ပေႃးထိုင်ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းမႃးၵူႈပီပီၼႆ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၵမ်ႈၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း မႃးတႃႇသေႇ။ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းဢၼ်တေထိုင်ၼႆႉၵေႃႈ ပီႈၼွင်ႉၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း တေဢွၼ်ၵၼ်ၸတ်းပႃးပၢင်ယွၼ်းၼမ်ႉယွၼ်းၾူၼ် တႃႇႁၵ်ႉသႃၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် သိင်ႇဝႅၼ်ႉလွမ်ႉ ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃၼႂ်းမိူင်းတႆး။ ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ပူႇဢွၼ်ႁဵတ်းမႃး ၼၢႆးဢွၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။

လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ – ပေႃးဢွၵ်ႇၸွမ်းသဵင်ပႃႇလိ တေလႆႈဝႃႈ ဝိသႃၶ/ ဝေသႃၶ (Visakha/ Vesakha) ။ မိူင်းသီလင်းၵႃ ၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈဝူၺ်ႇသၵ်ႉ ၊ တင်းလူၵ်ႈၵေႃႈ ဢွၵ်ႇသဵင် ႁွင်ႉၸွမ်းဝႃႈ “ဝူၺ်ႇသၵ်ႉ” (Vesak) ၼႆၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းထႆးတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ “ဝိသႃၶပူႊၶျႃႊ”။

လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းၼႂ်းသႃသၼႃပုတ်ႉထတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ – ဝၼ်းဢၼ်ၼေႃႇလွင်းၽြႃး ႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ၼိယတပျႃႇတိၵ်ႈ၊ ဝၼ်းဢၼ်ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵိူတ်ႇႁၼ် ၼႃႈမႃး ၊ ဝၼ်းဢၼ် ႁူႉႁၼ်ထမ်းတင်းသဵင်ႈသေ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးလႄႈ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ မႅၼ်ႈဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း။

ၸင်ႇႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဝိသႃၶ/ ဝေသႃၶ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၾိင်ႈပိုၼ်ႉတီႈ ၽႂ်မၼ်းသေ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈမိူင်းၼိုင်ႈ ၸတ်းဝၼ်းပုတ်ႉထ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဢိတ်းဢီႈ။

မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈမိူင်းၼၢႆး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ပိုၼ်းၵဝ်ႇဝၼ်းလင်မိူင်းၼၢႆးၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ဢိင် ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးၾိင်ႈၾႃႉၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇၸတ်းဝၼ်းပုတ်ႉထႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈ ပဵၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ တေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး။

ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼၢႆးၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ၼႂ်းဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ယွၼ်းၼမ်ႉယွၼ်းၾူၼ် တႃႇ ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃတေလီတေၶႅမ်ႉ။ ပီၼႆႉၵေႃႈ ပေႃးထိုင်မႃးဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ (10/05/2025) တေႁၢင်ႈ ႁႅၼ်းၶိူင်ႈၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းသေ ပေႃးထိုင်မႃး ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း (11/05/2025) ၸင်ႇတေၸတ်းပၢင်ယွၼ်း ၼမ်ႉယွၼ်း ၾူၼ်။

ၼႂ်းပၢင်ၼၼ်ႉ တေမီးသွင်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၊ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၼိုင်ႈ-  တေလွတ်ႈႁေႃးပထၢၼ်းလႄႈ တေႁႅၼ်းလူႇ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ တမ်ႈတီႈပုတ်ႉထၽြႃး သေဢမ်ႇၵႃး တေထွမ်ႇပႃးတြႃးထမ်းၸဝ်ႈ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈသွင်ၵေႃႈ တေၸတ်းပႃးပၢင် ယွၼ်းၼမ်ႉယွၼ်းၾူၼ် ပွႆႇၼူၾႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းႁိတ်ႈႁွႆးမီးမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။

ပၢင်ယွၼ်းၼမ်ႉယွၼ်းၾူၼ်ၼႆႉ ၵူႈပီၵေႃႈ လိူဝ်သေပီႈၼွင်ႉမိူင်းၼၢႆးယဝ်ႉ မီးပီႈၼွင်ႉပွတ်းတၢင်းၼမ်ႉၸၢင် လၢင်းၶိူဝ်းလႄႈ ဢိၵ်ႇပႃး ပီႈၼွင်ႉယၢင်းလမ်၊ ယၢင်းလၢႆးလႄႈ လၢႆၸၢဝ်း ၶိူဝ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။

ၼႂ်းပၢင်ၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉၵူႈပွၵ်ႉၵူႈဢိူင်ႇၼႂ်းမိူင်းၼၢႆး တေႁၢင်ႈႁႅၼ်း ႁေႃႇၶဝ်ႈၸွၵ်းၽၵ်းမႃးၸႃႇၵ မႅင်ႇပၼ် ၵူၼ်းတီႈၸမ် တီႈၵႆၸိူဝ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈ တေၽွမ်ႉၵၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်းပၢင်ပွႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၼမ်လၢႆ တေဢွၼ်ၵၼ်ႁႆႇၵွင်မွင်းသေ ႁၢမ်ပႃးၼူၾႆးလႄႈ ၶိူင်ႈၶူဝ်းတၢင်းလူႇၵူႇသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် ၶဝ်ႈပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၵေႃ။

ပွတ်းၼႂ်ၼၼ်ႉ တေဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်းၼမ်ႉၽြႃးလႄႈ ပွတ်းဝၼ်းမႃး ၸင်ႇတေႁၢင်ႈႁႅၼ်းၸုတ်ႇၼူၾႆး။ လွင်ႈႁဵတ်း သၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ ၶိုၼ်းလီမႃး။

မိူဝ်ႈၵူႈပီပူၼ်ႉမႃးၵေႃႈ ဝၢႆးၸုတ်ႇၼူၾႆးယဝ်ႉ ယူႇဢမ်ႇႁိုင်ၵေႃႈ ၾႃႉၵုမ်ႈမႃး မွၵ်ႇၵုမ်ႈသုမ်ႇတၼ်ၾႃႉၵၢမ်ႈမႃးသေ ၾူၼ်တူၵ်းၾူၼ်ယွႆးမႃးၵမ်းလဵဝ်ၼႆ ၽူႈမီးတူဝ်ထူပ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ပၢင်ယွၼ်းၼမ်ႉယွၼ်းၾူၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တိုၵ်ႉမီးမႃးၵူၺ်း မၼ်းတိုၼ်းပဵၼ်ၾိင်ႈဢၼ် ၵိုၵ်းမိူင်းၼၢႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်။ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းရႃႇၸဝၢင်ႇ ပိုၼ်းလင်လွႆၸၢၵ်ႈတေႃႇၼႆႉၼႆၸိုင် မၼ်းပဵၼ်ႁွႆးတိၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၸဝ်ႈမႁိင်တ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵ။ တႃႇၸတ်းပၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ၵူႈပီပီၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႉၼႆႉ၊ တိုၼ်းဝႃႈ ႁူမ်ႈႁႅင်းၵၼ်သေၸတ်းမႃးၵူၺ်းၼႆ ၸၢႆးလူင် မိူင်းၼၢႆး ၽူႈႁၵ်ႉသၽႃႇဝ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ –

“ႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ မႃးၵူႈပီပီတႄႉၵေႃႈ ပွႆးၽီပၢင်းၼႆၵူၺ်းဢေႃႈ။ မၼ်းတေဢမ်ႇမီးၵေႃႇမတီႇငဝ်ႈပွႆးၶႃႈ။ မိူဝ်ႈပီ 2011 2012 ၽွင်းၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတိုၵ်ႉၼိမ်သဝ်းယူႇလႄႈ ႁဝ်း ၶႃႈ ႁဵတ်းပႃးပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ ပၼ်တၢင်းႁူႉၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ၵဵဝ်ႇလွင်ႈသၽႃႇဝၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ၶဝ်။ သႂ်ႇပႃးႁွင်ႈၼႄပိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉႁူးၸၢၵ်ႈတေႃႇၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈ တီႈသုတ်း တႃႇၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး”- ဝႃႈၼႆ။

ပိူင်လူင်မၼ်း ၵူဝ်သၽႃႇဝၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်လူႉလႅဝ် ၵူဝ်ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃႁႅင်ႈႁိူတ်ႇ ၊ ၵူဝ်တၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်း မႃး ၶုတ်းႁႄႈၶုတ်းၽွႆႈလႄႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸင်ႇႁႃလၢႆးတၢင်း ႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉဝႆႉ၊ ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၵေႃႇမတီႇ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်၊ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈၵူၺ်းလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၾိင်ႈလီႁၵ်ႉပိူင်ၼိုင်ႈၼႆ ပီႈၸၢႆးလူင် မိူင်းၼၢႆးလၢတ်ႈ ၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ပၢင်ယွၼ်းၼမ်ႉယွၼ်းၾူၼ်ၼႆႉ ၸတ်းတီႈၼမ်ႉႁူးၸၢၵ်ႈတေႃႇ၊ ဢိူင်ႇၼႃးၶၢၼ်၊ ဢၼ်မီးၾၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး ယၢၼ်ၵႆဝဵင်းမွၵ်ႈ 10 လၵ်း။

ယိူင်းဢၢၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်သေ ၸင်ႇၸတ်းပၢင်ယွၼ်းၼမ်ႉယွၼ်းၾူၼ်ၼႆၼၼ်ႉ ၸၢႆးလူင်မိူင်းၼၢႆး ၽူႈႁၵ်ႉသၽႃႇဝ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆထႅင်ႈ။

“မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းၼၢႆးႁဝ်း တေယၢမ်ႈမီးဝႃႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်တွင်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၾႃႉလႅင်ႉ ၾူၼ်ဢမ်ႇမႃးၼႆၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီး။ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၾူၼ်မႃးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈမိုၼ်းႁူမိုၼ်းတႃ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းပိုၼ်းၵဝ်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင်မိူင်းၼၢႆး။ ယွၼ်ႉၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ရႃႇသီႇဢုတုတေမၢၼ်ႇ ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် သူၼ်ၼႃး မၢၵ်ႇပူင်းႁူင်းၵွၼ်ႈ ၶွၼ်ႇၼမ်ႉမၼ်းလိၼ်ၶႅမ်ႉလီ ႁႂ်ႈမၼ်းယႃႇပေမီးၽေးသၽႃႇဝ ၼႆသေ ၸဝ်ႈသူၼ်ၸဝ်ႈၼႃး ၸင်ႇတိူင်ႇၵၢဝ်ႇယွၼ်းသူးၼႂ်းဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း”- ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၸုတ်ႇၼူၾႆးၼႆႉ တေဢမ်ႇမီးလွင်ႈၼိူင်းၵၼ် ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတေႃႇလွင်းၵၼ်ဝႃႈ ၽႂ်ၶႅမ်ႉၽႂ်ၶိုၵ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေမီးသင်ၶၸဝ်ႈ မွပ်ႈပၼ်သူးၼမ်ႉၸႂ် တႃႇၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ တေမီးၸႂ်သိုပ်ႇႁဵတ်း ၾိင်ႈႁၵ်ႉသႃ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼႆႉ ၵႂႃႇထႅင်ႈ။

ၼႂ်းပၢင်ၼႆႉ ၸုမ်းႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ သၽႃႇဝၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းၼၢႆး တေဝၢင်းၶၢႆပႃးၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူၼ်ႈမႆႉ လႄႈတူၼ်ႈမႆႉ တႃႇလႆႈငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်သေဢမ်ႇၵႃး ႁႂ်ႈၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ မီးၾိင်ႈယၢမ်ႈ မေႃၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉမႃး။

လွင်ႈလႆႈၵႂႃႇၸတ်းပၢင်ယွၼ်းၼမ်ႉယွၼ်းၾူၼ် တီႈၼမ်ႉႁူးၸၢၵ်ႈတေႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉဝႃႈၼမ်ႉႁူးၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆလိူတ်ႈ ၸဝ်ႈသူၼ်ၸဝ်ႈၼႃးမိူင်းၼၢႆး။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ တေႃႇထိုင်လုမ်ႈၾႃႉဢမ်ႇလူႉဢမ်ႇလႅဝ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉတေပဵၼ်ၵၢၼ် လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၶိူဝ်းၵူၼ်းယူႇလႄႈ တၵ်းလူဝ်ႇဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၶဝ် တေႁၵ်ႉသႃၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ သ ၽႃႇဝ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ၵႂႃႇယူႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ ၸၢႆးလူင်မိူင်းၼၢႆးသိုပ်ႇလၢတ်ႈ။

လွင်ႈႁၵ်ႉသႃ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵူၺ်း မိူင်းၼၢႆးၵူၺ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉၵေႃႈ တၵ်းလူဝ်ႇႁႃ လၢႆးတၢင်းႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈယႃႉပႃႇထိူၼ်ႇ လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတေႃႇသတ်းၼႂ်းၼမ်ႉၼိူဝ်လွႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တႄႇလွင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သၽႃႇဝၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်လူႉသေ ၸၢင်ႈလႆႈထူပ်းၽေးသၽႃႇဝ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၶၢတ်ႈလၢမ်းလႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃၽႂ်မၼ်း ႁၵ်ႉသႃပႂ်ႉပႃး သၽႃႇဝ ႁိမ်းႁွမ်းၽႂ်မၼ်းသေၵမ်း။