မိူင်းၶႄႇႁဵတ်းၶဵဝ်ယူႇၵၢင်သေ ၸတ်းပၢင်ၵုမ် ႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ႁူပ်ႉၵၼ် တီႈၶုၺ်ႊမိင်ႊ မိူင်းၶႄႇ တႄႇဝၼ်းတီႈ 26/08/2025 ၼႆႉ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ ၽွင်းတင်းသွင်ၾၢႆႇႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ် ပႆႇမီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်ၵၼ်ဢွၵ်ႇမႃးပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တင်းသွင်ၾၢႆႇ ယိုဝ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး။

ငႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းထူဝ်းသိုၵ်းၶဝ်ႈမႃးတၢင်းၼႂ်းထုင်ႉၼွင်ပိင် ႁၢင်ႇၵႆၵၼ်တင်းဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး မွၵ်ႈ 15 လၵ်းၼၼ်ႉ သိုပ်ႇၸတ်းငႃးသိုၵ်းမုင်ႈၼႃႈၶဝ်ႈၸူးဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးထႅင်ႈ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းတူဝ်တႅၼ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း သိုၵ်းတဢၢင်း ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ် တီႈၼႂ်းမိူင်းၶႄႇယူႇၼၼ်ႉ တင်းသွင်ၾၢႆႇ ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢင် တိုၵ်းၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတေႃႇၵၼ်ယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵေႃႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်း ႁွင်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ -“ပၢင်ၵုမ်ၶဝ်ပွၵ်ႈၼႆႉ ငိၼ်းဝႃႈဢွင်ႇမၢၼ်ယူႇၼႆသေတႃႉ ၸုမ်းသိုၵ်းတင်း သွင်ၾၢႆႇတႄႉ ပႆႇယိုၼ်ယၼ်ဢွၵ်ႇသင်မႃးႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ ၶဝ်လႆႈၸႂ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းသင်ၵၼ်ၵႂႃႇၸိူင်ႉ ႁိုဝ်လၢႆလၢႆၽွင်ႈၼႆတႄႉ ပႆႇလႆႈႁူႉၸွမ်းတႅတ်ႈတေႃး”- ဝႃႈၼႆ။  

ပိူဝ်ႈတႃႇ တင်းသွင်ၾၢႆႇတေၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၸုမ်းသိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ယိုၼ်ႈၶေႃႈႁၼ် ထိုင်ဝႃႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၵုမ်းၵမ်လႆႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 တင်းသဵင်ႈၼႆႉ တေထွၼ်သၢႆသိုၵ်း ဢွၵ်ႇပၼ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးလႄႈ ဝဵင်းသီႇပေႃႉၵူၺ်းၼႆလႄႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၶေႃႈတၢင်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။

တူဝ်တႅၼ်းၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တုမ်ႉတွပ်ႇဝႃႈ ၶေႃႈဢၼ်ယိုၼ်ႈတၢင်ႇလၢတ်ႈမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈသိုၵ်းတဢၢင်း ထွၼ်သၢႆသိုၵ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၵုမ်းၵမ်လႆႈဝႆႉတင်းသဵင်ႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ် ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈလႄႈ ၼမ်ႉသၼ်ႇ။ တႃႇတေၵုမ်းဢဝ်ၶိုၼ်းလႆႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးတင်း ဝဵင်းသီႇပေႃႉၼႆႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေသူင်ႇႁႅင်းသိုၵ်းသေ တိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။

လႆႈႁူႉဝႃႈ တင်းသွင်ၾၢႆႇ ထဵင်မေႃးၵၼ် လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၼႃႈတီႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းသင်ၵၼ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ၊ ဢဝ်ပၢင်ၵုမ်ယဝ်ႉၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၢၼ်သိုၵ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း သိုၵ်းတဢၢင်းၼႆႉ တႃႇယိုၼ် ယၼ်လႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်း တင်းသွင်ၾၢႆႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ၶတ်းၸႂ် ၵပ်းသိုပ်ႇတွင်ႈထၢမ်တီႈ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ သိုၵ်းတဢၢင်း လူၺ်းယေႇဢူးသေတႃႉ ဢမ်ႇတုမ်ႉတွပ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်း။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၸင်ႇၵပ်းသိုပ်ႇတွင်ႈထၢမ်တူၺ်းတီႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၵေႃႉၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း ၽူႈၼမ်းသိုၵ်း တဢၢင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တွပ်ႇလၢတ်ႈမႃးဝႃႈ – လွင်ႈၼႆႉ ပႆႇလႆႈႁူႉၸွမ်းသင်ႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းတႄႉတႄႉ – ၼႆယဝ်ႉ။

ၽူႈထတ်းသၢင် ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ထတ်းသၢင်လၢတ်ႈၼႄဝႆႉဝႃႈ -“သင်ၾၢႆႇသိုၵ်း တဢၢင်း တူၵ်းလူင်းၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်လႆႈတႄႉၸိုင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼႂ်းၼႃႈတီႈသိုၵ်းတဢၢင်း ၵုမ်းၵမ်တင်းသဵင်ႈ ႁူမ်ႈပႃးမိူင်းၵုတ်ႈ ဝဵင်းဢၼ်မီးမေႃႇသႅင် လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၶၵ်ႉၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်းမုၵ်ႉၸုမ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၵၢင်းလွတ်ႈၽေးၶဵၼ် ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇၽွင်ႈယူႇ။ သင်ဝႃႈ တင်းသွင်ၾၢႆႇ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းသင်ၵၼ်တႄႉတႄႉၸိုင် ၵူၼ်းမိူင်းတေပႆႇၸၢင်ႈယူႇငၢႆႈလူမ်ၸႂ်”- ဝႃႈၼႆ။

သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ (MNDAA)၊ သိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄ ၵူၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ (PDF)၊ သိုၵ်းထၼူႉ (DPLA) သေ တိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈၸွမ်းပၢင်တိုၵ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼၼ်ႉသေ ၵုမ်းၵမ်လႆႈဝႆႉ ဝဵင်းသီႇပေႃႉ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ ၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ ၵူတ်ႉ ၶၢႆ၊ မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ မိူင်းငေႃႉ၊ မိူင်းလူင်၊ မိူင်းမိတ်ႈ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၵုမ်းၵမ် လႆႈပႃးမိူင်းၵုတ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းတိူင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၼ်းတလေး) ၼၼ်ႉထႅင်ႈ။

ၼႂ်းဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတင်းသဵင်ႈ ဝဵင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လႅၼ်ၶႅၼ်ႈမိူင်းတႆးလႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈထုင်ႉပဵင်း ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုၵ်းသိမ်းဢဝ်လႆႈ ၶိုၼ်းၼႂ်းမိုဝ်းတပ်ႉသိုၵ်းတဢၢင်း (TNLA) မိူဝ်ႈၵၢင်လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊၼၼ်ႉ။

ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈတင်း ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေပၼ်သိုၵ်းတဢၢင်း ၵုမ်းၵမ် ၵႂႃႇၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ ပေႃးၼပ်ႉၾၢႆႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇဝႃႈ သွင်ဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝဵင်းဢၼ် ၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလမ်ႇလွင်ႈတႃႇၶၵ်ႉၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးလွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ႁႅင်းဢေႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၽူႈၼမ်းၸၼ်ႉသုင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉပၼ် ၼႂ်းပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼႃႈတီႈသုၼ်ႇလႆႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃတဢၢင်း (ပလွင်ႈ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လႆႈႁူႉဝႃႈ ပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉ လွင်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း သိုၵ်းတဢၢင်းၼႆႉ မီးၽႅၼ်ၵၢၼ် တႃႇတေႁူပ်ႉၵၼ်ထႅင်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်ႁၢင်လိူၼ်ဢွၼ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ တီႈဝဵင်းၶုၺ်ႊမိင်ႊ မိူင်းၶႄႇ။ တႃႇပဵၼ်ပၢင် ၵုမ်ငူပ်ႉငီႉၵၼ်ၼႆႉ တူဝ်တႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ယူႇၵၢင်ႁဵတ်းၶဵဝ်သေ ၸတ်းပၼ် ၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈၼႆႉ ၾၢႆႇတူဝ်တႅၼ်း သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA မီးၵႅမ်ၸွမ်သိုၵ်း တႃႉၵျူၵ်ႉၵျႃး ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် တႃႉမူဝ်းႁဵင်း ၽူႈၵွၼ်းႁွင်ႈၵၢၼ် ၾၢႆႇၵပ်းသၢၼ် ၸုမ်းဢူၺ်းလီလႄႈ ၽူႈၼမ်းထႅင်ႈလၢႆလၢႆၵေႃႉ ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ၼႆယဝ်ႉ။

တႄႇပၢင်တိုၵ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ႁၢင်လိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2023 ၼၼ်ႉမႃး သိုၵ်းတဢၢင်း တႄႇၵုမ်းၵမ်လႆႈ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ ၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ မိူင်းငေႃႉ၊ မိူင်းလူင်။ ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း ပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼႂ်းၼႃႈတီႈသိုၵ်းတဢၢင်းၵုမ်းၵမ် ၸွမ်းဢွင်ႈတီႈမီးၵူၼ်းမိူင်းယူႇသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ မိူင်းၶႄႇ မိပ်ႇငႅၼ်း တတ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း၊ ၵဵတ်ႉလၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းတေပၼ်တၢင်းၵမ်ႉၸွႆႈသိုၵ်းတဢၢင်းၼၼ်ႉၵူႈလၢႆးတၢင်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢင်တိုၵ်း သိုၵ်းတဢၢင်းတင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇလႆႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 25/11/2024 ။

ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ တႄႇဝၼ်းတီႈ 25/06/2025 သိုၵ်းတဢၢင်း သိုပ်ႇႁူမ်ႈၸွမ်း ၸုမ်းသိုၵ်းထၼူႉသေ ၸတ်း ပၢင်တိုၵ်းၽႅၼ် ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း ပွၵ်ႈၵမ်း 2 ထႅင်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်တင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ သိုၵ်းတဢၢင်းၵုမ်းၵမ်လႆႈ ဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ၊ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ သီႇပေႃႉလႄႈ မိူင်းၵုတ်ႈ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 04/05/2025 ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းတဢၢင်း ယၢမ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ တေဢမ်ႇယွမ်းသုမ်း ပၼ်ၶိုၼ်း ဝဵင်းသီႇပေႃႉ၊ ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်၊ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ဢၼ်မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလူင် ဝဵင်းလိူဝ်ႇ – လႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ မိူင်းမိတ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇထိုင်လႆႈ ၵၢင်မိူင်းမၢၼ်ႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေသိုပ်ႇ ၵႅတ်ႇၶႄၵႂႃႇ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်း၊ ၸႂ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း၊ ၶိူင်ႈတရူၼ်ႊ၊ ၶိူင်ႈၵွင်ႈလူင် ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းသေ လေႃႇတိုၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ဢၼ်သိုၵ်းတဢၢင်းဝႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇယွမ်းၵၢၼ်ႉသုမ်းပၼ် ၶိုၼ်းၼႆၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵုမ်းၵမ်ၵႂႃႇၶိုၼ်းလႆႈတင်းသဵင်ႈ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်း ၶွင်သိုၵ်းတဢၢင်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပိူင်ႈႁိူင်ႈၵႂႃႇ ၸွမ်း ၼင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝႆႉတင်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။

တႅမ်ႈ – ၽူၺ်းၼုမ်ႇ