ၸုမ်းၾၢႆႇၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ (World Population Review) ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉဝႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်မိူင်းၵွတ်းၽၢၼ်သုတ်းထီႉ 3 တီႈၼႂ်းၵုၼ်ၶဵဝ်ဢေးသျႃး ထီႉ 2 ပဵၼ်မိူင်းဢႅပ်ႊၾ်ၵၢၼ်ႊၼိတ်ႉသ်တၢၼ်ႊထီႉ 1 သမ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းၼီႊပေႃႊ။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ 4 ပီပၢႆမႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵုမ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ၸတ်းၵၢၼ်ၺၢမ်ႉၶုၺ်ႈ၊ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ယွၼ်ႉပၼ်ႁႃပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈၼႂ်းမိူင်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းသမ်ႉ ပိၵ်ႉဢိုတ်းႁႅတ်ႉႁၢမ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းလၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်း လႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵွတ်းၽၢၼ်မႃး ဝႃႈၼႆ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းဢမ်ႇၼိမ် ၊ ၵႃႈၶၼ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၶိုၼ်ႈသုင် ၊ ၾႆးၾႃႉၶၢတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵၢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၼ်ႇၵၢၼ်လႆႈလီလီ။

ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းသေ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်းယွမ်းလူင်း  ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်တေ ၵမ်ႉၸွႆႈလႆႈငိုၼ်းၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း။ သိုပ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈမိူဝ်းၼႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃး မိူင်းၵွတ်းၽၢၼ်လိူဝ် ပိူၼ်ႈ။ တႃႇတေႁႂ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လီၶိုၼ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ၵၢၼ်မိူင်း တေလႆႈၼိမ်သဝ်းၼႆ – ၸဝ်ႈၵၢၼ်ပၢႆး မၢၵ်ႈမီးၶဝ် ထတ်းသၢင်လၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ယၢမ်းလဵဝ် ပၢင်တိုၵ်းပဵၼ်ၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈသေ မၢင်ပိုၼ်ႉတီႈ ယွၼ်ႉလႆႈယူႇၸမ်ပၢင်တိုၵ်းလႄႈ လႆႈၵိုတ်းယင်ႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝႆႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး – သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ BBC ဢွၵ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။