မိူဝ်ႈပီမႂ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၶူးလူင် ထမ်ႇမသႃမိ ပၼ်ပွၼ်းတင်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းတၵ်ႉၵၼ်ၼႆႉ “မႂ်ႇသုင်” ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ “မင်္ဂလာပါ” ဝႃႈၼႆ။

မင်ႇၵလႃႇ (မင်္ဂလာ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃးၼႆ လုၵ်ႉတီႈမင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေမီးမင်ႇၵလႃႇၼႆ ဢၼ်တေလႆႈႁဵတ်းၼႆႉမီးယူႇ 36 ပိူင်။ ဢၼ်တေလႆႈ ၸၢမ်ႇသမ်ႉမီးယူႇ 2 ပိူင်။

မင်ႇၵလႃႇၼႆႉ ဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈပွင်ႇမၼ်းတႄႉမီးၼမ်။ မီးၼမ်ယူႇဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈႁုပ်ႈဢဝ်ၼႆ တေမီးယူႇ 3 လွင်ႈၵူၺ်း – 1) ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် တင်းတူဝ်တင်းၸႂ်။ 2) ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ မီးလွင်ႈၵတ်း ယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။ 3) ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်း။ ပေႃးမီး 3 လွင်ႈၼႆႉ မီးမင်ႇၵလႃႇဢိူဝ်ႈ ဝႃႈဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ။

မင်ႇၵလႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ “မင်္ဂလာပါ …… မင်္ဂလာရှိပါစေ” ဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ်သေ မၼ်းတေမီးမႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ မၼ်းတေလႆႈႁဵတ်းဢဝ်ဢိူဝ်ႈ။

ဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁဝ်း သွၼ်ပၼ်ၼႆႉ တင်းမူတ်းမီး 38 ပိူင် ဢၼ်လႆႈၸၢမ်ႇလူင်မၼ်းၼႆႉ မီး 2 ပိူင်ၵူၺ်း။ ဢၼ်လႆႈ ႁဵတ်းဢဝ်သမ်ႉ မီး 36 ပိူင်။ ဢၼ် 36 ပိူင်ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁဝ်းလႆႈႁဵၼ်း လႆႈဢူမ်သူပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ယင်းဢမ်ႇႁူႉတီႈပွင်ႇမၼ်းၵွၼ်ႇ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇႁူႉ ဢမ်ႇပေႃးလႅၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈ – “လူမိုက်ဆိုလျှင် ရှောင်သွေလွှဲလို့ ……. မမှီဝဲနဲ့ကင်းအောင်နေ ……. သုံးပါးရတနာမိဘများနှင့် ဆရာသမားကို ပူဇော်လေ အဲဒါမှာ ဗုဒ္ဓဝါဒ ကမ္ဘာမင်္ဂလာတွေ” ႁဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉတီႈပွင်ႇမၼ်း ပိူၼ်ႈသွၼ်ပၼ်ၵေႃႈ ႁဝ်းဝႃႈၸွမ်းၸိူင်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း။

ဢမ်ႇဝႃႈမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇဝႃႈတႆး မၼ်းမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉမီးယူႇ ႁဝ်းမေႃဝႃႈၸွမ်းဢိူဝ်ႈ ၵူၺ်းႁဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈမီး မူႇၸုမ်းလွတ်ႈထမ်မသတ်ႉၵျႃႇ လွတ်ႈဢမ်ႇႁူႉလၢႆပၢၵ်ႇပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶဝ်တိုၵ်ႉလႃႇၵၼ် တိုၵ်ႉထႃႉၵၼ် တိုၵ်ႉၼႄးၵၼ် တိုၵ်ႉၽိတ်းၵၼ် ႁဵတ်းၼႆဢိူဝ်ႈ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ၵႂႃႇသွၼ်တီႈတပေးမၼ်း 5 ၵေႃႉၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈ ပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇႁဵတ်းသေ ပူၼ်ႉၵႂႃႇၼႆႉ မီးယူႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵူၺ်း။ ထႅင်ႈ 4 ၵေႃႉၼၼ်ႉ လႆႈသွၼ်ပၼ်ထႅင်ႈ 1 ၵေႃႉ 1 ဝၼ်း။ မၼ်းၵေႃႈ လႆႈပူၼ်ႉၵႂႃႇ လႆႈသွၼ်ပၼ် တင်းမူတ်း 5 ပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၼႆႉသမ်ႉ လွတ်ႈယူႇၵူႈဝၼ်းၵူႈဝၼ်းသေ သမ်ႉဢမ်ႇပဵၼ်သေပွၵ်ႈ ႁဵတ်းသင်လႃႇ ယွၼ်ႉႁဝ်းဢမ်ႇပဵၼ် ၵွပ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇသႂ်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉၼႃႇ။

မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ႁဝ်းႁုပ်ႈတူၺ်းၸိုင် မၼ်းတေမီး 10 လွင်ႈ။ ၼႂ်း 10 လွင်ႈ (10 ပႅၵ်ႈ) ၼၼ်ႉ မၢင်ပႅၵ်ႈ ၵေႃႈမီး 2-3 ၶေႃႈ၊ မၢင်ပႅၵ်ႈမီး 4-5 ၶေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်းၼႆ တေမီး 10 ၶေႃႈ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆဝႆႉ။

မိူၼ်ၼင်ႇ –  

1. လူဝ်ႇမီးတႆးၵေႃႉလီ၊ လူဝ်ႇလႆႈမေႃႁႃတႆးၵေႃႉလီ၊ မေႃႁႃပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်တႆးၵေႃႉလီႁဝ်း၊ တူဝ်ႁဝ်း ၵေႃႈ လူဝ်ႇပဵၼ်တႆးၵေႃႉလီဢိူဝ်ႈ။
2. လူဝ်ႇလႆႈမေႃႁႃတီႈယူႇ ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇ။ ပိူင်တႅၵ်ႇမၼ်း – ႁဝ်းသမ်ႉ ၶႂ်ႈပဵၼ်ဢိၼ်ႊၵျိၼ်ႊၼီႊ ယိူဝ်ႊ သမ်ႉၵႂႃႇယူႇၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းၶိူဝ်းၸိုင် မၼ်းတေႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်လႆႈ လူဝ်ႇလႆႈမေႃႁႃ တီႈယူႇ မၼ်းႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ဢိူဝ်ႈ။
3. တေလႆႈလၢတ်ႈယွႆႈ တေလႆႈမီးတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ။ တၢင်းႁူႉၼႆႉ တေလႆႈႁူႉၸွတ်ႇႁူႉၼမ်။ မေႃၼႆႉ မေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉ (ဝိဇ္ဇာ) ၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈမေႃ (သိပ္ပံ) ၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈမေႃ။ မီးတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃလၢႆလၢႆ ၵူၺ်းပႆႇယဝ်ႉ မၼ်းမီးၼႂ်းၶေႃႈ 3 ၼႆႉၵူၺ်း တေလႆႈမီးပၵ်းပိူင်ဢိူဝ်ႈ။ တေလႆႈမီးလွင်ႈတိုဝ်းၵမ်တူဝ်ႁဝ်းဢိူဝ်ႈ။ လိူဝ်သေ မီးလွင်ႈတိုဝ်းၵမ်တူဝ် (ဝိၼီး) ယဝ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမေႃလၢတ်ႈမေႃၸႃ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် မၼ်းၸင်ႇတေတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ၊ ပၵ်းပိူင်၊ မေႃလၢတ်ႈမေႃၸႃ ၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈမီးဢိူဝ်ႈ ၼႆႉၵေႃႈမီးၼႂ်းၶေႃႈ 3 ။
4. တေလႆႈလဵင်ႉလူ လုမ်းလႃးပေႃႈမႄႈလႄႈ ၽူဝ်ႁဝ်းမႄးႁဝ်း လုၵ်ႈလၢင်းႁဝ်း ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇ တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
5. တေလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်း ႁဝ်းပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသင် ႁဝ်းယႃႇပေလိုမ်း ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ မေႃယုၵ်ႉယွင်ႈ။ တီႈၶေႃႈ 5 ၼႆႉ မၼ်းမီးယူႇ ဢၼ်တၵ်ႉပၼ်သတိ (အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ) ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းၼႆႉ ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လွင်ႈၵႂႃႇ ၶီႈၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ ပေႃးၵႂႃႇပဵၼ် တႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းၵူၺ်း တႃႇၶိူဝ်းပိူၼ်ႈသမ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇတူၺ်းပႃးၼႆ မၼ်း ၵေႃႈမႃးၽိတ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈၼႄး။ ပေႃးႁဝ်းႁဵတ်းတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းသမ်ႉ ၵႂႃႇၶီႈၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ မၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈၼႄးဢိူဝ်ႈ။ ယႃႇပေႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈၼႄး ႁဝ်းယႃႇပေၵႂႃႇ ၶီႈၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်လီတႄႉတႄႉ။
6. တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇၼႆႉ ႁႂ်ႈငိူင်ႉဝႄႈ မဵဝ်းလႂ် ဢၼ်တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵဝ်တူၵ်းတႅမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းယႃႇပေႁဵတ်း။ ၵဝ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁၼ်လူး လၵ်ႉႁဵတ်းၼႆ။ ပေႃးလၵ်ႉႁဵတ်း ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁၼ်သေတႃႉ တူဝ်ႁဝ်းသမ်ႉႁၼ် ႁဝ်းပၢႆႈပိူၼ်ႈလႆႈဢိူဝ်ႈ ႁဝ်းပၢႆႈတူဝ်ႁဝ်း ၸႂ်ႁဝ်းလႆႈဢိူဝ်ႈ မၼ်းတေလွၵ်ႇႁဝ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၶေႃႈထီႉ 6 ၼႆႉ တၢင်းႁဵတ်းဢၼ်တူၵ်းတႅမ်ႇၼၼ်ႉ ယႃႇပေႁဵတ်း။
7. ယႃႇႁူဝ်ၸႂ်ၽႅၼ်သုင် သမ်ႇမႅၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ႁဝ်းလီၼပ်ႉယမ်ၵေႃႈ ၼပ်ႉယမ်လႄႈ ယႃႇပေၵိူဝ်းထၢင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းၼႆႉ ႁူႉမေႃ ၼႃႇ ၸိူင်ႉၼႆ။
8. တေလႆႈမေႃယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ မေႃၸႂ်ယၢဝ်း။  
9. ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁဝ်းၼႆႉ တေလႆႈၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉ ယွမ်းသဵင်ႇ ၶၢမ်ႇၸဵပ်း တေလႆႈႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ။ ႁဝ်းဢမ်ႇယွမ်းၶၢမ်ႇၸဵပ်း ၶၢမ်ႇသႅပ်ႇသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢွင်ႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီး။ ဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇၶၢမ်ႇယၢပ်ႇသေ ဢွင်ႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးသင်သေမဵဝ်း ႁဝ်းတိုၼ်းတေလႆႈၶၢမ်ႇယၢပ်ႇၶၢမ်ႇၸဵပ်းသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈဢိူဝ်ႈ။
10. ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈၸၢမ်ႇ – လွင်ႈလႆႈၸၢမ်ႇၼႆႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းဢဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇ ၵဝ်ႇ ၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းမင်ႇၵလႃႇဢိူဝ်ႈ။

ႁဝ်းယူႇ ၼႂ်းၶူင်းၵၢင်လူင်ၼႆႉ ႁဝ်းတေလႆႈၺႃးလေႃးၵထမ်ႇ 8 ပိူင်။ လေႃးၵထမ်ႇ 8 ပိူင်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သင် လႃႇၼႆ မိူဝ်ႈမီးၵေႃႈတေမီး၊ မိူဝ်ႈၽၢၼ်ၵေႃႈတေမီး၊ မိူဝ်ႈမီးၵေႃႉသေႈၵေႃႈတေမီး၊ ဢမ်ႇမီးၵေႃႉသေႈ ႁဝ်း ယူႇၵေႃႉလဵဝ်ၵေႃႈ တေမီး။ မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈႁဝ်းၵေႃႈတေမီး၊ မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈသေႉၼႄးႁဝ်းၵေႃႈတေမီး၊ မိူဝ်ႈတုၵ်ႉၵေႃႈတေမီး၊ မိူဝ်ႈသိူဝ်းၵေႃႈတေမီး ၼႆႉပဵၼ်လေႃးၵထမ်ႇ 8 ပိူင်ယဝ်ႉ။

ပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ၸႂ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉ မေႃဝႆႉၸႂ်ၼိမ်ၸႂ်ၵတ်းၸႂ်ယဵၼ်။ သြႃႇႁဝ်း Jake Easonsmith ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် ႁဝ်းၶွႆမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇမႃးတင်ႈၸိုဝ်ႈ “ၸႂ်ယဵၼ်” (ၶိူဝ်းႁိူၼ်း/ ၼမ်းသၵုၼ်) ႁဝ်းၼၼ်ႉၼႃႇ။ ႁဝ်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ်ယဵၼ်ၵူၺ်း မၼ်းပႆႇယဵၼ်တႄႉတႄႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတင်ႈဝႆႉၸႂ်ၼႆ မၼ်းလူဝ်ႇၸႂ်ယဵၼ် မၼ်းၵေႃႈပဵၼ်ဢၼ်ပၼ်သတိတူဝ်ႁဝ်းလႆႈယဝ်ႉ။

ပေႃးဝႃႈ ႁဵတ်းလႆႈ 10 ၶေႃႈ ၸိူင်ႉၼႆ မၼ်းၸင်ႇမီးမင်ႇၵလႃႇဢိူဝ်ႈ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ဢိူဝ်ႈ တေၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇဢိူဝ်ႈ တေထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းဢိူဝ်ႈ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ပီၼႆႉ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်မီးမင်ႇၵလႃႇသေၵမ်းၼႆ မၼ်းၵေႃႈပွင်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈသူၵဝ်ႁဝ်းႁႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးမင်ႇၵလႃႇ ၼႂ်းပီၼႆႉ။ ယႃႇပေထၢင်ႇဝႃႈ ဝၢၼ်ႈႁဝ်းမိူင်းႁဝ်းတေၵတ်းယဵၼ်မိူဝ်ႈ လႂ်ၼႆ ယႃႇပေၵႂႃႇၵိူဝ်းၸိူင်ႉၼၼ် ႁႂ်ႈဝႃႈမၼ်းမီးတီႈတူဝ်ႁဝ်း။

Carl Jung ၼႆႉ မၼ်းဝႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ ဢၼ်ႁဝ်းဝူၼ်ႉၼႆႉ – မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈမၼ်းဢိူဝ်ႈ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၼႆႉ – မၼ်းပဵၼ် ၽွၼ်းပၢင်ႈမၼ်းဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ပေႃးႁဝ်းၶႂ်ႈ လႆႈ လွင်ႈဢၼ်လီ၊ ၽွင်းပၢင်ႈဢၼ် လီတႃႇပီၼႆႉၸိုင် ႁဝ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းဢဝ်ႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယႃႇပေ ပႂ်ႉ ပိူၼ်ႈႁဵတ်းပၼ်။

တီႈၵေႇသုတ်းၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇၵေႃႈ တူဝ်ႁဝ်းတေလႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ ပေႃးႁဝ်းဝႃႈ တိုဝ်းၵမ်လႆႈလီၼႆ ႁဝ်းၵေႃႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ ပိူၼ်ႈၵေႃႈတေၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ မၼ်းတေပဵၼ် မႃးၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် မၼ်းတေပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်မီးမင်ႇၵလႃႇ ပီဢၼ်မီးမင်ႇၵလႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇသူၵဝ်ႁဝ်းႁႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  

ၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ်