ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆတီႈလိၼ် လႄႈ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် ၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်လုမ်းၾၢႆႇၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈဝႂ်လိၼ် (မြေစာရင်းရုံး) တင်း ၽူႈၵုမ်းၾၢႆႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ၸိူဝ်းယူႇတႂ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ် ၼႂ်းဝဵင်းမူႇၸေႊ ႁူမ်ႈၵၼ် ၵႂႃႇယႃႉပႃႇထိူၼ်ႇ ထုၺ်လိၼ်လွႆ တီႈၵွင်းမူးလွႆ တိုင်ၶမ်း ပိုၼ်ႉတီႈသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းမူႇၸေႊ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပဵၼ်ပႃးႁိမ်းၸမ် ၵွင်းမူးသပ်ႉပေႇၺုၸုမ်ႉမိူင်း (ၵွင်းမူး ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ) ၼၼ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမူႇၸေႊ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ လုၵ်ႉမႃးတူင်ႉတိုၼ်ႇတႃႇႁႄႉၵင်ႈ။

လိၼ်ပဝ်ႇလိၼ်ႁၢမ်းၸိူဝ်းမီးဝႆႉၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႊၼၼ်ႉ ၽူႈမီးၸၼ်ႉၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇထတ်းတီႈလိၼ် (မြေတိုင်း) ၶဝ် တတ်းၶၢႆၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆတီႈလိၼ် လႄႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်ထတ်းတီႈလိၼ်ၶဝ် သိုပ်ႇတတ်းၶၢႆ တီႈလိၼ် ၸိူဝ်းတိတ်းၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း တီႈလိၼ်သႃႇသၼႃႇ ဝတ်ႉလွႆတိုင်ၶမ်းၼၼ်ႉသေ လၢမ်းၶဝ်ႈမႃး တတ်းဢဝ်တီႈလိၼ် သႃႇသၼႃႇၶၢႆၵႂႃႇပႃးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းမူႇၸေႊ လၢတ်ႈၼႄတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ၼင်ႇၼႆ။

“လွင်ႈၼႆႉ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆတီႈလိၼ်ၼႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပွင်းၵၼ်ႁဵတ်းၵိၼ်ဝႆႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉႁဵတ်းပူၼ်ႉပႅၼ် မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင် သမ်ႉၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်တင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ဝႆႉပႃး။ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းလုမ်း ၼႂ်းၸႆးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉမီးပႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင်ယူႇဝႆႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ တင်းၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉလႄႈ ၸုမ်းၵေႃးပၵဢိၵ်ႇတၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး ယၢမ်ႈပဵၼ်ပၼ်ႁႃၵၼ်မႃး ယဝ်ႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။”

မိူဝ်ႈပီ 2019 ၵူၼ်းတတ်းၶၢႆတီႈလိၼ် ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ “ၼေႃႇထွႆႇ” ၵႂႃႇပူၼ်ႉပႅၼ်ဢဝ် ဢွင်ႈတီႈလိၼ်သူၼ်ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉ ပၢၼ်း လႄႈ ဝၢၼ်ႈဝဵင်းမႂ်ႇ ႁိမ်းတိၼ်လွႆ ဝတ်ႉလွႆတိုင်ၶမ်းၼၼ်ႉ တတ်းၶၢႆသေ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃၵၼ်လႄႈ ထိုင်တီႈၾၢႆႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ပေႃးလႆႈႁွင်ႉဢဝ် ၼေႃႇထွႆႇ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝႆႉဝႃႈ တေဢမ်ႇႁဵတ်းလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် ၸိူင်ႉၼႆထႅင်ႈယဝ်ႉၼႆ ၼၢင်းယိင်း ဢႃႇယု 30 ပၢႆ ၵေႃႉယူႇဝႆႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းမူႇၸေႊသေႁူႉႁၼ်ၸွမ်းပိူင်ပဵၼ်လွင်ႈၼႆႉ လၢတ်ႈၼႄတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ။

“မိူဝ်ႈပီ 2020 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵေႃႉမႃးပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈမႃးဢဝ်တီႈလိၼ်ၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းဝၢၼ်ႈသေ တတ်းၶၢႆပၼ်ၶႄႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၺႃးၸဝ်ႈ ၼႃႈတီႈၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် တင်း ၽူႈၵုမ်းၾၢႆႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ လႄႈ ၵေႃးပၵၾၢႆႇသႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉမႃးလူင်းလၢႆးမိုဝ်းႁဵတ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ႇၵႅၼ်ႇၵၼ်ဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းပူၼ်ႉပႅၼ်ထႅင်ႈၼႆဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉသမ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉယိင်းမၼ်း မႃးပူၼ်ႉပႅၼ်ထႅင်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၾၢႆႇၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်။”

လႆႈႁူႉဝႃႈ လိၼ်ပဝ်ႇလိၼ်ႁၢမ်း ၸိူဝ်းမီးၸပ်း တီႈတိၼ်လွႆ ဝတ်ႉလွႆတိုင်ၶမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆတီႈလိၼ်ၶဝ် မႃးထူဝ်းလိၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ်လွၵ်းပဵၼ်လွၵ်းၶၢႆတေႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇၵမ်ႈၼမ်။ သင်ဢဝ်ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းဝႃႈၸိုင် တီႈလိၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈႁင်းၽႂ် ပဵၼ်ၶူဝ်းသုၼ်ၵၢင်လႄႈ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ ၵႂႃႇယႃႉထိူၼ်ႇပႃႇ၊ ထုၺ်လိၼ်၊ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈသၢင်ႈႁိူၼ်း ယေးၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈလႃးလႃး။ သင်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၼၼ်ၸိုင် တေလႆႈၵႂႃႇယွၼ်းသိုဝ်ႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆတီႈလိၼ် လႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၵုမ်းၵမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ တတ်းဢဝ်တီႈလိၼ်သူၼ်ႁႆႈၼႃး ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးဝႂ်ႁပ်ႉႁွင်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶၢႆပၼ်ၸဝ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ်ၵႂႃႇၼမ်လူၼ်ႉဢႃးလႃးယဝ်ႉလႄႈ လႆႈမႆႈၸႂ်တႃႇၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဝႆႉႁႅင်းၼႆ ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈ ၵေႃႉလူင်ႉလႅၼ်ႇၾၢႆႇပၵ်းပိူင် တီႈလိၼ်သူၼ်ႁႆႈၼႃး ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လၢတ်ႈၼႄတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ။

“ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း မၼ်းယၢပ်ႇတေႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃး သူၼ်ၽႂ်သူၼ်မၼ်းမီးယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်းဝႂ်ႁပ်ႉႁွင်း ၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ (ပိုင်ဆိုင်ကြောင်းတရားဝင်လက်မှတ်စာချုပ်) သင်မႃး။ ၵွပ်ႈၵုမ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁဝ်းဝဵင်းႁဝ်းၼႆယူႇတိၵ်းတိၵ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶူဝ်းၶွင်ႁဝ်းတေႉတေႉ ၸင်ႇလႆႈယဵၼ်းပဵၼ်ၶွင်ပိူၼ်ႈၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း။ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးဝႂ်သင်လႄႈ ပိူၼ်ႈၸင်ႇႁတ်းမႃးတတ်း ႁႄၶၢႆၵိၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ် တီႈလိၼ်မူႇၸေႊၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးယဝ်ႉ။ ပေႃးၵူၼ်းလူင်ၶဝ်မႃးမႂ်ႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တႅပ်းၶၢႆၵိၼ်ၵႂႃႇ ၼိုင်ႈဢိတ်းႁဵတ်းၼႆပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယူႇၼႆႉ လီမႆႈၸႂ်ႁႅင်းၼႃႇ။”

ယွၼ်ႉၵႆႉမီးပၼ်ႁႃၵၼ် လွင်ႈတီႈလိၼ်သႃႇသၼႃႇ လႄႈ လိၼ်ပဝ်ႇလိၼ်ႁၢမ်းမႃး ၼပ်ႉပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်သေ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 25 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ ပီ 2025 ၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵႂႃႇပူၵ်းလၵ်းဝႆႉႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈလိၼ် သႃႇသၼႃႇ ၽူႈလႂ်ၽႂ်တိုၼ်းတေဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆတီႈလိၼ်ၶဝ် ၵႂႃႇယႃႉပူတ်းထွၼ်ပႅတ်ႈလၵ်းၼၼ်ႉၼႆ တၵ်ႉၵႃႇ ႁူဝ်ၵျွင်းဝတ်ႉလွႆတိုင်ၶမ်း လၢတ်ႈၼႄတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ။

“ၶဝ်ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်းၼင်လိၼ်သႃႇသၼႃႇမႃး မီးမွၵ်ႈ 2 ဢေႊၶိူဝ်ႊပၢႆ။ ၶဝ်မႃးႁဵတ်းလွၵ်းသေ တတ်းၶၢႆပၼ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼမ်သုတ်းပဵၼ်ၶႄႇဢေႃႈဢၼ်မႃးသိုဝ်ႉၼင်လိၼ်ၼႆႉ။ တႃႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၼႆႉ ႁဝ်းႁွင်ႉဢုပ်ႇၵၼ်တင်းၵူၼ်းပူၼ်ႉ ပႅၼ်ၼႆႉ။ ၵူၺ်းႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၶဝ်ဢမ်ႇပႆႇယွမ်းမႃးၵႄႈလိတ်ႈသင်တင်းႁဝ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၾၢႆႇထႃႇၼသႅင်ႇယႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇၵႄႈလိတ်ႈသင်ပၼ်ႁဝ်း။ ၼင်လိၼ်ႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉၼိူဝ်လွႆသေ ႁဝ်းသမ်ႉၵေႃႇၵွင်းမူးလူင် မိၵႃႇတႃႇဝုၼ်ႇဝႆႉၼိူဝ်မၼ်း။ တၢင်းယႂ်ႇမီးမွၵ်ႈ 1 ဢေႊၶိူဝ်ႊ။ ၶဝ်သမ်ႉမႃးထုၺ် မႃးယႃႉၼင်လိၼ်ႁဝ်းၾၢႆႇတႂ်ႈလွႆၼႆႉၼႆ ႁဝ်းမႆႈၸႂ်ပေႃးႁိုင်မႃး ၵူဝ်ၵွင်းမူးႁဝ်းၵူၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ လွင်ႈၼႆႉ ၾၢႆႇႁဝ်းၶႃႈ တၵ်ႉၵႃႇၶိုၼ်ႈႁူဝ်ၵျွင်း ဝတ်ႉလွႆတိုင်ၶမ်းတင်းသဵင်ႈတႄႉ တိုၼ်းတေတေႃႇသူႈၵႂႃႇ ႁႂ်ႈထိုင်တီႈယဝ်ႉဢေႃႈ။”

ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆတီႈလိၼ်ၶဝ် တႄႇၶႂၢၵ်ႈဢဝ်ပႃးၼင်လိၼ်သႃႇသၼႃႇၶၢႆၵိၼ်မႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ လႄႈ ၶၢဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉသၵ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ၸဝ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶဝ် ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းၼႆႉသေ တတ်းဢဝ်တီႈလိၼ်သႃႇသၼႃႇၶၢႆၵိၼ်မႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 2020 ၽွင်းပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ လႄႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်လုမ်းၾၢႆႇထတ်းတီႈလိၼ်ၶဝ် လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ဢွင်ႈတီႈလိၼ်သႃႇသၼႃႇ ဝတ်ႉလွႆတိုင်ႈၶမ်းဝႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် တႃႇ 286 ဢေႊၶိူဝ်ႊ ၼႆယဝ်ႉ။