ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ပႆႇယိုတ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ် ၵႃႉၶၢႆ ၵေႃႈၶႅမ်ႉ၊ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မီးၶိူဝ်းၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢႆးၽႃႇသႃႇလႄႈ  ပိုင်ႈႁူမ်ႈတႂ်ႈငဝ်းသႃႇသၼႃႇ ၽႂ်မၼ်းသေ သိူဝ်းၸွမ်း ၾိင်ႈထုင်း ၽႃႇသႃႇႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ သၢင်ႈလွင်ႈယုမ်ႇယမ် ၼပ်ႉထိုဝ် ၼိူဝ်ၵၢၼ်ၵိူဝ်းယမ် လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁင်းၽႂ်မၼ်း ႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်မႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။

ထိုင်မႃး ပီ 2021 လိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ဢဝ်ၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပတ်ႉပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈပီ 2020 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း ပူင်ႇသႂ် ၽဵင်ႇပဵင်းၸွမ်းထမ်းတြႃးၼႆသေ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး။

ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး မိူင်းတႆးလၢႆလၢႆၸႄႈဝဵင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်း ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ ပိူဝ်ႈတႃႇ ဢဝ်ၶိုၼ်း သုၼ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသေ သိုပ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း လႆႈပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇတီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊၵႂႃႇ။

ၵူၼ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ်ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် လူၺ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်း လွင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ ၼႆသေတႃႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယႃႉၵဝ်းပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် ၵူႈတီႈၵူႈဝဵင်း တီႉၺွပ်း ၶႃႈႁႅမ် ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၶႃႈႁၢပ်ႇ ၵၢၼ်ၶုၼ် ၵူႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵူႈၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းသေ သၢၼ်ၶတ်းၶဝ်။

ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉဢႃႇၼႃႇသေ ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ မိပ်ႇငႅၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း လူၼ်ႉလိူဝ်ႁႅင်းလႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽဵင်းၵႂၢမ်း လုင်းသၶႁ ႁဝ်းႁွင်ႉဝႆႉဝႃႈ “ၵူၼ်းတဵၵ်းၵူၼ်း ဢွၵ်ႇသဵင်ယၢမ်းၽွင်” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇလၢႆလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ပွႆႇဝၢင်း ၸုၼ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၵႂႃႇသေႃႉႁူမ်ႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းယဝ်ႉ ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တင်ႈတူဝ် ၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸုမ်း ပိူဝ်ႈတႃႇ မီးႁႅင်း တေႃႇသူႈၶိုၼ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ။

ထိုင်မႃး ပီ 2023 လိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ 27 ဝၼ်း ၸုမ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ သၢမ်ၸုမ်း ႁူမ်ႈတင်း ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၽွတ်ႈတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးမႂ်ႇ ႁွင်ႉဝႃႈတပ်ႉသိုၵ်းၵႅတ်ႇၵင်ႈၵူၼ်းမိူင်း (PDF) ၼႆၼၼ်ႉသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တႄႇတိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။

ပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်းပွၵ်ႈၼႆႉ တႄႇသၢပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ် တိတ်းၸပ်း မိူင်းၶႄႇ တေႃႇတီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ သိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ၼႂ်းဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈ တၢင်းလူင် ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ-မိူင်းၶႄႇ။

ပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈၼႆႉ သဵင်ၵွင်ႈဢမ်ႇတႅၵ်ႇၼမ် ပၢင်တိုၵ်းဢမ်ႇပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းထိုင် ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉတိတ်းၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ ဢၼ်ၺႃးဢွၵ်းလွၵ်း ပၢင်တိုၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ႁပ်ႉၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းတူၵ်းၵိၼ်း တုၵ်ႉၶၸိူဝ်း ၺႃးပၢင်တိုၵ်း  ။

ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢမ်ႇၺႃးပၢင်တိုၵ်းလူင် ၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉလႆႈၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းငိုၼ်းတွင်း ၼမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းႁတ်းႁၢၼ် ၸွႆႈထႅမ်တၢင်းယၢပ်ႇပီႈၼွင်ႉပၢႆႈၽေး ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင် ႁူဝ်မိုၼ်ႇမၼ်းလႄႈ လႆႈႁိူဝ်ႉတူဝ်ႁိူဝ်ႉၸႂ်ၸွမ်းတေႉတေႉ ။

ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈငႃႇလမ်ႇလွင်ႈတႃႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းမိူင်း တႆးပွတ်းႁွင်ႇဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းတေႃႉသူင်ႇၵႃႉၶၢႆ တေႃႇဝဵင်းလိူဝ်ႇ (ဝဵင်းမၢၼ်းတလေး)၊ မီးတိူင်းသိုၵ်းလူင် ငဝ်ႈငုၼ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇ ဝၼ်းဢွၵ်ႇ (ရမၶ) လႃႈသဵဝ်ႈ ဢၼ်မီးႁႅင်းသိုၵ်းၼမ် လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႂ်းပွတ်းႁွင်ႇ ပၵ်းသဝ်းဝႆႉလႄႈ ႁိုဝ်တေဝူၼ်ႉ မႅၼ်ႈဝႃႈ တေႁူပ်ႉၺႃးပၢင်တိုၵ်းသေ လႆႈၸုၼ်ႉပွႆႇႁိူၼ်းယေး ငိူင်ႉပၢႆႈယၢၼ် လိၼ်ၵိူတ်ႇမိူင်းၼွၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။

ၼၢင်းၶမ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတႃႈပုင်ႇ ၶႆႈၼႄဝႃႈ “ မိူင်းတမ်ႉပႆႇလႅင်းလီ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉလႆႈငိၼ်း သဵင်ၵွင်ႈပၼ်းလူင်ၵႂႃႇၵူႈတၢင်း။ ပၢႆသလိူဝ် လုၵ်ႈၸၢႆး ဢွၼ်ႇၶႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈ 8 လိူၼ်ၵွႆး။ လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီး 3 ပီၵွႆး ။ ဢူႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၶႃႈသမ်ႉ ဢမ်ႇယူႇႁိူၼ်း။ ဢွၵ်ႇတၢင်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ဝႆႉ။ ၶႃႈၵေႃႈ ၵႂင်ပူၵႂင်ပႃ တူၵ်းၸႂ်ယူႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ သဵင်ၵွင်ႈပၼ်းၸွတ်ႇဝၢၼ်ႈႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ၶႃႈၸင်ႇၼႅတ်ႈ ႁွပ်ႇဢဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးၶႃႈၵႅၼ်ႇၵႅၼ်ႇသေ ႁွင်ႉဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇၶႃႈ ၵႂႃႇပၢႆႈပႅပ်ႉယူႇတီႈၸွၵ်ႉႁိူၼ်းႁဝ်းမႄႈလုၵ်ႈ တီႈၼိုင်ႈ။ ပႂ်ႉယူႇတင်းဝၼ်း တင်းၶိုၼ်းၵေႃႈ သဵင်ၵွင်ႈဢမ်ႇယဵၼ်။ ၵၢင်ၶိုၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈၼွၼ်းလီလီ။ မၢၵ်ႇႁမ်ႉမႃးတူၵ်းၸမ် ႁိူၼ်းႁဝ်း ႁဵတ်းၼႆယူႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၶႃႈၵေႃႈ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းႁွင်ႉဢဝ်လုၵ်ႈၶႃႈ ၶိုၼ်ႈၵႃးႁႄ ဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၵႂႃႇ” ၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်တိုၵ်းယိုတ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ၸုမ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီ ပွတ်းႁွင်ႇၶဝ် လုၵ်ႉတၢင်းဝဵင်းသႅၼ်ဝီသေ ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်း ဝႅတ်ႉလွမ်ႉဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈလၢႆလၢႆၾၢႆႇ တိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈမိၼ် တိုၵ်းၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းသေ ယိုဝ်းတိုၵ်းလႄႈ တိူဝ်ႉၺႃးႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူင်းလူႉၵွႆ တင်းၼမ်။ ၽွင်းပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း လႅင်းၾူၼ်းၵေႃႈ လႆႈလႆႈၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇ။ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ။

ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၵမ်ႈၼမ် လႆႈငိူင်ႉဝႄႈပၢင်တိုၵ်း ပၢႆႈၵႂႃႇသွၼ်ႈယူႇတၢင်း မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ငိူင်ႉဝႄႈပၢင်တိုၵ်း ၵႂႃႇသွၼ်ႈယူႇတၢင်းဝဵင်းသဵၼ်ႈဝီ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၵုၼ်လူင်၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ မိူင်းယႆ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း သိုၵ်းဢူၺ်းလီၸၢဝ်းၶိူဝ်း သၢမ်ၸုမ်း ယိုဝ်းတိုၵ်းၵၼ် တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ တႄႇၼႂ်း ႁူဝ်လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ ႁိုင်မွၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈလိူၼ်။ သိုၵ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ၸုမ်း ယိုတ်းလႆႈ တိူင်းသိုၵ်းလူင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇၵၢၼ်သိုၵ်း မၢၼ်ႈသေ ၵုမ်းၵမ်လႆႈ ဝဵင်းလူင်လႃႈသဵဝ်ႈ။

ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ မွၵ်ႈၼိုင်ႈဝူင်ႈ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉၼႆသေ ပိုတ်ႇပၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် လႃႈသဵဝ်ႈ-သႅၼ်ဝီ။ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၵေႃႈ  ၵူၼ်ႇပင်းလူႉလႅဝ် တႄႇတူၵ်းယူႇၾၢႆႇတႂ်ႈ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၵုမ်းၵမ်မႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။

ၸၢႆးလႅင်း ၵူၼ်းမိူင်း ပွၵ်ႉ 8 ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢၼ်ပၢႆႈၽေးသိုၵ်းဝႆႉသေ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈ ၼႄဝႃႈ “မႆႈၸႂ်ႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႃႈ ပွၵ်ႈမႃးၸႂ်းႁိူၼ်းလႆႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းဝဵင်းလႆႈယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၼႅတ်ႈပွၵ်ႈမႃးတူၺ်းၵမ်းလဵဝ်။ တႄႇ ၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ မိူၼ်မိူင်းႁၢမ်းလီလီ ယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဢၢႆတူႇ ဢၢႆမဵၼ်ယူႇ။ ၵၢတ်ႇလူင် လွႆယဵဝ်ႈၵေႃႈ ၺႃးၾႆးမႆႈၵႂႃႇပႅတ်ႈမူတ်း။ သဵၼ်ႈတၢင်းၼႂ်းၵိဝ်ႇ ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈႁဝ်းတႄႇၽႅဝ် ယင်းတိုၵ်ႉမီး ၵူၼ်းတၢႆယဵတ်ႇဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းတၢႆၵေႃႈ ၶဝ်တမ်ႉပႆႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈမူတ်း” ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းသဵၼ်ႈဝီ ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းသဵၼ်ႈဝီသေ ၶဝ်ႈမႃးတေႃႉဢဝ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ တီႈၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ မိူဝ်းၵႃႉၶၢႆၼၼ်ႉ ၵေႃႈလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ “မိူဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းတႄႇယဝ်ႉ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ် ၽုၺ်ႇပၼ်တၢင်းႁႄ ႁဝ်းၶဝ်ႈမႃးတေႃႉၵုၼ်ႇ။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၵႃးတၢင်ႇသၢႆးလူင်လမ်းၼိုင်ႈ တၢင်ႇဢဝ်ၵူၼ်းတၢႆ ၵႂႃႇထွၵ်ႇႁႄ ၸုတ်ႇၾႆးပႅတ်ႈ ၽၢႆႇၼႃႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ ၼွၵ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်မၢၵ်ႇသၢႆး ဢၼ်မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႂႃႇ သဵၼ်ႈဝီ။ ပဵၼ်ၵွင်လူင်ဝႆႉၼေႈ ” ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၽွင်းတႄႇလႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဝၢႆးလင်ပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸၢႆး/ယိင်း ၼိုင်ႈၶူဝ်းသီၶဵဝ် ဢၼ်မီးမိၵ်ႈမၢႆ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၼၼ်ႉ ၶီႇရူတ်ႉၵႃး ၵႃႈယႂ်ႇ သႅၼ်းၶႅမ်ႉ ( ရူတ်ႉ 4 ဝီး) ပႃးၵွင်ႈယၢဝ်း သႂ်ႇၵွင်ႈပွတ်း ၼဵပ်းဢႅဝ်သေ ႁွၼ်ႈထႅဝ်ႇပၼ်ႇလဵပ်ႈဝဵင်းတဵမ်ၵႂႃႇသဵင်ႈ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၼုင်ႈၶူဝ်းသီလမ်၊ သီသွမ်ႇ ပႃးၵွင်ႈတေႉ တေႉဝႃႈဝႃႈသေ ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ပႂ်ႉၸွမ်း ႁူဝ်ၵိဝ်ႇ၊ ၼႃႈပွၵ်ႉ၊ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယၢမ်းၼၼ်ႉ ႁၢၼ်ႉၶၢႆၵုၼ်ႇယွႆႈ ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၵေႃႈ တႄႇပိုတ်ႇၶိုၼ်းဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉလႄႈ လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸၢႆး/ယိင်း ဢၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၼၼ်ႉ ၼႄတိၼ် ၼႄမိုဝ်းတေႃႇ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ႉၶၢႆ ၵုၼ်ႇယွႆႈတီႈၼိုင်ႈယူႇ။ ယူႇၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းၶၢႆၵုၼ်ႇယွႆႈၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ဢႅပ်ႇလႅၼ်းယႃႈ မႃးပၼ် ။ ယွၼ်ႉၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်လႄႈ  လၢႆးလႂ်ၸၢင်ႈပွင်ႇၵၼ်လႆႈၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈဢဝ်လၢႆး ၼၼ်ႉသေ သိုဝ်ႇသၢၼ်လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်။

ဢၼ်ၵုမ်းၵမ် ၽွင်းငမ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈယူႇၼႆႉ ၵူၼ်းတင်းမိူင်းႁူႉဝႃႈ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA ၵုမ်းၵမ်ၼႆသေတႃႉ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် တူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတေႉတေႉတႄႉ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၵႅတ်ႇၵင်ႈၵူၼ်းမိူင်း (PDF) ဢၼ်ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇမၢၼ်ႈၶဝ်ၽွတ်ႈတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ပိူဝ်ႈတႃႇတိုၵ်းတေႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၵႂႃႇ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ႁူင်းယႃလူင် ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မေႃယႃ CDM ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၵမ်ႈၼမ်လႄႈ ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈၵုမ်းၵမ် PDF သေ သိုပ်ႇပိုတ်ႇၵၢၼ်ႁူင်းယႃဝႆႉ။ 

တင်ႈတႄႇ ၼႂ်းၵၢင်လိူၼ်ဢေႃႊၵၢတ်ႉသ် ပီ 2024 မႃး တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၸႂ်ႉလႆႈၶိုၼ်း ၾူၼ်းလႅင်း Mytel လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၸိူဝ်းငိူင်ႉပၢႆႈပၢင်တိုၵ်း ၵႂႃႇသွၼ်ႈယူႇတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇဝဵင်းၵေႃႈ ပွၵ်ႈမႃးယူႇႁိူၼ်းၶိုၼ်း ၼမ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယူႇ။

မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပွၵ်ႈမႃးတေႃႉဢဝ် ၶူဝ်းၵႃႉတၢင်းၶၢႆ၊ ၶူဝ်းႁိူၼ်းၶူဝ်းယေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွၵ်ႇဝဵင်းၵႂႃႇၶိုၼ်း။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႃႈႁိူၼ်း ဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းသမ်ႉၼမ် ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇဢၼ်တေလႆႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ယူႇသဝ်း ပဵၼ်ၶႅၵ်ႇယူႇဝဵင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ၼမ်လူၼ်ႉလိူဝ်လႄႈ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းယူႇၶိုၼ်းတီႈဝဵင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။

ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ် သဵင်ၵွင်ႈဢမ်ႇဢွၵ်ႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ တင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပႆႇလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵေႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်သိုၵ်းၵၼ်တေႉတေႉလႄႈ မိူၼ်ၵႂၢမ်းၸၢပ်ႈလႅပ်ႈၽၢႆႇမၢၼ်ႈမီးဝႆႉဝႃႈ “ကုလားမနိုင် ရခိုင်မဲ” ဢမ်ႇၼၼ် “ပေႃးၵဝ်ဢမ်ႇသိူဝ်းၵေႃႈ မႂ်းတေဢမ်ႇလႆႈယူႇသႃႇ” ၼႆၼၼ်ႉႁိုဝ်။

ၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သဵင်ၵွင်ႈၵေႃႈယဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းၵေႃႈဢမ်ႇပဵၼ်ယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်း ပွၵ်ႈဝၢႆႇသၢႆႇမႃးယူႇၶိုၼ်းႁိူၼ်းပႆႇႁိုင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉပေႃး ၶိုၼ်းဢဝ် ၶိူင်ႈမိၼ်တိုၵ်း မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇထႅင်ႈ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ် လႆႈၵၢၼ်ႉၵၢၼ်သိုၵ်း သုမ်းတိူင်းသိုၵ်းလူင် ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉတီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ    ပၼ်ၸုမ်းသိုၵ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈမိၼ်တိုၵ်းသေ မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇလူင်သႂ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းထပ်းၵၼ် ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း။

တိူဝ်ႉၺႃးႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈ၊ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူင်းတင်းၼမ်လၢႆသေ မီးၵူၼ်းမိူင်းတၢႆၸွမ်း ၵူႈမိုဝ်ႉ ဝၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းတေပွၵ်ႈမႃးယူႇၶိုၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုတ်းဝႆႉ၊ ၸိူဝ်းလႆႈပွၵ်ႈၶဝ်ႈ မႃးယူႇၶိုၼ်း ၼႂ်းဝဵင်း ယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶူဝ်းႁိူၼ်းၶူဝ်းယေး ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၶိုၼ်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁႅင်းငိုၼ်း တိုၼ်းဢေႇလူင်း ဢႃးလႃးလႄႈ တႃႇပၢႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၶိုၼ်း ဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇမိူင်းၼွၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉၼႆသေ တိုဝ်တၼ်သိုပ်ႇယူႇဝႆႉၵေႃႈမီး။

ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸိူဝ်းပွၵ်ႈမႃးယူႇၶိုၼ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈယူႇသႃႇလူမ်ၸႂ်။ လႆႈပွၵ်ႈမႃးယူႇၶိုၼ်း ႁိူၼ်းသေတႃႉ ၵၢင်ၶမ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈၼွၼ်းဢုၼ်ႇတီႈႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီလီ။ လႆႈႁႅၼ်းၽႃႈ ႁွပ်ႇၶူဝ်းသေ ၵႂႃႇၼွၼ်းႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၵေႃ ပဵၼ်ၸုမ်း ၸွမ်းဢွင်ႈတီႈဢၼ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ တေလွတ်ႈ ၽေးၶိူင်ႈမိၼ်တိုၵ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။

ပႃႈၼၢင်း ဢႃႇယု 50 ပၢႆ ၵေႃႉယူႇၼႂ်းပွၵ်ႉ 12 ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ “လႆႈပွၵ်ႈမႃးယူႇၶိုၼ်း ႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႄႉ ၸူမ်းယူႇဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်း ပေႃးထိုင်ႁူဝ်ၶမ်ႈမႃးၼႆ လႆႈမႆႈၸႂ် လႆႈၵူဝ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်း။ လိင်ႇပျႅၼ်ႇ တေမႃးပွႆႇမၢၵ်ႇ တီႈလႂ် ၶၢဝ်းလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလၢမ်းလႆႈ။ ပေႃးထိုင်ၵၢင်ၶမ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းတႆႈ ၾႆးသင်ယဝ်ႉ။ ၵူဝ်လိင်ႇပျႅၼ်ႇ မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇ။ တေဝႃႈ ပၢႆႈထႅင်ႈၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းတႃႇပၢႆႈထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၵႃႈလႆႈဢဝ် ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇဝႃႈၵွႆးယဝ်ႉၼေႃႈ” ၼႆယူႇ။

ယွၼ်ႉပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ မိူင်းမၢၼ်ႈ- မိူင်းၶႄႇ လႆႈၵိုတ်းယင်ႉၵႂႃႇၶၢဝ်း ႁိုင်။ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၵေႃႈ လူႉၵႂႃႇတင်းၼမ်။ ၼင်ႇႁိုဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆ တေပိုတ်ႇ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ တေလီမႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၸင်ႇႁဵတ်းၶဵဝ် ယူႇၵႄႈၵၢင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ သၢမ်ၸုမ်းသေ ၶပ်းၶိုင်ပၼ် ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်သိုၵ်း။

ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်သိုၵ်း ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ႁဵတ်းၶဵဝ် ယူႇၵႄႈ ၵၢင်သေ ၶပ်းၶိုင်ပၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း သိုၵ်းဢူၺ်းလီ ပွတ်းႁွင်ႇသၢမ်ၸုမ်းၼႆႉ တင်းသွင်ၾၢႆႇ လႆႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တီႈဝဵင်းၶုၼ်ႊမိင်ႊ  ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ  5 ပွၵ်ႈသေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်မႃး တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။

ၵွပ်ႈၼၼ် ပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၸင်ႇလႆႈတႄႇၶိုၼ်း။ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ မိူင်းမၢၼ်ႈ- မိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပိုတ်ႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႆႈ။ ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းယိုတ်ႈယၢဝ်းႁိုင်ၼၢၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉ တိူဝ်ႉၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းၶႄႇတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၸင်ႇပိၼ်ႇလၢႆႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ် ၶၵ်ႉတွၼ်ႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၶိုၼ်း။

ၵမ်းၼႆႉတႄႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ  မွၵ်ႇဢဝ်သိုၵ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ သၢမ်ၸုမ်း ႁွင်ႉဢဝ်ၵမ်း ၸုမ်းၸုမ်းသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ လႆႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ် တီႈဝဵင်းၶုၼ်ႊမိင်ႊ 2 ပွၵ်ႈသေ လႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ၵၼ်ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ။

ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းသင်ၵၼ်တေႉတေႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ သိုၵ်းတင်း သွင်ၾၢႆႇဢမ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေတႃႉ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢၼ်သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၶိူင်ႈမိၼ်တိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇမိူဝ်းပွႆႇမၢၵ်ႇၶိုၼ်းထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

လႆႈႁူႉဝႃႈ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ ၵေႃႉပိုတ်ႇပၢၵ်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ယိၼ်းၸူမ်းၶွပ်ႈၸႂ်ထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ႁဵတ်းၶဵဝ် ယူႇၵႄႈၵၢင်သေ ၸတ်းပၼ်ပၢင်ၵုမ် ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ၵၢၼ်ၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်။ ၵၢၼ်ၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်ၼႆႉ တႄႇလိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ 18 ဝၼ်း ပီ 2025 ၶၢဝ်းယၢမ်းမိူင်းၶႄႇ 12 မူင်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တႄႇပၼ်ႇၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈလွင်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇယူႇလီ ႁူင်းယႃလူင်ၵေႃႈ တႄႇပိုတ်ႇၶိုၼ်း၊ ၾႆးၾႃႉ တႃႇၵူၼ်းမိူင်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ် ၶပ်းၶိုင် ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇ။ ႁဵတ်းပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၸွမ်း ၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈႁွင်ႉၵၼ်ပွၵ်ႈ မႃးယူႇၶိုၼ်းၽႂ်မၼ်း။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႄႇၼႂ်းႁူဝ်လိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊသေ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၸတ်းပၢင်တေႃႇလွင်း လၢႆလၢႆဢွင်ႈ တီႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ပိုတ်ႇႁူင်းမိပ်ႇၼူတ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉပႃး မႄႈမွၵ်ႇယႃႈလႆႈၼၼ်ႉၵွႆးဢမ်ႇၵႃး ပိုတ်ႇပႃး KTV ဢွင်ႈတီႈၽႄႈတိုၼ်း ယႃႈမဝ်းၵမ် ၼၼ်ႉ ၽိူမ်ႉၼမ်မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇတေႉတေႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ပႆႇၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉလႆႈၵူႈပွၵ်ႉၵူႈယွမ်ႇ။

ၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၵူၼ်းၸၢႆး ဢႃယု 35 ၵေႃႉဢမ်ႇၶႂ်ႈဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ “ၾႆးၼႆႉ ၶဝ်ပၼ်ၵူႈပွၵ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၾႆးဢမ်ႇလႅင်းလႆႈ ၵူႈယွမ်ႇ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပွၵ်ႉ 12 ၼႆၵေႃႈ တမ်ႉပႆႇလႆႈၾႆးၵူႈယွမ်ႇ။ တၢင်းလႃႈသဵဝ်ႈလူင် လႄႈ ယွမ်ႇတၢင်းဝၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ ၶဝ်ဢမ်ႇပႆႇပၼ်ၾႆးလႆႈသေဢိတ်း။ လၢႆးၶဝ်ပၼ်ၾႆးၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈ ၾႆးမႃးတၢင်းဝၼ်း။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၶၢတ်ႇၵႂႃႇသွင်သၢမ်ဝၼ်းယဝ်ႉၸင်ႇမႃး။ မၢင်ပွၵ်ႈႁမ်ႉ မႃးၶၢဝ်းၵၢင်ၶိုၼ်းမွတ်ႇ ၵၢင်ဝၼ်းၵေႃႈမီး ” ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၺႃး တဵၵ်းတဵင်ႁႂ်ႈၶဝ်ႈ ၵၢၼ်သိုၵ်းသေတႃႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵပ်ႉၵိၼ်း ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယၢပ်ႇၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းပေႃးတေသူၼ်ၸႂ် ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၸွမ်းၶဝ် ၼၼ်ႉ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ တင်ႈၵႃႈၶၼ်ငိုၼ်းလိူၼ်ဝႆႉပၼ် ၼိုင်ႈလိူၼ်လႂ် 3 သႅၼ် တေႃႇ 5 သႅၼ်ပျႃး။

ၼၢင်းယိင်းၶမ်း ၵူၼ်းမိူင်းပွၵ်ႉ 12 ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢုပ်ႇၶႆႈၼႄဝႃႈ “မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းပႅၵ်ႇၼႃႈ ၼမ်ၼႃႇ။ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်မၢၼ်ႈလၢႆလၢႆ။ လုၵ်ႉတၢင်းလႂ် တၢင်းလီမႃးၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ။ ၶႄႇလူင် ဢၼ်ဢမ်ႇပွင်ႇၵႂၢမ်းၶႄႇ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉၵေႃႈ ၵႆႉႁၼ်ၸွမ်းၼႂ်းၵၢတ်ႇ ”  ဝႃႈၼႆ။

ၸွမ်းႁၢၼ်ႉၼမ်ႉၼဵင်ႈ၊ ႁၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ်၊ ႁၢၼ်ႉၶၢႆၵုၼ်ႇယွႆႈ၊ ပၢင်တေႃႇလွင်း၊ ႁၢၼ်ႉမိပ်ႇၼူတ်ႈ၊ ႁၢၼ်ႉၶႃႊရႃႊဢူဝ်ႊၶေႊ၊ KTV ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းသႅၼ်းဢႃယု 20 တေႃႇ 35 ၶိုၼ်ႈၼိူဝ် သႂ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းသိုၵ်း  ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ၊ မၢင်ၸိူဝ်း သႂ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်း ယူႊၼီႊၾွမ်ႊ ၶျုတ်ႉသီလမ်၊ သီသွမ်သေ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ် ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းၶႄႇ ၵႂႃႇၵႂႃႇမႃးမႃး မီးၸွတ်ႇၸေး ၵႂႃႇသဵင်ႈ။

မိူဝ်ႈတႄႇတႄႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၾၢႆႇသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ် ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တီႉၺွပ်းပၼ် ၽူႈလၵ်ႉၵူၼ်းၸူၼ်၊ ၵူၼ်းသူႇသမ်းၵိၼ် လႄႈ ၵႃႉၶၢႆ ယႃႈမဝ်းၵမ်သေတႃႉ ဝၢႆးလင် ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၵိုၼ်းၶွၼ်ႈ မီးပၢင်တေႃႇ လွင်းမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၵုမ်းပၼ်လႆႈလီလီယဝ်ႉ ။

ပႃႈႁၢၼ်ႇလူႇ ၵူၼ်းမိူင်းပွၵ်ႉ 10 ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢုပ်ႇၶႆႈၼႄဝႃႈ  “ မိူဝ်ႈၶဝ်ပႆႇလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ် ၼၼ်ႉႁမ်ႉ လႆႈၵူဝ် လိင်ႇပျႅၼ်ႇ (ၶိူင်ႈမိၼ်) သိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးပွႆႇမၢၵ်ႇ။ ယၢမ်းလဵဝ်ႁမ်ႉ လႆႈမႆႈၸႂ် လွင်ႈၽူႈလၵ်ႉၵူၼ်းၸူၼ်ၶိုၼ်း။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ ၶဝ်ၺွပ်းပၼ် ၶီႈယႃႈၶီႈၾိၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ၸူဝ်ႈမီးပၢင်တေႃႇလွင်းမႃးၼႆႉ ၽူႈလၵ်ႉ၊ ၶီႈယႃႈ၊ ၶီႈၾိၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ လိူင်ႇမႃးၶိုၼ်းဢိူဝ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးၵၢင်ၸႂ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ  ႁဵတ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႃႇတေႃႇ သူႈတိုၵ်းတေႃး ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၸိူဝ်းမိပ်ႇငႅၼ်း ပေႉၵိၼ်လူလၢႆတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵုမ်ႇမိုင်ႉမဝ်းၸွမ်း ဢႃႇၼႃႇ လႄႈ ၵွင်ႈၵၢင်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးဝႆႉၼၼ်ႉသေ သမ်ႇမႅၼ်ယူႇ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်းၼႆႉၼႆ   ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။

ၸၢႆးမိူင်း ၵူၼ်းမိူင်း  ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢုပ်ႇၶႆႈၼႄဝႃႈ “မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႂ်းဝဵင်းႁဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈယိပ်းၵွင်ႈ၊ ၽႂ်ၵေႃႈၶႂ်ႈမီးဢႃႇၼႃႇ။ တေႃႈၼင်ႇမၢင်ၸိူဝ်း ဢွၼ်တၢင်းယူႇၼႂ်းပွၵ်ႉ ၼႂ်းယွမ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ၶီႈယႃႈ၊ ၽူႈလၵ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းသိုၵ်း လႆႈသႂ်ႇသိူဝ်ႈ ၶူဝ်းသိုၵ်းယဝ်ႉ ပႃးၵွင်ႈႁႄ သမ်ႇမႅၼ်ၵႂႃႇၵႂႃႇမႃးမႃးယူႇ ၸွမ်းတၢင်း” ၼႆယဝ်ႉ။

ၵၢတ်ႇလူင်ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢၼ်မီးၵူၼ်းၵူႈဝၢၼ်ႈ ၵူႈဝဵင်းမႃးသိုဝ်ႉမႃးၸၢႆႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်တေႃႉတႄႉ ပိုတ်ႇႁၢၼ်ႉၵုၼ်ႇၶၢႆၸွမ်းသၢပ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၵၢတ်ႇၵွႆး။ ၵၢတ်ႇၽၵ်းၶဵဝ်ၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ပိုတ်ႇသဵင်ႈမူတ်းယူႇ။ ၵူႈပွၵ်ႈ ပေႃးထိုင် ဝၼ်းသိၼ် ဝၼ်းထမ်း လိူၼ်လပ်း လိူၼ်မူၼ်းၸိုင် ပဵၼ်ဝၼ်းဢိုတ်းၵၢတ်ႇ။ ထိုင်မႃး ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵၢတ်ႇလူင်ပိုတ်ႇၵူႈဝၼ်း ဢမ်ႇမီးဝၼ်းဢိုတ်းယဝ်ႉ။ ယင်းမီးၶၢဝ်ႇလိုဝ်းဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ႁွင်ႈၶၢတ်ႈ ၼႂ်းၵၢတ်ႇလူင်ၼႆႉ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ် တေယိုတ်းဢဝ်သဵင်ႈသဵင်ႈသေ ၶိုၼ်းၶၢတ်ႈပၼ် တီႈၵူၼ်းမိူင်း ၼိုင်ႈလိူၼ်လႂ်ဢေႇသုတ်း 5 သႅၼ်ပျႃး ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။

ၵၢတ်ႇဢၼ်ပိုတ်ႇၶိုၼ်း ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဝၢႆးလင်ပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢတ်ႇလူင် ၵၢင်ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၵၢတ်ႇလွႆယဵဝ်ႈ၊ ၵၢတ်ႇပွၵ်ႉ 5 ၊ ၵၢတ်ႇလူင်လေႃႉ ပွၵ်ႉ 8 လႄႈ ၵၢတ်ႇပူႇတႃႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၸွမ်းသွင်ၾၢၵ်ႇ ၶၢင်ႈ တၢင်းလူင် ၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႈ မီးၵူၼ်းၼင်ႈပႂ်ႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ၊ ၶႅပ်းဝႂ်တိူမ်းငိုၼ်းၾူၼ်း၊ ဢွင်ႈတီႈထုၵ်ႈငိုၼ်း သူင်ႇငိုၼ်း ၶေႇပေး (Kpay) ၸွတ်ႇၵႂႃႇသဵင်ႈ။

ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးပၢင်တိုၵ်းထႅင်ႈ၊ ၽႂ်ပေႉမႃး ၵေႃႈယဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ တိုၼ်းၵႃႈ လႆႈယူႇတႂ်ႈပိူင်ၸုမ်းၼၼ်ႉၵွႆး။ ယွၼ်ႉၼၼ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈသဵင်ၵွင်ႈတႅၵ်ႇထႅင်ႈသေ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ် လဵင်ႉတွင်ႉၵႂႃႇ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

“သဵင်ၵွင်ႈ ၵွင်ႈတႃႇ သဵင်ၵွင်” ၼႆလူးၼေႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် သဵင်ၵွင်ႈတႄႉ တႅၵ်ႇယဝ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် “သဵင်ၵွင်မွင်း တေလင်မႃးၶိုၼ်း” သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပေႃးလႆႈယူႇသႃႇမူၼ်ႈၸႂ်မႃးၶိုၼ်း ၵူႈမိုဝ်ႉဝၼ်းၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ၶပ်းၶိုင်၊ တေဢဝ်လၢႆးလႂ် ၽႅၼ်ၵၢၼ် ၸတ်းၵၢၼ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ၵုမ်းၵမ် မူႇဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ မိူင်းၵႂႃႇ ႁႂ်ႈပေႃးထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ပၵ်းပိူင် ထမ်းတြႃးလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸုမ်းပေႉၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တႅမ်ႈ- မူၺ်ၶမ်း