ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈ 1962 သေ ၵဝ်းမၢၼ်ႈမိူင်းလူႉၵွႆယဝ်ႉ ၽိူဝ်ႇဢမ်ႇၸၢင်ႈမႄးလီၶိုၼ်းၼႆ ဢဝ်သူဝ်ႊသျႄႊလိတ်ႉလၢႆးမၢၼ်ႈတၢင်းမၢၼ်ႈ ႁဵတ်းၼမ်ႉလၢႆးတႃးယႃမူၼ်ႇမႃး ၼႂ်းပီ 1974 ပုၼ်ႉ၊ တၼ်းၶၢမ်ႇလႆႈ 14 ပီ မၢၼ်ႈမိူင်းယူတ်ႇပင်း ၵူၼ်းမိူင်းဢိုပ်းယၢၵ်ႈသေၵေႃႈ ထိုင်တီႈၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၢင်ၶွမ်ႈၶတ်းႁိုၼ်ႇႁၢဝ်ႈလူင် 8 သီႇတူဝ်မႃးၼၼ်ႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ယႃတႅၼ်းၶိုၼ်းယင်းပႆႇၶႅၼ်း။

ၸွမ်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ သမ်ႉၶိုၼ်းမင်ထႅင်ႈလၢႆး ႞ ဝႃႈ တီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ လၢႆးမၢၼ်ႈတၢင်းမၢၼ်ႈ ၼႆႁိုဝ်ႉ။ ဢမ်ႇသိူဝ်ႇပိုၼ်ႉ ဢမ်ႇၶၢတ်ႈယူင်ႉသေ ၶိုင်ၵၢႆႇႁိူၼ်းၼႂ်းလူမ်းယူႇၵူၺ်းလႄႈ ပႆႇလႆႈၵေႃႇ ပေႃးတေၵၢၼ်ႉထႃႈယဝ်ႉၵွၼ်ႇ။

ပူၼ်ႉမႃးသိပ်းႁႃႈပီ ပၢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ တဵင်းၸဵင်ႇ (သိန်းစိန်) တေႃႈၼင်ႇၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆမၢင်ႇၵိူဝ်း မွင်းၾၼ်ႁၼ်လီသေ ဢွၼ်ၵမ်ႉယွင်ၸွမ်း ၵၢၼ်ပိၼ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈတၢင်းမၢၼ်ႈ (Myanmar Model) မႃး ၵလွၵ်ႈၵသွၵ်ႈယူႇၵေႃႈ ၵမ်းလိုၼ်းတေႃႈသမ်ႉၵႂႃႇသုတ်းတိူၵ်ႈတီႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း ၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵေႃႉႁိမ်ၸိင်းယိုတ်းမိူင်း ၶိုၼ်းပၢၵ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ တေသၢင်ႈတီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ လၢႆးမၢၼ်ႈတၢင်းမၢၼ်ႈၼႆထႅင်ႈၼႆႉ မိူၼ်တင်းလူလၢႆႁၼ်တိုၼ်ႈတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း ပဵၼ်မႃလိုမ်း ၶွၼ်ႉၵူၺ်းသႄႈ။

တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ထႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈမၼ်းၵေႃႉလႆႈပွင်မိူင်း ၽႂ်လႂ်ၸႂ်ႉဝႃႇတပိူင်ၵၢၼ်လၢႆးလႂ်ၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေဢမ်ႇႁပ်ႉႁၼ်လီ၊ ၵူၺ်းၼႃႇ တၢမ်တူဝ်မၼ်းသမ်ႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ယုၵ်ႉၵွင်ႈငႃႁူဝ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူဝ်ႁႄႁပ်ႉႁဵတ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမေႃသင်ထႅင်ႈတၢင်ႇလၢႆး။

ႁူႉယူႇမိူၼ်ၼႆ ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းမုင်ႈဢမ်ႇပူၼ်ႉႁူဝ်မႄႈတိၼ်ၶဝ် တိုၵ်ႉၸူမ်းၸုင်မႃႉတႆႇၶူဝ်၊ လၢၵ်ႈၶႅမ်းၶဝ်ႈမၢၼ်ႈယူႇၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။

ၼင်ႇၼႆ တေၸူဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇထိုင်တီႈ ၼိမ်တဵင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼႆ ဝႃႈလႃး တၢႆႁၢႆလိုမ်းမိူင်းယဝ်ႉ ၸင်ႇတေၽႅဝ်လႆႈယူဝ်ႉ တႃႉလီထၢမ်ၶိတ်ႈၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။

ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ တေလႆးသၢင်ႈတီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ လၢႆးမၢၼ်ႈတၢင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸွမ်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ပူင်လၢတ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်ပိုတ်ႇ Peace Forum မိူဝ်ႈလိူၼ်ၵျူၼ်ႊ 25 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

Peace Forum ၼႆႉ တႄႇပွၵ်ႈႁႅၵ်ႈမႃး ၼႂ်းလိူၼ်မၢတ်ႊၶျ်ပုၼ်ႉ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉႁဵၵ်ႈဝႃႈ Peace Talk ၼႆသေ ယူၵ်းမွၵ်ႇၵူၼ်းၸိူဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၵူၺ်း။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းလွပ်ႇပီႇပၼ် Peace Talk ၶဝ် ထူၵ်းပိူင်းၶၢႆသဵင်ဢွၵ်ႇ ဝႃႈ“ SAC ၼႆႉ ဢမ်ႇလူင်ႈၼႃႈ မၵ်းၶၢၼ်း ဢီႈသင်သေ တေယွမ်းဢုပ်ႇတေႃႇၵူႈၸုမ်း” ၼႆမႃးယဝ်ႉ။

တၢမ်တူဝ် ႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် Peace Talk ၸွမ်သိုၵ်းယႃႇပျေႉ ၵေႃႉပၢၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈၼႆလႄႈ မိူၼ်ႁၢင်ႈတေပိုတ်ႇဢူၵ်းပိုတ်ႇၸႂ် ႁပ်ႉႁွင်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တႄႉတႄႉမီးမီးဝႆႉ။

ယၢမ်းၼၼ် ယင်းလႆႈႁၼ် ၸိူဝ်းၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ လွမ်ငွၵ်ႈငိုၼ်းယိုၼ်းထွမ်ႇၵၼ် ယူဝ်ၸႂ်ႈတႄႉႁိုဝ်ၼႆၵွၼ်ႇ။

ဢမ်ႇတၼ်းႁိုင်သင် ပဵၼ်လိၼ်သၼ်ႇလိၼ်ဝႆႁေၵေႃႈ ဢဝ်ႁၢႆလၢႆၵႄႉၸၢႆႇၵႂႃႇပႅတ်ႈယူႇ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းၸပ်းၸႂ်ၸွမ်းၽေးလိၼ်သၼ်ႇလိၼ်ဝႆၵေႃႈ ယွမ်းဢေႇၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇတၵ်းလႅၵ်ႈ ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ သႂ်ႇသဵင်လီဝႃႈ Peace Forum ၼႆသေ ယုၵ်ႉၶၢႆထႅင်ႈ ပွၵ်ႈတီႈသွင်။

လီၶႃႈယဝ်ႉ၊ လွပ်ႇပီႇၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၶၢႆသဵင်ဝႃႈ ယႃႇပျေႉၼႆႉဢမ်ႇလူင်ႈၼႃႈမၵ်းတတ်းၶၢတ်ႈၶွပ်ႇသင်သေ တေႁပ်ႉဢုပ်ႇတေႃႇ ၸိူဝ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆၼေႃႈ။

 ပေႃးၼႆ တူၺ်းၶိုၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၶဝ် လၢတ်ႈဢွၵ်ႇမွၵ်ႇထိုင်ၵၼ်ဝႆႉ တၢင်းၼႂ်းၶဝ်ၶႃႈလႄႈ –  

1) တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ တေဢမ်ႇဢွၵ်ႇၶွပ်ႇၵၢၼ်မိူင်း၊ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ တေဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၵႂႃႇတႃႇသေႇတေႃႇၸူဝ်ႈ။

2) တေဢမ်ႇလႆႈပူတ်းယႃႉ တပ်ႉမတေႃႇ၊ တေဢမ်ႇလႆႈၽွတ်ႈတင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၾႅတ်ႊတရႄႊဢၼ်မႂ်ႇ။

3) ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ လွင်ႈတေၶွတ်ႇၽွတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵၢင်ၸူဝ်ႈ၊ တၢမ်တူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းၵူၺ်း တေၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵႂႃႇ တႂ်ႈလၵ်းမိူင်း 2008 ၼႆ ဝႃႈဝႆႉမီးဝႆႉတႅတ်ႈတေႃးၼႅၼ်ႈၼႃယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။

ၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈလူင်ႈၼႃႈၶၢတ်ႈၶွပ်ႇၶွင်တပ်ႉမတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉလူး၊ ႁဵတ်းသင် ဢမ်ႇဢဝ်ပိူင်းၼႄ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁူႉႁၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်းလႃႇ။

ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵူၺ်း ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းလပ်ႉထိမ်ႇ၊ တၢမ်တူဝ်ႁူဝ်ၼႃႈၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းလပ်းတႃလွတ်ႈ ႁေႃးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၢဝ်ႇလၢတ်ႈၸွမ်းတပ်ႉသိုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉယူႇဝႃႈ တပ်ႉမတေႃႇ တိုၼ်းတေဢမ်ႇဢၢၼ်းပွႆႇၾႃႈ ဢႃႇၼႃႇၵၢၼ်မိူင်း။

ၵူၺ်းၼႃႇ သမ်ႉႁဵတ်းသင် ၶိၼ်လၢတ်ႈၸွမ်းဝႃႈ ၾၢႆႇတပ်ႉမတေႃႇ တေဢမ်ႇဝႆႉၶေႃႈၶၢတ်ႈၶွပ်ႇသင် လူင်ႈၼႃႈၼႆလႃႇ။ ပွင်ႇဝႃႈ ဢၢၼ်းပွမ်တူဝ်သွၼ်ႈႁူဝ်သႂ်ႇတၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းသေ သၢင်ႈဢႃႇၼႃႇသုၼ်ႇလဵဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။

ပေႃးၶိုၼ်းဝၢၵ်ႈတူၺ်း ႁွႆးတိၼ်ၼမ်ႉမိုဝ်းၶွင်တပ်ႉသိုၵ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်မႃးၸိုင် ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1963 တေႃႇထိုင် ပၢၼ်တၢၼ်းသူၺ်ႇ၊ ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ႁွင်ႉပၢဝ်ႇငမ်းယဵၼ်မႃးၼႂ်းပီ 1988 – 89 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်ၶဝ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပုတ်းၶၢတ်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈမႃးသေပွၵ်ႈ။

ထိုင်မႃး ၼႂ်းပၢၼ်တဵင်းၸဵင်ႇ သေႃႇသူၼ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵိုတ်းတိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်း NCA ၼႂ်းပီ 2015 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတီႈၶွတ်ႇယွတ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်လီငၢမ်းမႃးသေၽဝ်ႇ။

ၸင်ႇၼၼ် ဢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ပွႆႇႁႂ်ႈယႃႇပျေႉ ဢဝ်ႁႅင်းၵမ်ႉယွင် ၶွင်မိူင်းၶႄႇ၊ ဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ၊ မိူင်းထႆး၊ ပႄႊလႃႊရူပ်ႊ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႆႉပဵၼ် Think Tank တီႈၵိူဝ်းၵုမ်သေ ၽၢမ်းၼႄၵူႈမိူင်းမိူင်းဝႃႈ ၶဝ်တေသၢင်ႈၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၺ်းပဵၼ်လွၵ်းလိင်ႉလၢႆး သိုၵ်းမၢၼ်ႈတၢင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢၢၼ်းတိုၵ်းမူၺ်ႉ ပိူင်ၵၢၼ်လၢႆးၵၢၼ်ၾႅတ်ႊတရႄႊ ယႃႇႁႂ်ႈၵိူတ်ႇ၊ တီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ ယႃႇႁႂ်ႈႁိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ ႁႂ်ႈလႆႈယွၼ်းပၢႆးၼႄတၢင်းႁၼ်သေၵမ်းၶႃႈ။