ၸိုင်ႈမိူင်းဢွၼ်ႇဢိတ်းမိူင်းၼိုင်ႈၼႆႉ ပၢႆသေလိူဝ်ဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉတင်းၸိုင်ႈမိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇလူင်ယဝ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းသမ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမေႃၵၼ်ပေႃးၼႆတႄႉ ႁႃတၢင်းတၢႆဝႆႉထႃႈၵူၺ်းလႃႈ ၼႆဝႃႇ။

ၵႂၢမ်းၶေႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇဝၢၼ်ႁူၵၼ်သေတႃႉ ပဵၼ်ဝႆႉႀီႊဢူဝ်ႊရီႊၵၢၼ်မိူင်းၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်ၵၢၼ် ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၸွမ်းပိုၼ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးလႄႈ ၵႃႈလႆႈယွမ်းထွမ်ႇယဝ်ႉ။

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸွမ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးလင်ပီ 2021 မႃး ၵွႆႈယူႇၵွႆႈယၢႆႈ ၵွႆႈႁိုင်ၵွႆႈယူပ်ႈ ယွၼ်ႉႁူဝ်ၼႃႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ႁိမ် ၵၼ်ၵိၼ်မိူင်းလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်မႃး လွၼ်ႉၵႅၼ်လွင်ႈႁူမ်ႈတုမ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸၢႆႇႁၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈသေ တေႃႉတႄႉၵိုတ်းၸိုဝ်ႈမၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁၼ်တၢင်းမုင်ႈမွင်း တႃႇၶွၼ်ႈတုမ်လႆႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းယဝ်ႉ။

လွင်ႈႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၸိူဝ်ႉဢမ်ႇၸႅတ်ႈၾၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႆႉ ၶၢမ်ႇလႆႈမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီမိူင်း လိူဝ်ၼႆ ယင်းလႆႈဝႃႈ ၸိူဝ်းယွမ်းႁူမ်ႈၸွမ်း ၼၢၼ်းပဵၼ်တူဝ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ ယၢင်းလႅင်၊ ရၶႅင်ႇ၊ ပလွင်ႈ၊ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉလႄႈ ဝႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ တူဝ်ႈတၼ်းတႃႇတင်ႈတူဝ်ႁင်းၶေႃယူႇယဝ်ႉလူး။

ၶႂၼ်ငဝ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁႅင်ႈႁဵဝ်ႇၸွမ်းတၢင်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈ ၶွင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ယဝ်ႉယိုင်။ ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၸင်ႇ SAC သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းလႄႈ NUG ၼႅတ်ႈၽႅတ်းတိုၼ်ႇႁူႉတူဝ်ဝႃႈ လူဝ်ႇလႆႈၶွတ်ႇလိူတ်ႈၸွမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆၼၼ်ႉ ၸွင်ႇတေၶိုတ်းၶၼ်ယဝ်ႉႁႃႉၼႆ ပဵၼ်ဝႆႉၶေႃႈထၢမ် ယူႇယဝ်ႉ။

လၢတ်ႈၽႃႇမႆႉဢမ်ႇဝႄႈတႃၸိုင် တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်းတႃႇ ဝၵ်ႉလႆႈဢႃႇၼႃႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၺ်း NUG ဢၼ်ယၼ်ႇမႃးတီႈ NLD ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူမ်ႈၼႃႈႁဵတ်းတႃႇႁိမ်လႆႈဢႃႇ ၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်မိူင်း ၼင်ႇပိူင်ၵၢၼ်မၼ်းမီးၵွႆး။

တင်းသွင်ၸုမ်းၼႆႉ ၽႂ်ဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇတေႃႇတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း တႃႇတေလႆႈမီးသုၼ်ႇပွင်မိူင်းပဵင်းၶဝ်သႄႈ။ သၢၼ်ၶတ်းတင်းၶႃသွင်ၸုမ်းသေ မိူင်းလူင်ႁိမ်းႁွမ်းတႄႉ ဝႆႉၼၵ်းပၵ်းၸႂ်လဵၼ်ႈ ၵဵမ်းၵၢၼ်မိူင်း လိမ်ႇသေႈသႂ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇတိတ်းၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်မၢႆးၵၼ်သေ ပႂ်ႉမိူဝ်ႈတေၵိၼ်လႆႈတင်းလုမ်ႈ ယူႇမိူၼ်ၼၼ်ၵေႃႈမီးမီးယဝ်ႉ။

မိူင်းၶႄႇလူင် ဢၼ်မီးၸပ်းႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ် Super Power တီႈသွင်ဢၼ် ဢၢၼ်းဢုပ်ႉၵမ်ႇၾႃႇတင်းလူၵ်ႈၼႆ ႁဵတ်းၵႅင်ႈ ဢမ်ႇႁူႉသေ ယူႇမဝ်သၢင်းၽႅပ်ႉမႃးၽႂ်မၼ်းၼႆႉ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႃႈတႅၵ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇတေႁႃႁိပ်ႈယႃတႅၼ်းၶိုၼ်း ၸွင်ႇတေတၼ်းၶိုတ်းၶၼ်ယဝ်ႉႁိုဝ်ၼႆ တႃႉလီငမ်းငဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ ဢၼ်မီးတၢင်းတူၵ်းၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းတီႊမူဝ်ႊၵရေႊၸီႊ ယႂ်ႇလူင်သုတ်းထီႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼမ်လၢႆသုတ်းထီႉသွင်သေ တေႃႉတႄႉလမ်းလွႆးၵၼ်တင်း မိူင်းၶႄႇၵူၺ်း။

ယူႇၼႂ်းၵႄႈသွင်မိူင်းလူင်ၼႆႉသေ သမ်ႉဢမ်ႇမီးဢွၵ်းဢေႃႁူဝ်ၸႂ်တႃႈမုင်ႈ ဢၼ်သုမ်ႇငုမ်းၸွတ်ႇတူဝ်ႈ မိူင်းလႆႈတႄႉ မိူင်းပႆႇႁၢႆၵေႃႈ ၶိူဝ်းၸၢင်ႈတၢႆယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

1947, 1948, 1949 မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းၶႄႇ လွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃး ဢမ်ႇပၢႆႈပိူင်ႈသင်ၵၼ်သေတႃႉ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းၼႆႉ ပိူင်ႈၵၼ်ၾႃႉလႄႈ လိၼ်ယဝ်ႉ။

တေၼႄးဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼမ်လၢႆၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇၶိုတ်းၶီႈတိၼ် မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ။ တေဢၢင်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းထိူၼ်ႇလိူင်ႇၵေႃႈ တေႃႈသမ်ႉ ၵိူတ်ႇယႂ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းၶႄႇမႃး ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၵူၺ်း။ ႁဵတ်းသင်လႄႈ တၢမ်တူဝ်ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၶိုင်ႁႃလီလႆႈတင်း မိူင်းၶႄႇလူင်၊ ႁဵတ်းသင် ဢမ်ႇယိူင်ႈဢဝ် လၢႆးတီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ။

ယွၼ်ႉဢတ်ႉတ မႃႇၼပႅၼ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ၊ ယွၼ်ႉႁူဝ်ၸႂ် ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇမႂ်ႇပဵၼ်တူဝ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းတၢင်း 77 ပီမိူင်း ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇမီးၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ် လႆႈပွင်မိူင်းမႃး၊ ဢၼ်ၵဝ်းမိူင်းယုင်ႈပဵၼ်လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ၵူၺ်း။

ဢၼ်ၶၢႆၵိၼ် ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃလႄႈ ႁိၼ်ႁႄႈၶူဝ်းပူၺ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းၶဝ်ၵူၺ်း။ လင်ပီ 2000 လိူဝ်မႃးၼႆႉ မီးမႃးလၢႆးၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း တႃႇၸႂ်ႉမိူၼ်ၶႃႈလိပ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ လၢႆးသိုဝ်ႈၵေႃႈ တင်းလၢႆးဢွမ်ႈသေ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉပႃးၸွမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

ၵွၼ်ႇပႆႇတိူဝ်ႉပႃးၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိူၺ်ၵျိင်း ဢမ်ႇတၵ်းသဵင်၊ ထိုင်ၵမ်းယူၼ်ႈသၢင်ႊ လိုၵ်ႉၼႂ်းမႃး ၶဝ်ႈၺွပ်းထိုင်ပႃးၼေႇပျီႇတေႃႇသေယဝ်ႉယိုင်။

ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵူၼ်းၵူၺ်း မိူင်းၵေႃႈလႆႈလူႉ မၢင်ႈပႃးၸွမ်းၵႂႃႇ ယွၼ်ႉၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း ၵျႃးၽႅၼ်ႉလူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၸွင်ႇၸႂ်ႈ ၵၢၼ်ၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၵျႃးၽႅၼ်ႉ ဢၼ်လဵဝ်တိင်ႇတိဝ်းႁိုဝ်ၼႆ ၸိူဝ်းၾၢင်ႉတိူၼ်းၵၼ်ၵေႃႈ မီးယူႇယဝ်ႉ။ ၽႅၼ်သွၼ်ႉၽႅၼ်ႁႃႉ ၽႅၼ်ယွၼ်ႉၽႅၼ်ၼႆ ၸွင်ႇဢမ်ႇလီထတ်းထွင်ထၢမ်ႁိုဝ်။

မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းၶႄႇ ႁွင်ႉဢဝ်မၢၼ်ႈ၊ ထႆး၊ လၢဝ်း၊ ၵမ်ႊပူႊသျႃႊ ၊ ဝႅတ်ႊၼၢမ်ႊ ဢုပ်ႇဢီးတူၵ်းလူင်းဝႃႈ တေတႄႇၶိုၼ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵျိင်းယၢဝ်ႉ လွပ်ႈသွင်သေ ၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉထႅင်ႈၵၢၼ်ၵျႃးၽႅၼ်ႉ တီႈတၢင်းလႅၼ်လိၼ်ထႆး – မၢၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆ ၸင်ႇလၢႆပႃႈလၢႆၾၢႆႇ ဢွၼ်ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈၶၢၼ်သဵင်ဝႃႈ သၢၼ်ၶတ်း လိူင်ႈၵျႃးၽႅၼ်ႉ၊ တေႁူမ်ႈမိုဝ်းၽဵဝ်ႈၸွႆႈလိူင်ႈၵျႃး ၽႅၼ်ႉၼႆမႃး။

20/1/2025 ၼႆႉ NUG လႄႈ KNU ႁူမ်ႈတင်း ၸုမ်းၸၢဝ်းတီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉၶဝ်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလိၵ်ႈ၊ ဝၼ်းတီႈ 22 BGF ၸေႃးၶျိတ်ႉႀူႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလိၵ်ႈ၊ ၼေႇပျီႇတေႃႇၵေႃႈ ၼႅတ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ ၶဝ်ယင်းၸွႆႈ ၺွပ်းသူင်ႇပၼ် ၵူၼ်းၵျႃး ၽႅၼ်ႉ ဢၢၼ်ႇမိုၼ်ႇမၼ်းၼႆၵွၼ်ႇ။

လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးၵေႃႈ ၼႅတ်ႈႁူမ်ႇၼႅတ်ႈတူမ်းဝႃႈ ၵၢၼ်ထွင်ႈတဵဝ်းၶဝ် တၵ်းႁႂ်ႈလႆႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ တႃႇၵူၼ်းမႃးဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈမႆႈၸႂ် ၸွမ်းလိူင်ႈၵျႃးၽႅၼ်ႉ ဢၼ်လဵဝ်လႅဝ်းယူႇတႄႉႁိုဝ်။

ဝႃႈလႃး ၵူဝ်လႆႈလူႉလႆႈသုမ်း ၸဵမ်မိူင်းၸဵမ်ၵူၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ လၢဝ်ႇၵၢႆး၊ ၶျိၼ်းသူၺ်ႇႁေႃႇ တေႃႇထိုင်သႅၼ်ဝီ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ ၼၼ်ႉယူဝ်ႉၼႆ လီလႆႈၶႆႈၸႂ်ပႃးယဝ်ႉ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယူဝ်ၼပ်ႉဝႃႈ တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇၼိမ်ယဝ်ႉလႄႈ ၶိုင်ၸိမ်မႃးတၢင်းၸၢၼ်းႁိုဝ်ၼႆ လီလႆႈ ယူဝ်းယဵင်းယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။

မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ပႃႇတီႇ ၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈတိုၵ်ႉႁိူင်း တေႃႇထိုင်ပၢင်သၢင်း၊ မိူင်းၵူဝ်း ပေႃးတႅၵ်ႇ ၸွင်ႇမၼ်းဢမ်ႇယိပ်းယႅဝ်သွင်ၾၢႆႇ လေႃႇႁူဝ်ၵၼ်မႃးႁိုဝ်။

သိုပ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်သေ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၸူးသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃး ႁူးၽႂ်တၢင်းမၼ်းယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလွတ်ႈႁူမ်ႈငဝ်းၶႄႇ၊ တေႃႇထိုင် ၸူဝ်းၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ပၢၼ်တဵင်းၸဵင်ႇ၊ ပၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ပဵၼ်ၶႄႇႁဵတ်းၵႄႇမၼ်းမႃး ၼင်ႇၽီသွင်ၼႃႈ ၽႃႉသွင်ၶူမ်း ႁၢၼ်ႉတေႃႇ တိူၵ်ႈသိူၵ်ႈတႃႈလူတ်ႉႁၢႆႇၵိၼ်ႇလႄႈ ၽႅၼ်ၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉ ၵျႃးၽႅၼ်ႉ ၼႆႉယဝ်ႉ။

ၵေႃႉထုၵ်ႇလဵၼ်ႈ ဢမ်ႇႁူႉတူဝ်ၵေႃႈ ၵေႃႉငမ်လဵၼ်ႈတႄႉ ယၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းပၢင်ႈ ၽႅၼ်မၢၵ်ႈမီးၵွတ်ႇ လူၵ်ႈၼၼ်ႉ ဝိုၼ်းတိုင်ႈတိုင်ႈမၼ်ႈတႅင်ႈတႅင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼၼ် ယူႇဢိူမ်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းဢဵၼ် ႁႅင်းယႂ်ႇသေ ပေႃးဢမ်ႇမေႃသႂ်ႇၸႂ်ဝူၼ်ႉထိုင်ပႃး ၵၢၼ်မိူင်းၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃယဝ်ႉ ႁႃၶဝ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ် လီၵၼ်ၵေႃႈ မိူင်းၸၢင်ႈယၢႆႈၶိူဝ်းၸၢင်ႈႁၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။