႈၼႆ ။

ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ PR ( Proportional Representation ) ၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် လၢတ်ႈဝႆႉတႄႉ မီး 3 သႅၼ်းၼႆယူႇ။

1)ဢဝ်ၸိုဝ်ႈပႃႇတီႇသေ လိူၵ်ႈတင်ႈလူၺ်ႈပိူင် PR (List Proportional Representation System) – ပိူင်ဢၼ်ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်း တေဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၽႂ်ပဵၼ်ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းဝႆႉလူင်ႈၼႃႈ ၵူၺ်းၵႃႈ တေလႆႈတူၺ်းပိူင်လႄႈ လၢႆးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ပႃႇတီႇလႂ်ပႃႇတီႇၼၼ်ႉသေ တွတ်ႈပၼ် ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်။ သင်ဝႃႈ လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈတင်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇမႃးလိူၵ်ႈၽူႈတႅၼ်းၽွင်းလႄႈ ပၼ်တီႈၼင်ႈၼႂ်းသၽႃးဢၼ်ၵိုင်ႇၵၼ်တင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်။
2)ပိူင်လိူၵ်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ ဢၼ်လေႃးလႄးၵၼ်ဝႆႉ (Mix Member Proportional System) – ပိူင်ဢၼ်ၼႆႉသမ်ႉ ၸႂ်ႉပိူင် PR ဝႆႉယူႇသေတႃႉ မၢင်ပွတ်းမၢင်တွၼ်ႈ သမ်ႉတေၸႂ်ႉပိူင် FPTP ။ တႃႇလိူၵ်ႈၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ တေၸႂ်ႉပိူင်ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇ FPTP သေ ၊ တႃႇလိူၵ်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉသမ်ႉ တေၸႂ်ႉပိူင် PR ။

ပိူင်ဢၼ်ၼႆႉသမ်ႉ ၸၢင်ႈယုင်ႈမိူဝ်ႈ တေၶိုၼ်းလိူၵ်ႈၽူႈတႅၼ်းၽွင်းသၽႃး။ ပေႃးမိူၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈယိင်ႈၶႅၼ်းၼႃႇ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပႆႇမီးၾိင်ႈယၢမ်ႈလီ ဢၼ်တေယွၼ်ႇယၢၼ်းပၼ်ၵၼ်လႄႈ ၸၢင်ႈမီးပၼ်ႁႃမႃးလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ ။
3)ပိူင် PR ဢၼ် ဢဝ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ပုတ်ႈလၢႆႈပၼ်ၵၼ်လႆႈ (Single Transferable Vote System)
ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း တေလႆႈသႂ်ႇသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈဝႆႉ ၶဵတ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈတီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈလူင်ႈၼႃႈယူႇ ။ ၼႂ်းၶဵတ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈတီႈလႂ်တီႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇၼိုင်ႈဢၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းလၢႆၵေႃႉ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈလႆႈ။ ၽႂ်လႆႈသဵင်ၼမ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ၶႅပ်းသဵင် ယိုၼ်ႈမွပ်ႈ လၢႆႈပုတ်ႈပၼ်ၵၼ်လႆႈ ။

တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း – ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈ 7 ၵေႃႉ ၊ ၵူၼ်းမိူင်း လႆႈၸႂ်ၽႂ်ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈ ပၼ်သဵင်လႆႈ ။ ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းဢၼ်လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼမ်သုတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ဝႃႈ မၼ်းလႅပ်ႈဢွင်ႇပေႉလႆႈ တီႈၽူႈတႅၼ်းၽွင်း သၽႃး ယဝ်ႉၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈဢဝ် ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်မၼ်းလႆႈလိူဝ်ဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပၼ်ၼေႃႇတႅၼ်းၽွင်းတၢင်ႇၵေႃႉ ဢၼ်လႆႈသဵင်ၼမ်သုတ်းၵေႃႉထူၼ်ႈသွင် ဢၼ်ပဵၼ်ပႃႇတီႇလဵဝ်ၵၼ်။

ႁဵတ်းၼၼ်သေ တေလႆႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ဢၼ်လႆႈသဵင်ဢေႇတီႈသုတ်း- ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်ၵေႃႉထုၵ်ႇပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢဝ်မႃးႁူမ်ႈၶႅပ်းသဵင်ၵၢင်ၸႂ်ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ၵေႃႉဢၼ်လႆႈသဵင်ၼမ်သုတ်းထူၼ်ႈသွင်လႄႈ ၵေႃႉၼမ်သုတ်းထူၼ်ႈသၢမ်။

ယွၼ်ႉမၼ်း ယုင်ႈယၢင်ႈၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ပိူင်ၵမ်းလိုၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးသူႈမီးမိူင်းလႂ်ၸႂ်ႉ ။ မိူင်းဢၼ်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉပိူင်ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ တေႃႉတႄႉမီး မိူင်းဢၢႆႊယႃႊလၢၼ်ႊ လႄႈ မိူင်းမေႃလ်ႊတႃႊ။
ၼႂ်းမိူင်းယူႊရူပ်ႊၵေႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1970 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉပိူင် PR ဢၼ်လေႃးၵၼ်တင်း FPTP မႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼေႃႇတႅၼ်းၽွင်း ၼႂ်းပႃႇတီႇလိတ်ႉပရႄႊတီႊမူဝ်ႊၵရႅတ်ႉ ၶဝ် ပေႉၸွမ်းပိူင် FPTP ဝႆႉသေတႃႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈပိုင်ႈလီလီ ၼႆ ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်လၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈမိူင်းၽႂ်မၼ်းသေ ၽူႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် လိူၵ်ႈဢဝ်ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈလၢႆလၢႆသႅၼ်း ၶိုင်ပွင်ၵႂႃႇ တႃႇလႆႈၽွၼ်းပၢင်ႈၶႅမ်ႉဝႃႈၼႆသေတႃႉ ပေႃးမိူၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ပႃႇတီႇလႂ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈလႆႈတီႈယူႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ပိူင် PR ၵေႃႈယဝ်ႉ ပိူင် FPTP ၵေႃႈယႃႇ တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢွၵ်ႇမႃး ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇလႆႈမိူၼ်ၵၼ်။

ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ PR ၼႆႉ လီတႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၊ FPTP ၼႆႉ လီတႃႇပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း ၼႆ ၸိူင်ႉၼၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပိူင်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၸုမ်းၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၽွၼ်းႁၢႆႉတႃႇၸုမ်းၼိုင်ႈၼႆတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းပၢင်ႈလီလီမႃးၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းၵူၺ်း ၼႆ Salween Institute ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ပေႃးဢဝ် ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇဝႃႈဝႆႉတႄႉ “ ပိူင် PR ၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပႃႇတီႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ တင်းသဵင်ႈ ၊ ၶႅပ်းသဵင်ၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်လႆႈမႃးၼႂ်းၶဵတ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈတီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ ဝႃႈၼႆဝႆႉ။
ၵူၺ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈဢၢင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပိူင် PR ၼႆႉ ၶဝ်ႈၵၼ်လႆႈၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းၼႆသေ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈၵူၺ်းတႄႉ မိူၼ်တင်း လႅၼ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းတင်းမူတ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ။

ပေႃးယူႇတႂ်ႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 သေ လိူၵ်ႈတင်ႈတႄႉ ပိူင် PR ပိူင်ဢၼ်လိူၵ်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇၵေႃႈ မိူၼ်တင်း ပိုတ်ႇတၢင်းပၼ် ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵႅဝ်ၸွမ်းၼႂ်းသၽႃးၵူၺ်း ။ ပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ် ဢဵၼ်ႁႅင်းလဵၵ်ႉၵေႃႈ တေမီးတူဝ်တႅၼ်းၼႂ်းသၽႃးၵမ်ႈဢေႇၵႂႃႇၵူၺ်း။

ပေႃးႁုပ်ႈသေလၢတ်ႈၵေႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ၸဵမ်လႂ်မႃးလႂ်ၵေႃႈ ပႃႇတီႇလူင်သွင်ဢၼ်ၵူၺ်း ဢၼ်ၶႄႉၶႅင်ႇၵၼ်မႃး ႁိမ်တီႈယူႇၵၼ်မႃးၶိူဝ်းယႂ်း။ ယွၼ်ႉႁိမ်ၸိင်းဢႃႇၼႃႇၵၼ်မႃးလႄႈ ၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း။ ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈ မီးတီႈယူပ်ႈယွမ်းမႃး ။ ၵိုင်ႇလီ ႁႃတီႈယူပ်ႈယွမ်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈၵႂႃႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈမီးတီႈသုတ်းတီႈတိူၵ်ႈလႆႈ။

မိူင်းတီႊမူဝ်ႊၵရေႊၸီႊဢၼ်လႂ် တေလႆႈၸႂ်ႉပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈသင်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလမ်ႇလွင်ႈ ။ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်မႃးမိူင်းၾႅတ်ႊတရႄႊမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ တေၶိုင်ပွင်ၵၢၼ်မိူင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်သေ ၸင်ႇတေလိူၵ်ႈတင်ႈၼႆၼၼ်ႉတႄႉ တၵ်းလူဝ်ႇလႆႈၶတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယူႇၼႆ Salween Institute ၼၼ်ႉ ပိူင်းၼႄဝႆႉၼင်ႇၼၼ်။