ၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လႆႈထူပ်းၽေးပၢင်တိုၵ်းလႄႈ တၢႆယွၼ်ႉ ႁိူဝ်းမိၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးပွႆႇမၢၵ်ႇယူႇဝၼ်းဝၼ်းၶိုၼ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းသမ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႂ်ႉႁဵတ်း ပွႆး လိူၼ်သိပ်းသွင်(ပွႆးပွႆႇ ႁူင်းၾႆးမိၼ်) ႁႂ်ႈၵိုၼ်းၶွၼ်ႈယႂ်ႇလူင် တီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉႁဵတ်းပွႆးတႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 8 ဝၼ်း ။ တေတႄႇၸတ်း ၼႂ်းႁၢင်လိူၼ်ထူၼ်ႈ 10 ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ တေႃႇထိုင် ႁူဝ်လိူၼ်ထူၼ်ႈ 11 ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ဝႃႈၼႆ။
ပွႆးႁူင်းၾႆးမိၼ်ပီၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသင်ႇပႃး ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇႁဵတ်းႁူင်းၾႆးမိၼ် ၼႂ်းဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ဢေးတႃႇယႃႇ၊ သူၺ်ႇၺွင်ႇ၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ၊ ပၢင်လႃႈ လႄႈ ထႅင်ႈလၢႆလၢႆတီႈ ႁႂ်ႈမႃးၶဝ်ႈၶေႉၶဵင်ႇႁူင်းၾႆးမိၼ်။
ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇပွင်ပဵၼ်ပၢင်ပွႆး တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“တေၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ 8 ဝၼ်း ၊ ပၢင်ပွႆးႁူင်းၾႆးမိၼ်ၼႆႉပဵၼ်ပွႆးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႇလႆႈႁၢင်ႈႁႅင်းတႃႇႁႂ်ႈလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ UNESCO ၊ ႁူင်းၾႆးမိၼ်ၼႆႈ သႅၼ်းပွႆႇၵၢင်ဝၼ်း၊ ၵၢင်ၶမ်ႈ မီးဝႆႉလၢႆလၢႆသႅၼ်း”- ဝႃႈၼႆ ။
ပွႆးႁူင်းၾႆးမိၼ်တူၼ်ႈတီးၼႆႉ ပဵၼ်ပွႆးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႂ်းမိူင်းတႆး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တင်းလုမ်ႈၾႃႉ။ တေႃႇထိုင်ပီ 2019 ၵွၼ်ႇၼႃႈတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၽႄႈလၢမ်းၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်း ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ပွႆး ၵိုၼ်းၶွၼ်ႈၵူႈပီ။
ပွႆးႁူင်းၾႆးမိၼ် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼႆႉပဵၼ်ပွႆးၾိင်ႈထုင်း ၸတ်းႁဵတ်းၵူႈပီ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၽွင်းငမ်း။
ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းပွႆးၼမ် ရူတ်ႉၵႃးၵေႃႈၼမ် လႄႈ ၵႆႉမီးပၼ်ႁႃ ရူတ်ႉၵႃးတိတ်းၶမ်၊ ပၼ်ႁႃၵူၼ်းလၵ်ႉၵူၼ်းၸၵ်ႉၵူၼ်းၸူၼ်၊ ပၼ်ႁႃၽိတ်းမေႃးပေႃႉထုပ်ႉတၢပ်ႇႁူဝ်ၶႃႈႁႅမ်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉသေ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ – “ပၢင်ပွႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလီၵျေႃႇပဵင်း မိူၼ်မိူဝ်ႈ ၵွၼ်ႇၼႃႈပီ 2019 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးလင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းမူၼ်ႈသိူဝ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈသင်သေဢိတ်းယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ်ဝၼ်းတီႈ 20- 25 လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉၸတ်းပၢင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းမူၼ်ႈၸႂ် တီႈပၢင်ႇ ဢဝေႇရႃႇ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ တေၵဵပ်းငိုၼ်း ၵႃႈၶဝ်ႈတူၺ်း ၼိုင်ႈၵေႃႉ 50000 ပျႃး ဝႃႈၼႆ။
တီႈမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ၵျွၵ်ႉမႄးတႄႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်သိုၵ်းမႃးပွႆႇမၢၵ်ႇလႄႈတိူဝ်ႉသႂ်ႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆ မီးယူႇၵူႈဝၼ်း။
ဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလလၢမ်းၽႄႈ ဢိင်ၼိူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းလႄႈငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းသေ ပၢင်ပွႆးႁူင်းၾႆးမိၼ်ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးဢမ်ႇၵိုၼ်းၶွၼ်ႈမႃးလႆႈ 3-4 ပီယဝ်ႉ။ ပီၵၢႆလႄႈပီဢွၼ် 2023-2024 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းတဵၵ်းၸႂ်ႉၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈႁဵတ်းပွႆးသေ တဵၵ်းၸႂ်ႉၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်လႄႈၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းတူၼ်ႈတီး မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိုၼ်းမိူၼ်မိူဝ်ႈၽွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈဢမ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။ မီးၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈပဵင်း ၸိူဝ်းၸမ်ၸႂ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်း ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ- ၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းတူၼ်ႈတီးလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ