ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ပီပၢႆၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈလွၵ်းၵၢတ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႇမီး ၾၢႆႇမိူင်း ၶႄႇဝႆႉလႄႈ ၸူးၸႂ်ၶႄႇတႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသမ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်း တိုၵ်းတေႃး တႃႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယူႇယဝ်ႉလႄႈ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇၸၢင်ႈၵိုတ်းငၢႆႈငၢႆႈ။

ၶႄႇၵေႃႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉလၢႆးတႅပ်း 5 တႅပ်းသေ ၵမ်ၵိၼ်းတေႃႇၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃး။ လွင်ႈၼႆႉ တုမ်းယွၼ်ႈပႃး ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ။ ယၢမ်းလဵဝ် တႃႇလုၵ်ႉတူၼ်ႈတီး ပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉသေ တေႃႉ ၵုၼ်ႇမိူဝ်းတၢင်းမိူင်းတူၼ် ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇငၢႆႈ။ ၵူၼ်းမိူင်းပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

တႄႇဢဝ် ႁူဝ်လိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2024 ၼၼ်ႉမႃး ၾၢႆႇမိူင်းၶႄႇ ပၼ်ႁႅင်းဢီးႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တႄႇၽႅၼ်ၵၢၼ်တိုတ်း 5 တိုတ်း ဢၼ်တၢင်းၼမ်ႁူႉၸၵ်းဝႃႈ တႅပ်း 5 တႅပ်းၼၼ်ႉ တႃႇတတ်းၶၢတ်ႇၵၢၼ် ၵမ်ႉၸွႆႈၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လူၺ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်တႅပ်း 5 တႅပ်း မိူင်းၶႄႇၼႆႉသေ တုမ်ႉယွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တုမ်ႉယွၼ်ႈပႃး မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။ 

ယၢမ်းလဵဝ် ရူတ်ႉၵႃးသႅၼ်းလဵၵ်ႉသႅၼ်းယႂ်ႇၸိူဝ်းလုၵ်ႉတူၼ်ႈတီး (ပွတ်းၸၢၼ်း) သေ တေဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းတူၼ် – မိူင်းသၢတ်ႇ- တႃႈၶီႈလဵၵ်း (မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ) ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵူတ်ႇထတ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ တႄႇ ဢဝ်ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး တေႃႇပေႃးထိုင် ၼမ်ႉၸၢင် – မိူင်းၼၢႆး – လၢင်းၶိူဝ်း – မိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပႂ်ႉၵဵတ်ႉ/ လၢၼ်ႇ ၸွမ်းတၢင်းၵူတ်ႇထတ်း ရူတ်ႉၵႃး ၵူၼ်းမိူင်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ 

လုၵ်ႉမိူင်းပၼ်ႇ တႃႇၶၢမ်ႈၸူးမိူင်းတူၼ်ၵေႃႈ တီႈၵဵတ်ႉ/ လၢၼ်ႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶူဝ်တႃႈသၢင်း (တႃႈၸၢင်ႉ) ၼၼ်ႉ ၺႃးၸႅတ်ႈထၢမ် ယွႆႈယႅမ်း။ ပေႃးပဵၼ်ၵႃးပဝ်ႇတႄႉ ၶႅၼ်းယူႇ ပေႃးပဵၼ်ၵႃးတၢင်ႇၵုၼ်ႇ ဢၼ်ပႃး ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၼမ်ႉမၼ်း ၸိူဝ်း ၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇပၼ်လတ်းငၢႆႈငၢႆႈ – ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼႄ ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

“ပေႃးမႃးတၢင်းမိူင်းတူၼ် ႁဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၵဵတ်ႉၶူဝ်တႃႈသၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးတၢင်ႇၶဝ်ႈမႃးဢိတ်းဢွတ်း မွၵ်ႈထူင်ၼိုင်ႈၼႆႉၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးၵႃႈႁိုဝ်သေတႃႉ ပေႃးတၢင်ႇမႃးမွၵ်ႈ 4-5 ထူင်ၼႆႉ ၶဝ်တေထၢမ်ယွႆႈထၢမ်ယမ်းသေ ၵူတ်ႇထတ်း။ ဢၼ်ၼႆႉ ၸဝ်ႈၵႃးၶဝ် ၺႃးၵူႈၵေႃႉၶႃႈယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။

ပေႃးပဵၼ်ရူတ်ႉၵႃး ဢၼ်တေႃႉၶဝ်ႈသၢၼ်ၼႆ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် တိုၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ်တေႃႉလွတ်ႈလႅဝ်း။ ပွတ်းတၢင်းမိူင်းတူၼ်ၼႆႉသမ်ႉ ပေႃးၶဝ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသဵင်ႈယဝ်ႉ ၵႃႈလႆႈႁႃသိုဝ်ႉ ၶဝ်ႈတၢင်းမိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း မႃးၵိၼ်။ ပေႃးပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ်တႄႉ ဢဝ်မႃးတၢင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းၵေႃႈ ယင်းလႆႈ။    

ၶဝ်ႈသၢၼ်ၸိူဝ်းဝၢင်းၶၢႆယူႇ ၼႂ်းမိူင်းတူၼ်ၼႆႉ ယူႇတီႈ သႅၼ်းမၼ်းသေ ၵႃႈမၼ်းၵေႃႈ တေပိူင်ႈၵၼ် ၶၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ် မီးၼႂ်းၵႄႈ 80,000 (ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇ) ပျႃး ထိုင် 180,000 (သႅၼ်ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇ) ပျႃး တေႃႇထိုင် 2 သႅၼ်ပျႃး။ မိူဝ်ႈမိူင်းပႆႇသုၵ်ႉ မီးငိုၼ်း 3 – 4 မိုၼ်ႇပျႃးၵေႃႈ သိုဝ်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈလႆႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇပေႃးသိုဝ်ႉ – ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ်လၢတ်ႈ။

ၶၢဝ်းၽွင်းၼမ်ႉၼွင်းယႂ်ႇ ၼႂ်းပီ 2024 ၼႆႉ လၢႆဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ထူပ်းၽေးၼမ်ႉသေ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆႇတင်ႈတူဝ်လႆႈ၊ တႃႇၽုၵ်ႇတႃႇသွမ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ယၢပ်ႇ၊ ၵူၼ်းမိူင်းတူၼ်ၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ်၊ ယႃႇ ဝႃႈ တေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈၶိင်ႇမႅၼ်ႈၶၢဝ်း၊ တေႃႈၼင်ႇ တေၶူႈထႆလိၼ်သူၼ်ႁႆႈ ၼႃး ဢၼ်ၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉယၢပ်ႇယဵၼ်း။ ၼႂ်းၵႄႈၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ၵမ်ၵိၼ်း လွင်ႈတေႃႉၵုၼ်ႇၶၢႆ ၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉထႅင်ႈလႄႈ တႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်းတႄႉ ၵိၼ်းၸႂ်ယဝ်ႉၼႆ ၵူၼ်းမိူင်း တူၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ –

“ပူၼ်ႉမႃး လိူၼ်သွင်လိူၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၼမ်ႉၼွင်းယႂ်ႇသေ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇၶဝ်ႈသၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လူႉၵွႆၼမ်။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆႇၸၢင်ႈၽုၵ်ႈသင်။ သမ်ႉလႆႈသိုဝ်ႉၵိၼ်ၵႃႈပႅင်း။ ပီၼႆႉတႄႉ ၶႂ်ႈၵိၼ်းတႄႉဢေႃႈ။ လႆႈသိုဝ်ႉၵိၼ်ယႅမ်ႉၵူႈႁိူၼ်းၶႃႈယဝ်ႉ။ တီႈတႄႉမၼ်း ပၢႆပီၼႆႉ (ၼႂ်းလိူၼ်တီႊသိမ်ႊပိူဝ်ႊ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းလီမူၼ်ႈလီလႄႇ ၵူၺ်းသမ်ႉလႆႈမႃး မိုင်ႉႁႃၵၢၼ် လဵင်ႉတွင်ႉၽႂ်မၼ်းယူႇ၊ လႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း တုၵ်ႉတႄႉယဝ်ႉ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵမ်ၵိၼ်း ၵူၼ်းမိူင်းယူႇ ႁဵတ်းၼႆ တေလႆႈတုၵ်ႉ ထႅင်ႈယၢဝ်း ယူႇၶႃႈယူဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။

ဢၼ်ၾၢႆႇမိူင်းၶႄႇ ႁဵတ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် တႅပ်း 5 တႅပ်း တေႃႇသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တတ်း ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်း ၵိၼ်၊ တတ်းၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၸူးၵၼ် လူၺ်ႈၾူၼ်း/ ဢိၼ်ႊထိူဝ်ႊၼႅတ်ႉ (ၼႂ်းၵႄႈသိုၵ်းတေႃႇ သိုၵ်းလႄႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းတေႃႇသိုၵ်းလႄႈသင်)၊ တတ်းလွင်ႈ ၵမ်ႉၸွႆႈမၢၵ်ႇမိုဝ်ႈ ၸိုၼ်းယၢမ်း၊ ငိုၼ်းတွင်းယႃႈယႃ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ပိူင်လူင်မၼ်းၶႄႇလႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်တႅပ်း 5 တႅပ်း တေႃႇသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ၵူၺ်းသေတႃႉ – တုမ်ႉယွၼ်ႈပႃးထိုင် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ တုမ်ႉယွၼ်ႈ ထိုင်ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်းၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းၵိုင် – မိူင်းယႆ တႃႇၵူၼ်းမိူင်း တေတေႃႉၵုၼ်ႇဢမ်ႇငၢႆႈ၊ ပွတ်းတၢင်း ဢၢင်ႇတေႃး – လွၵ်ႉၸွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပႂ်ႉႁေႉႁၢမ်ႈ ၵူတ်ႇထတ်းႁႅင်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်း လႃႈသဵဝ်ႈ – ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တဵၵ်း ယွၼ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ လိူဝ်ႁႅင်းလႄႈ ၸဝ်ႈရူတ်ႉၸဝ်ႈၵႃး ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ် ပဵင်းမိူဝ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼိမ်သဝ်း။